V KK 236/17

Sygn. akt V KK 236/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 grudnia 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Matras (przewodniczący)
‎
SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)
‎
SSN Przemysław Kalinowski
Protokolant Katarzyna Wełpa
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Jerzego Engelkinga,
‎
w sprawie
T.S.
i
K.Z.
skazanych z art. 258 § 1 kk, art. 279 § 1 kk w zw. z art. 65 § 1 kk i in.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 6 grudnia 2017 r.,
‎
kasacji wniesionych przez obrońców skazanych
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]
‎
z dnia 29 listopada 2016 r.,  zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w [...]
‎
z dnia 30 grudnia 2015 r.,
1. uchyla zaskarżony wyrok co do K.Z. w zakresie w jakim utrzymano w mocy rozstrzygnięcie co do czynu przypisanego K.Z. w pkt LXXX aktu oskarżenia (pkt 10 wyroku Sądu Okręgowego), a także utrzymany w tym zakresie w mocy pkt 10 wyroku Sądu Okręgowego i postępowanie karne co do tego czynu na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 kpk w zw. z art. 101 § 1 pkt 2a kk w zw. z art. 102 kk w brzmieniu obowiązującym do 1 marca 2016 r. umarza, a kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa;
2. oddala w pozostałym zakresie kasację obrońcy skazanego K.Z. i kasację obrońcy skazanego T.S. w całości - jako oczywiście bezzasadne;
3. obciąża obydwu skazanych kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2015 r., Sąd Okręgowy w [...] uznał K.Z. oraz T.S. za winnych tego, że w okresie od października 2006 r. do lipca 2009 r. (K.Z.) i do czerwca 2009 r. (T.S.) w [...] i innych miejscowościach województwa [...] brali udział w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu popełnienie przestępstw związanych z kradzieżą i paserstwem samochodów, to jest przestępstwa z art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. za który to czyn wymierzył im karę po 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
Nadto K.Z. uznał za winnego:
1. popełnienia czynów zarzucanych i opisanych w akcie oskarżenia w pkt od XLV do LXXV (w sumie 31) stanowiących ciąg przestępstw określony w art. 91 § 1 k.k. z tym, że uznał, iż czynów opisanych w pkt od XLV do XLIX, od LI do LII i od LV do LXVII dopuścił się wspólnie i w porozumieniu z T.S., a 28 tych czynów polegało na dokonywaniu włamań do opisanych w tych zarzutach samochodów, a następnie ich zaboru w celu przywłaszczenia, a oskarżony uczynił sobie z tego stałe źródło dochodu i działał w grupie mającej na celu popełnienie przestępstw, dwa zaś z tych czynów polegało nas dokonaniu włamania do samochodów i zaboru z ich wnętrza w celu przywłaszczenia różnych przedmiotów na szkodę właścicieli tych pojazdów i stanowiły przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., jeden zaś z tych czynów polegał na usiłowaniu dokonania, kradzieży z włamaniem do samochodu w celu jego przywłaszczenia, przy czym oskarżony działał w grupie mającej na celu dokonywanie przestępstw, a czyn stanowił występek z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1  k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i na podstawie art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 5 lat pozbawienia wolności;
2. popełnienia w warunkach ciągu przestępstw określonego w art. 91 § 1 k.k. czynów opisanych w pkt od LXXVI do LXXVIII aktu oskarżenia – tj.  przestępstw z art. 272 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k .k. za które wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności;
3. popełnienia czynu opisanego w pkt LXXIX aktu oskarżenia z art. 275 § 1 k.k. i art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. za który wymierzył karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;
4. popełnienia dwóch czynów z art. 279 § 1 k.k. opisanych w pkt LXXX i LXXXI aktu oskarżenia, przy czym ten z pkt LXXX polegał na tym, że w dniu 29 lutego 1996 r. w [...] działając wspólnie i w porozumieniu z nieustalonymi osobami dokonał włamania do samochodu marki Mercedes 560 SEK poprzez wybicie n/n narzędziem szyby bocznej tylnej, a następnie z wnętrza dokonał zaboru w celu przywłaszczenia radia CD marki SONY wartości 1500 zł., futra damskiego z norek wartości 6000 zł., teczkę skórzaną z zawartością dokumentów i pieczątek firmowych wartości 1000 zł., za które to dwa czyny wymierzył karę po jednym roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył K. Z. karę łączną 6 lat pozbawienia wolności.
T.S. uznał nadto winnym:
popełnienia w warunku ciągu przestępstw określonego w art. 91 § 1 k.k. 20 czynów (już powyżej przywołanych), a opisanych w pkt od XLV do XLIX, od LI do LII, od LV do LXVII aktu oskarżenia przy czym przyjął, że oskarżony dopuścił się ich w ciągu pięciu lat po odbyciu kary ponad sześciu miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne oraz wspólnie i w porozumieniu z K. Z. i kwalifikując je z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. oraz art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. wymierzył mu karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.
Na podstawie art. 85 k.k., art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. jako karę łączną wymierzył T.S. karę 5 lat pozbawienia wolności.
Wyrok ten – w zakresie dotyczącym K.Z. i T.S. – zaskarżyli ich obrońcy.
Obrońca K.Z. w swojej apelacji zarzucił: obrazę takich przepisów postępowania jak: art. 442 § 3 k.p.k. poprzez pominięcie wskazań zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego z 27 stycznia 2014 r.; art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy; art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. i art. 424 k.p.k. poprzez jednostronną i nacechowaną brakiem obiektywizmu ocenę materiału dowodowego w szczególności zeznań P. S. , a także błąd w ustaleniach faktycznych.
Natomiast obrońca T.S. w apelacji zarzucił naruszenie art. 442 § 3 k.p.k. oraz – wskazane w poszczególnych zarzutach - błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia.
Po rozpoznaniu tych apelacji Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r.,– w zakresie K.Z. i T.S. – zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Ten wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyli kasacjami obrońcy obydwu tych skazanych.
Obrońca skazanego K.Z. zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a w szczególności:
1.
art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. polegające na utrzymaniu wyroku Sądu Okręgowego w zakresie czynu zarzucanego K. Z. w pkt LXXX w sytuacji gdy z dniem 29 lutego 1916 r. nastąpiło przedawnienie karalności;
2.
art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. polegające na braku odniesienia się przez Sąd II instancji odnośnie zarzutu z pkt 3 lit. b apelacji;
3.
art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. polegające na uznaniu przez Sąd II instancji zarzutów apelacji z pkt 1, 2 ,3 i 4 za niezasadne i uzasadnieniu swojego stanowiska z pominięciem okoliczności i argumentów wskazanych w apelacji w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy
i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w [...].
Natomiast obrońca skazanego T.S. zarzucił rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. mające istotny wpływ na treść wyroku polegające na zaniechaniu rozważenia przez Sąd Odwoławczy wszystkich wniosków i zarzutów apelacji obrońcy T.S..
W pisemnych odpowiedziach na kasacje prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] wniósł o ich oddalenie jako oczywiście bezzasadnych.
„Pismo uzupełniające kasację” sporządził w dniu 30 listopada 2016 r. obrońca skazanego T.S. w którym podniósł, iż Sąd Odwoławczy nie odniósł się do kwalifikacji prawnej czynów przypisanych skazanemu, w szczególności co do możliwości uznania, że czyny mu przypisane stanowiły występki z art. 291 § 1 k.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zasadną okazała się tylko kasacja obrońcy skazanego K.Z. i to tylko w zakresie pierwszego z podniesionych w niej zarzutów. Pozostałe zarzuty tej kasacji, jak też kasacja obrońcy skazanego T.S. – w całości - są bezzasadne i to w stopniu oczywistym.
Taka ocena tych kasacji spowodowała, iż stosownie do treści art. 535 § 3 k.p.k., Sąd Najwyższy odstąpił od sporządzenia pisemnego uzasadnienia wydanego wyroku w zakresie, w którym te nadzwyczajne skargi zostały uznane za oczywiście bezzasadne.
Pierwszy zarzut kasacji obrońcy skazanego K.Z. okazał się zasadny, jakkolwiek z innych przyczyn aniżeli te, które na uzasadnienie tego zarzutu przedstawił w kasacji obrońca skazanego.
Nie ulega wątpliwości – w świetle treści wyroku Sądu Okręgowego - iż przypisany skazanemu czyn opisany w pkt LXXX aktu oskarżenia stanowił występek z art. 279 § 1 k.k. i był popełniony w dniu 29 lutego 1996 r. Tego rodzaju czyn był wówczas, tak jak i obecnie, zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat dziesięciu. Zgodnie z obowiązującym wówczas brzmieniem art. 101 § 1 pkt 3 k.k. karalność przestępstwa ustawała , jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat 10, gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą trzy lata. Przepis art. 101 k.k. został po raz pierwszy od wejścia w życie Kodeksu karnego z 1997 r. znowelizowany ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 132, poz. 1109), która to zmiana weszła w życie w dniu 3 sierpnia 2005 r. Dodano nią  pkt 2a do przepisu art. 101 k.k., zgodnie z którym okres przedawnienia karalności czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat ustalono na lat 15. Kolejne nowelizacje art. 101 k.k. dokonane ustawą z: 24 października 2008 r. (Dz.U. Nr 214, poz. 1344), która weszła w życie w dniu 18 grudnia 2008 r.; dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 538), która weszła w życie 26 maja 2014 r.; ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 396), która weszła w życie w dniu 1 lipca 2015 r., utrzymały taki okres przedawnienia karalności tego rodzaju czynów.
Równocześnie bezsporne jest, iż okres ten ulegał przedłużeniu przy spełnieniu wskazanych w art. 102 k.k. warunków. Zgodnie z pierwotnym, obowiązującym do dnia 3 sierpnia 2005r., brzmieniem tego przepisu jeżeli w okresie przewidzianym w art. 101 k.k. wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Wspomniana nowelizacja ustawą z 3 czerwca 2005 r. wprowadziła różne okresy wydłużania okresu przedawnienia karalności przestępstw wskazanych w art. 101 k.k. Zgodnie z jej brzmieniem karalność popełnionego przez osobę przestępstwa określonego w § 1 pkt 1-3 art. 101 k.k. ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu, o ile w tymże okresie wszczęto przeciwko niej postępowanie. Istotna – w realiach rozpoznawanej sprawy – nowelizacja przepisu art. 102 k.k. nastąpiła jednak dopiero ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz. 396), która weszła w życie od 1 lipca 2015 r., stosownie do której, jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101 k.k. wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa przedawnia się z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Przepis art. 102 k.k. w takim brzmieniu obowiązywał do dnia 2 marca 2016 r., kiedy to weszła w życie kolejna jego nowelizacja dokonana ustawą z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz.U. z 2016 r., poz. 189), która to w art. 1 nadawała następujące brzmienie art. 102: ”Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101 k.k., wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu”.
Równocześnie przepis art. 2 tej ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. stanowił, iż do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął. Oznacza to, iż przepisu tego nie stosuje się, jeżeli do dnia wejścia w życie przywołanej ustawy, tj. do dnia 2 marca 2016 r., upłynął już termin przedawnienia karalności określony w art. 101 k.k., a gdy w okresie tym wszczęto postępowanie przeciwko osobie, także termin wskazany w art. 102 k.k. – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 2 marca 2016 r. Jeżeli natomiast przed dniem 2 marca 2016 r. na podstawie dotychczasowych przepisów, tj. art. 101 k.k. i art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym do czasu wejścia w życie w/w ustawy, nie nastąpiło przedawnienie karalności, kwestię tą należy oceniać według art. 101 k.k. i art. 102 k.k. – w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 marca 2016 r. Nie ma zatem racji obrońca skazanego uzasadniając w kasacji omawiany zarzut treścią przepisu art. 4 § 1 k.k., która to norma w tego rodzaju zaszłościach nie ma zastosowania. Nie dostrzega bowiem Skarżący tego, że ów przywołany przepis art. 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r (podobnie jak i art. 15 p.w.k.k.) formułuje zasadę, wedle której przedawnienie karalności
czynów popełnionych przed wejściem w życie tej ustawy normują jej przepisy, a jedyny wyjątek stanowiący, że przedawnienie ocenia się według przepisów poprzednio obowiązujących dotyczy sytuacji, w której termin przedawnienia karalności upłynął przed dniem wejścia jej w życie i to niezależnie od tego, czy do oceny prawnej konkretnego zachowania stosuje się – z uwagi na treść art. 4 § 1 k.k. – przepisy ustawy obowiązującej w czasie orzekania, czy obowiązującej poprzednio.
Odnosząc te wymogi do rozpatrywanego przypadku stwierdzić należy, iż:
–  skazany K. Z. przedmiotowy czyn z art. 279 k.k. popełnił w dniu 29 lutego 1996 r.;
–  przewidziany w art. 101 k.k. okres ustania karalności tego rodzaju przestępstwa wynoszący (od dnia 3 sierpnia 2005 r. do dnia dzisiejszego) 15 lat upłynął 29 lutego 2011 r.;
–  wobec tego, że do wejścia w życie (przywołanej wyżej) nowelizacji z 20 lutego 2015 r., obowiązującej od 1 lipca 2015 r., uwzględniając ówczesne brzmienie art. 102 k.k., nie upłynął jeszcze termin przedawnienia (bo do owego okresu 15 lat należało jeszcze doliczyć 10 kolejnych lat, skoro w tym podstawowym okresie wszczęto przeciwko skazan
emu postępowanie o ten czyn, który był zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą lat 5) to należało, ustalać termin upływu karalności za ten czyn według owej nowelizacji art. 102 k.k. obowiązującej w okresie od 1 lipca 2015 r. do 2 marca 2016 r. Dokonanie tego skutkuje stwierdzeniem, iż karalność przedmiotowego czynu ustała z upływem 20 lat (15 lat z art. 101 § 1 pkt 2a k.k. + 5 lat z art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 marca 2016 r.), tj. z dniem 29 lutego 2016 r.
Sąd Apelacyjny w [...] wydał zaskarżony kasacją wyrok w dniu 29 listopada 2016 r. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, iż – w zakresie owego czynu opisanego w pkt LXXX aktu oskarżenia – uczynił to z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów prawa materialnego określających terminy przedawnienia karalności takich, jak to przypisane skazanemu, przestępstw, jak również art. 17 § 1 pkt 6 (nie zaś 7 – jak to skarżący wskazał) k.p.k. Przepis ten określa negatywną przesłankę procesową w postaci przedawnienia karalności, której to zaistnienie zawsze skutkuje koniecznością odmowy wszczęcia postępowania, a w przypadku, gdy już je wszczęto, umorzeniem tego postępowania. Zaniechanie realizacji tego obowiązku przez Sąd Apelacyjny – mimo regulacji art. 433 § 1 k.p.k. – nakazującej rozpoznanie sprawy nie tylko w granicach podniesionych w apelacji
zarzutów (taki zarzut nie był w niej podnoszony), ale w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych (m.in.) w art. 439 k.p.k., skutkowało tym, że zaskarżony wyrok – w tym zakresie – wydano w warunkach wskazanych w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Implikowało to koniecznością jego – w tej części – uchylenia, jak i utrzymanego nim w mocy – w tym zakresie - wyroku Sądu Okręgowego oraz umorzeniem postępowania - w oparciu o nadmienione już powyżej przepisy nakazujące takie rozstrzygnięcie.
Następstwem tej decyzji jest rozwiązanie – z mocy prawa – orzeczonej wobec K.Z. kary łącznej pozbawienia wolności, a tym samym i potrzeba jej na nowo wymierzenia, przez właściwy do dokonania tej czynności Sąd Okręgowy w [...].
Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść: art.632 pkt 2 k.p.k. (w zakresie w którym nastąpiło umorzenie postępowania wobec K.Z.) oraz art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k. (w pozostałej części).
Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej.
kc