V KK 238/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 lutego 2006 r. rozpoznał kasację wniesioną przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Apelacyjnego w W., który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. uniewinniający Dariusza M. od zarzutu zabójstwa Kazimierza S. z art. 148 § 2 pkt 4 k.k. Oskarżony został uniewinniony od tego czynu, a przypisano mu spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w warunkach obrony koniecznej (art. 156 § 3 k.k. w zw. z art. 25 § 1 k.k.). Prokurator Rejonowy i pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych wnieśli apelacje, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych i obrazę prawa materialnego, w szczególności art. 25 § 1 k.k., poprzez bezzasadne przyjęcie obrony koniecznej. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Kasacja wniesiona przez pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych zarzucała rażące naruszenie prawa przez błędną interpretację zachowania oskarżonego jako obrony koniecznej, twierdząc, że w chwili oddania strzału zamachu nie było. Sąd Najwyższy, oddalając kasację, szczegółowo omówił pojęcie obrony koniecznej. Podkreślił, że obejmuje ona nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem. Sąd Najwyższy przywołał ustalenia faktyczne sprawy, zgodnie z którymi oskarżony, po otrzymaniu informacji o wtargnięciu grupy napastników do lokalu gastronomicznego, zabrał broń i udał się na miejsce. Po przybyciu na miejsce zastał wybiegającą grupę napastników, z których część zbliżała się do niego, otaczając go. W tej sytuacji, w ocenie Sądu Najwyższego, oskarżony działał w warunkach obrony koniecznej, odpierając bezpośredni zamach na swoje zdrowie i życie. Sąd Najwyższy odrzucił argumentację skarżącego, wskazując, że nie przeciwstawił on rozstrzygnięciu sądu odwoławczego merytorycznej kontrargumentacji, a jego pytania dotyczyły okoliczności nieustalonych w sprawie. Sąd Najwyższy podkreślił również, że obrona konieczna ma charakter samoistny i dopuszcza użycie broni palnej, jeśli jest to bezwzględnie konieczne, co w tej sprawie zostało wykazane.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWykładnia pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność użycia broni palnej w obronie koniecznej, zakres stosowania art. 25 § 1 k.k.
Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, w których doszło do konfrontacji z grupą napastników. Interpretacja art. 2 ust. 2 lit. a EKPC w kontekście obrony koniecznej ma zastosowanie w przypadkach, gdy istnieje ryzyko umyślnego pozbawienia życia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy obrona konieczna obejmuje jedynie odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, czy również stadium bezpośredniego zagrożenia zamachem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że bezpośredniość zamachu należy pojmować tak, aby ochrona osoby atakowanej była efektywna. Działanie wyprzedzające, udaremniające nieuchronny akt agresji, mieści się w granicach obrony koniecznej.
Czy użycie broni palnej w obronie koniecznej jest usprawiedliwione, gdy napastnik przystępuje do stosowania bezprawnej przemocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obrona konieczna ma charakter samoistny i dopuszcza użycie broni palnej, jeśli jest to bezwzględnie konieczne do odparcia zamachu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że obrona konieczna nie ma charakteru subsydiarnego. Użycie broni palnej jest dopuszczalne, gdy napastnik stosuje bezprawną przemoc, a obrona jest konieczna. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy obrona polega na umyślnym godzeniu w życie napastnika, wtedy wymagana jest bezwzględna konieczność.
Czy zachowanie oskarżonego, który oddał strzał w kierunku grupy napastników otaczających go, stanowiło obronę konieczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zachowanie oskarżonego zostało uznane za odpieranie bezpośredniego zamachu w warunkach obrony koniecznej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ustalenia faktyczne wskazują na kontynuację agresywnych działań grupy napastników, skierowanych przeciwko oskarżonemu, co stanowiło bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Działanie oskarżonego było reakcją na to zagrożenie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Dariusz M. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Kazimierz S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| Teresa S. | osoba_fizyczna | oskarżyciel posiłkowy |
| Ryszard S. | osoba_fizyczna | oskarżyciel posiłkowy |
| Prokurator Rejonowy w S. | organ_państwowy | oskarżyciel |
| Prokurator Apelacyjny w W. | organ_państwowy | inna |
| pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych | inne | pełnomocnik |
| obrońcy oskarżonego | inne | pełnomocnik |
Przepisy (9)
Główne
k.k. art. 25 § § 1
Kodeks karny
Obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem, jak również w wypadku jego nieuchronności, o ile nie zostanie podjęta natychmiastowa akcja obronna.
Pomocnicze
k.k. art. 148 § § 2 pkt 4
Kodeks karny
k.k. art. 156 § § 3
Kodeks karny
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Zakreśla granice rozpoznania kasacji.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek sądu odwoławczego do rozważenia wszystkich wniosków i zarzutów podniesionych w środku odwoławczym.
k.p.k. art. 457 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wymogi prawidłowego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego.
k.p.k. art. 118 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Reguła rozpoznawania sprawy przez Sąd Najwyższy.
EKPC art. 2 § ust. 2 lit. a
Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z prawem, jeżeli nastąpiło w rezultacie bezwzględnie koniecznego użycia siły w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą.
Konstytucja RP art. 91 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązywanie przepisów EKPC bezpośrednio.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Obrona konieczna obejmuje stadium bezpośredniego zagrożenia zamachem. • Działanie wyprzedzające, udaremniające nieuchronny akt agresji, mieści się w granicach obrony koniecznej. • Obrona konieczna ma charakter samoistny i dopuszcza użycie broni palnej, jeśli jest to bezwzględnie konieczne. • Ustalenia faktyczne wskazują na kontynuację agresywnych działań grupy napastników, stanowiących bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia oskarżonego.
Odrzucone argumenty
W chwili oddania strzału zamachu ze strony Kazimierza S. nie było. • Oskarżony nie miał prawa użycia broni palnej, gdyż nie był bezpośrednio atakowany, a jedynie chciał przywrócić spokój. • Strzał oddano do osoby (Kazimierza S.), która opuszczała lokal i nie była zidentyfikowana jako uczestnicząca w napaści.
Godne uwagi sformułowania
Obrona konieczna obejmuje nie tylko odpieranie zamachu w fazie jego realizacji, ale także stadium obiektywnie zaistniałego bezpośredniego zagrożenia zamachem. • Nie jest warunkiem koniecznym podjęcia działania obronnego wyczekiwanie do chwili, aż napastnik przystąpi do realizacji zamachu. • Obrona konieczna ma charakter samoistny, a nie subsydiarny.
Skład orzekający
H. Gradzik
sprawozdawca
J. Dołhy
członek
W. Płociennik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność użycia broni palnej w obronie koniecznej, zakres stosowania art. 25 § 1 k.k."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, w których doszło do konfrontacji z grupą napastników. Interpretacja art. 2 ust. 2 lit. a EKPC w kontekście obrony koniecznej ma zastosowanie w przypadkach, gdy istnieje ryzyko umyślnego pozbawienia życia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia prawa karnego – obrony koniecznej, z nietypowym stanem faktycznym i rozbudowaną analizą prawną przez Sąd Najwyższy. Jest to przykład, jak prawo chroni jednostkę w sytuacji bezpośredniego zagrożenia.
“Czy można strzelać, gdy wróg jeszcze nie zaatakował? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice obrony koniecznej.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.