V KK 230/09

Sąd Najwyższy2010-03-04
SNKarneinneWysokanajwyższy
stan wojennyinternowanieodszkodowaniezadośćuczynienieustawa represyjnaSąd Najwyższyhistoria Polskiprzeszłość kryminalnadziałalność opozycyjna

Sąd Najwyższy oddalił kasację wnioskodawcy, uznając, że internowanie z powodu przeszłości kryminalnej, a nie działalności opozycyjnej, wyłącza prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ustawy o represjonowanych.

Wnioskodawca domagał się odszkodowania i zadośćuczynienia za internowanie w stanie wojennym, twierdząc, że było ono niesłuszne. Sądy niższych instancji oddaliły jego wniosek, wskazując na brak działalności niepodległościowej. Sąd Najwyższy, analizując nowelizację ustawy z 2007 r., potwierdził, że internowanie wynikające z przeszłości kryminalnej, a nie z działalności opozycyjnej, stanowi zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i wyłącza prawo do świadczeń.

Sprawa dotyczyła wniosku Bolesława B. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za internowanie w stanie wojennym. Sądy Okręgowy i Apelacyjny oddaliły wniosek, uznając, że internowanie nie było związane z działalnością niepodległościową wnioskodawcy, a wynikało z jego przeszłości kryminalnej. Wnioskodawca wniósł kasację, zarzucając błędną wykładnię art. 8 ust. 1 ustawy z 1991 r. Sąd Najwyższy, analizując nowelizację tej ustawy z 2007 r., wyjaśnił, że choć decyzje o internowaniu zostały uznane za nieważne z mocy prawa, to art. 8 ust. 5 ustawy wyłącza prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia, jeśli działalność osoby internowanej stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd ustalił, że w przypadku wnioskodawcy internowanie było spowodowane wyłącznie jego przeszłością kryminalną (kradzieże, włamania), a nie działalnością opozycyjną. Taka kryminalna działalność została uznana za zaprzeczenie działalności niepodległościowej, co skutkowało oddaleniem kasacji. Sąd podkreślił, że sama nieważność decyzji o internowaniu nie przesądza o prawie do odszkodowania, jeśli wyłączają je inne przepisy ustawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, internowanie wynikające z przeszłości kryminalnej, które stanowi zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wyłącza uprawnienie do odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 5 tej ustawy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, analizując nowelizację ustawy z 2007 r., wskazał, że art. 8 ust. 5 ustawy wyłącza prawo do świadczeń, jeśli działalność internowanego stanowiła zaprzeczenie działalności niepodległościowej. Przeszłość kryminalna została uznana za takie zaprzeczenie, nawet jeśli decyzja o internowaniu została uznana za nieważną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

Skarb Państwa

Strony

NazwaTypRola
Bolesław B.osoba_fizycznawnioskodawca
Skarb Państwaorgan_państwowyodpowiedzialny za odszkodowanie

Przepisy (5)

Główne

ustawa represyjna art. 8 § ust. 1

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje osobie, wobec której wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, ale tylko jeśli internowanie było związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub taką, która nie stanowi zaprzeczenia tej działalności.

ustawa represyjna art. 8 § ust. 5

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Wyłącza prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia, jeśli działalność osoby internowanej stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Pomocnicze

ustawa represyjna art. 1 § ust. 1

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Definiuje działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

dekret o stanie wojennym art. 42 § ust. 1

Dekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym

Podstawa prawna do internowania osób, które mogły zagrażać bezpieczeństwu państwa lub porządkowi publicznemu.

k.k. art. 208

Kodeks karny z 1969 r.

Przepis dotyczący kradzieży szczególnie zuchwałej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Internowanie z powodu przeszłości kryminalnej stanowi zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, co wyłącza prawo do odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 5 ustawy represyjnej. Wykładnia systemowa i funkcjonalna art. 8 ust. 1 ustawy represyjnej, uwzględniająca cel nowelizacji z 2007 r., prowadzi do wniosku, że samo wydanie decyzji o internowaniu nie jest wystarczające do przyznania odszkodowania.

Odrzucone argumenty

Literalna wykładnia art. 8 ust. 1 ustawy represyjnej, która sugeruje, że wystarczy samo wydanie decyzji o internowaniu w związku ze stanem wojennym, bez względu na przyczynę. Internowanie było związane z działalnością opozycyjną lub taką, która nie stanowi zaprzeczenia działalności niepodległościowej.

Godne uwagi sformułowania

„trudnienie się” popełnianiem przestępstw pospolitych na szkodę innych obywateli trudno uznać za działania zgodne z walką o niepodległy byt Państwa Polskiego Działalnością stanowiącą zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego jest nie tylko działalność na rzecz utrzymania i obrony ówczesnego niedemokratycznego ustroju, ale też kryminalna działalność przestępcza osoby internowanej nie jest wystarczające, dla wykazania istnienia podstaw do odszkodowania i zadośćuczynienia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. z racji internowania, samo odwołanie się do sformułowania powodów wskazanych w decyzji o takim internowaniu, lecz niezbędne staje się wykazanie, w oparciu o stosowne dowody, że to pozbawienie wolności wiązało się z działalnością, o jakiej mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy, a w każdym razie, że nie była to działalność stanowiąca jej zaprzeczenie

Skład orzekający

T. Grzegorczyk

przewodniczący-sprawozdawca

R. Malarski

członek

J. Szewczyk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności w kontekście wyłączenia prawa do odszkodowania w przypadku internowania z przyczyn kryminalnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji internowania w stanie wojennym i jego związku z działalnością opozycyjną lub kryminalną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego okresu w historii Polski i interpretacji przepisów mających na celu naprawienie krzywd. Pokazuje złożoność prawną oceny przeszłości osób internowanych.

Internowanie za przestępstwa pospolite? Sąd Najwyższy wyjaśnia, dlaczego nie przysługuje odszkodowanie.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
POSTANOWIENIE  Z  DNIA  4  MARCA  2010  R. 
V  KK  230/09 
 
 
1. Na gruncie art. 8 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za 
nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działal-
ność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 
149 ze zm.), w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez ustawę z dnia 
19 września 2007 r. o zmianie tej ustawy (Dz. U. Nr 191, poz. 1372), oso-
bie, wobec której wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadze-
niem w dniu 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego, przysługuje od Skarbu 
Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za 
krzywdę wynikłą z wykonania tej decyzji (art. 8 ust. 1 ustawy) jedynie wte-
dy, gdy to internowanie związane było z działalnością na rzecz niepodle-
głego bytu Państwa Polskiego lub taką, która nie stanowi zaprzeczenia te-
go rodzaju działalności (art. 8 ust. 5 ustawy). 
2. Działalnością stanowiącą zaprzeczenie działalności na rzecz nie-
podległego bytu Państwa Polskiego jest nie tylko działalność na rzecz 
utrzymania i obrony ówczesnego niedemokratycznego ustroju, ale też kry-
minalna działalność przestępcza osoby internowanej, jeżeli została ona in-
ternowana jedynie z powodu takiej swej przeszłości i nie prowadziła dzia-
łalności opozycyjnej wobec istniejącego wówczas ustroju politycznego, jako 
że „trudnienie się” popełnianiem przestępstw pospolitych na szkodę innych 
obywateli trudno uznać za działania zgodne z walką o niepodległy byt Pań-
stwa Polskiego. Nie jest wystarczające, dla wykazania istnienia podstaw do 
odszkodowania i zadośćuczynienia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 
lutego 1991 r. z racji internowania, samo odwołanie się do sformułowania 
powodów wskazanych w decyzji o takim internowaniu, lecz niezbędne staje 

 
2
się wykazanie, w oparciu o stosowne dowody, że to pozbawienie wolności 
wiązało się z działalnością, o jakiej mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy, a w 
każdym razie, że nie była to działalność stanowiąca jej zaprzeczenie, która 
wyłącza uprawnienie do odszkodowania i zadośćuczynienia (art. 8 ust. 5 
ustawy). 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: R. Malarski, J. Szewczyk. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Piechota. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Bolesława B., o odszkodowanie i zadośću-
czynienie z racji internowania w stanie wojennym, po rozpoznaniu w Izbie 
Karnej na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r., kasacji wniesionej przez peł-
nomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 9 
kwietnia 2009 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w S. z 
dnia 27 stycznia 2009 r., 
 
o d d a l i ł  kasację, zwalniając wnioskodawcę od kosztów sądowych postę-
powania kasacyjnego. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Bolesław B. wystąpił w marcu 2008 r. do Sądu Okręgowego w S. z 
wnioskiem o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne internowa-
nie go w 1982 r. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. Sąd oddalił ten wnio-
sek wskazując, że wnioskodawca był wprawdzie internowany od marca do 
września 1982 r., ale nie nastąpiło to z uwagi na jego działalność niepodle-
głościową, jak tego wymaga art. 8 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z 1991 r. 

 
3
– i co wynika też z jej tytułu, jako ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń 
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepod-
ległego bytu Państwa Polskiego – gdyż działalności takiej w ogóle nie pro-
wadził. W apelacji od tego wyroku podniesiono zarzut niewłaściwej inter-
pretacji art. 8 ust. 1 ustawy z 1991 r., w jej brzmieniu po nowelizacji z 2007 
r., gdyż z decyzji o internowaniu wnioskodawcy wynika, że nastąpiło ono 
jednak w oparciu o obawę, że „może on podjąć działalność skierowaną 
przeciwko interesom politycznym PRL i powodującą zakłócenia w gospo-
darce narodowej” oraz, że wcześniej od marca do listopada 1981 r., kiedy 
to pracował on jeszcze w Przedsiębiorstwie Budownictwa Kolejowego, na-
leżał tam do NSSZ Solidarność i przed wprowadzeniem stanu wojennego 
brał udział w zorganizowanym tam strajku, co mogło być powodem inter-
nowania. Po rozpoznaniu tego środka odwoławczego Sąd Apelacyjny w S., 
wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2009 r., zaskarżone orzeczenie utrzymał w mo-
cy, argumentując – w oparciu o analizę art. 8 ust. 1 i art. 1 ust. 1 ustawy z 
1991 r. – podobnie jak Sąd meriti i uznając apelację za oczywiście bezza-
sadną, gdyż nie wykazano, aby wnioskodawca prowadził jakąkolwiek dzia-
łalność niepodległościową i był internowany w związku z taką działalnością, 
a do internowania doszło wręcz i jedynie ze względu na jego przeszłość 
kryminalną. 
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wywiódł wnioskodawca, po-
przez swego pełnomocnika, zarzucając w niej obrazę prawa materialnego, 
a to art. 8 ust. 1 ustawy z 1991 r., „przez błędne tłumaczenie tego przepi-
su”, gdyż – jak wywodził – w odniesieniu do internowania „przepis ten wy-
maga jedynie, aby wobec osoby ubiegającej się o odszkodowanie i za-
dośćuczynienie wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadze-
niem w Polsce stanu wojennego”. Dlatego, zdaniem skarżącego, brak jest 
podstaw do innego interpretowania tego przepisu, „decyduje bowiem lite-
ralne jego brzmienie i dokument w postaci decyzji o internowaniu”. Argu-

 
4
mentując w ten sposób skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i 
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na tę 
skargę prokurator Prokuratury Apelacyjnej w S. wystąpił o jej oddalenie ja-
ko oczywiście bezzasadnej. Prokurator Prokuratury Krajowej na rozprawie 
kasacyjnej także wnosił o oddalenie tej skargi jako oczywiście bezzasad-
nej, wskazując nadto, że z ust. 5 art. 8 ustawy z 1991 r. wynika, iż prawo 
do odszkodowania i zadośćuczynienia wnioskodawcy nie służy. 
Rozpatrując tę kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Skarga ta rzeczywiście nie jest zasadna. Ma wprawdzie rację skarżą-
cy, gdy wskazuje, że art. 8 ust. 1 tzw. ustawy lutowej 1991 r., w jej brzmie-
niu ustalonym ustawą nowelizującą z dnia 19 września 2007 r. (Dz. U. Nr 
191, poz. 1372), w odniesieniu do osób internowanych ogranicza się jedy-
nie do stwierdzenia, iż chodzi o osoby, wobec których wydano decyzję o 
internowaniu w związku ze stanem wojennym. Przepis stwierdza bowiem, 
że odszkodowanie i zadośćuczynienie od Skarbu Państwa przysługuje: 
„osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia” – co wyraźnie 
nawiązuje do art. 1 tej ustawy, a więc do działalności na rzecz niepodległe-
go bytu Państwa Polskiego i represji za nią – „albo (co do której – SN) wy-
dano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grud-
nia 1981 r. w Polsce stanu wojennego”; w obu wypadkach z racji szkód i 
krzywd wynikłych z wykonania owego orzeczenia lub decyzji. Literalna wy-
kładnia tego przepisu rzeczywiście może sugerować, że w wypadku inter-
nowania istotne jest jedynie wydanie i wykonanie decyzji o internowaniu, 
bez względu na przyczynę takiego pozbawienia wolności. Jednakże już 
posłużenie się między pierwszym i drugim z użytych w tym przepisie zwro-
tów spójnikiem „albo” może też wskazywać, że w obu wypadkach chodzi 
jednak o osoby represjonowane z racji swej działalności niepodległościo-
wej (opozycyjnej wobec systemu politycznego), czyli takie, wobec których 
zapadło za nią orzeczenie obecnie uznane za nieważne „albo” co do któ-

 
5
rych nie wydano wprawdzie takiego orzeczenia, ale wydano i wykonano w 
stosunku do nich z racji takiej działalności decyzję o internowaniu po 
wprowadzeniu stanu wojennego. Należy w związku z tym mieć na uwadze, 
że zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie wskazuje się, iż prawi-
dłowa wykładnia przepisu nie może ograniczać się do wykładni językowej i 
nawet, gdyby jej wynik wydawał się jednoznaczny, należy uwzględniać też 
wykładnię systemową i funkcjonalną dla ostatecznego ustalenia znaczenia 
danego przepisu, nie można bowiem faworyzować wykładni literalnej, a 
efekty pozostałych wykładni mogą albo potwierdzić rezultat wykładni języ-
kowej albo podważać ten wynik i nakazywać przyjęcie innego rozumieniu 
owego przepisu (zob. np. P. Hofmański, S. Zabłocki: Elementy metodyki 
pracy sędziego w sprawach karnych, Warszawa 2006, s. 234; M. Zieliński: 
Podstawowe zasady współczesnej wykładni prawa [w:] P. Wieczorek [red.]: 
Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 118, czy uchwała 
Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., I KZP 28/09, OSNKW 2010, z. 
3, poz. 21). Ten właśnie sposób rozumowania zaprezentowały sądy w ni-
niejszej sprawie, jak i prokurator w odpowiedzi na kasację, z tym jednak, że 
nie dostrzegły całokształtu zmian wprowadzonych do ustawy z 1991 r. no-
welą z 2007 r. 
W związku z powyższym należy zauważyć, że przepis dotyczący od-
szkodowania i zadośćuczynienia za internowanie, na który powołuje się 
skarżący, a który wprowadzono nowelą z dnia 19 września 2007 r., zawarty 
jest w ustawie „o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób 
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa 
Polskiego”, a nie w ustawie dotyczącej odszkodowań za jakiekolwiek nie-
słuszne represjonowanie obywateli w PRL. W uzasadnieniu projektu usta-
wy nowelizującej (Druk nr 595 z 2006 r. Sejmu V Kadencji), która przybrała 
następnie postać wskazanej ustawy z dnia 9 września 2007 r., stwierdzono 
wyraźnie, że przewiduje ona „rozszerzenie zakresu stosowania ustawy, 

 
6
przez objęcie jej przepisami działalności opozycyjnej wobec systemu ko-
munistycznego w latach 1957-1989” wskazując, że w dotychczasowym 
stanie prawnym nie było podstawy do żądania odszkodowania za działal-
ność opozycyjną po 1956 r. oraz za szkody wyrządzone decyzjami o inter-
nowaniu wydanymi na podstawie dekretu o stanie wojennym oraz że taki 
„stan prawny nie daje się pogodzić z zasadą sprawiedliwości społecznej. 
Oczywisty jest bowiem fakt, że osoby dotknięte w PRL represjami za dzia-
łalność opozycyjną walczyły z dużym poświęceniem o suwerenność Polski 
i poszanowanie prawa człowieka”, a „stosowane wówczas represje często 
skutkowały, utratą pracy, zaniżanie zarobków oraz utratą zdrowia”. Ratio 
legis projektowanej zmiany było zatem oczywiste. Chodziło o rozszerzenie 
kręgu osób uprawnionych do skorzystania z ustawy z 1991 r., a więc re-
presjonowanych w PRL z racji działalności niepodległościowej (opozycyj-
nej), przez poszerzenie okresu, do którego odnosi się ta ustawa oraz za-
kresu sposobów represji wobec osób prowadzących taką działalność. 
Należy też przypomnieć, że omawiany projekt zakładał uzupełnienie 
art. 1 tej ustawy o dodatkowy przepis (ust. 1a) głoszący, że: „Uznaje się za 
nieważne decyzje o internowaniu wydane na podstawie art. 43 ust. 1 de-
kretu (…) o stanie wojennym (….)”. W opiniach złożonych Sejmowi w 
związku z projektowaną nowelizacją podnoszono wówczas m.in., że nie-
zrozumiałe jest, iż nie uzależnia ona wyraźnie unieważnienia decyzji o in-
ternowaniu od ustalenia, że było ono związane z działalnością na rzecz 
niepodległego bytu Państwa Polskiego, co było i jest warunkiem sine qua 
non stwierdzenia nieważności orzeczeń i jednocześnie stanowi ratio legis 
całej ustawy, wskazujące, że wymóg taki można jedynie wyczytać z uza-
sadnienia projektu, a nie z tekstu projektowanej ustawy. To zaś może spo-
wodować problemy interpretacyjne, jako że w myśl dekretu o stanie wojen-
nym internowaniu podlegały nie tylko osoby prowadzące działalność opo-
zycyjną, lecz również byli członkowie kierownictwa PZPR i osoby, które 

 
7
żadnej działalności, o jakiej mowa w ustawie z 1991 r., nie prowadziły, gdyż 
internowanie mogło nastąpić już w razie podejrzenia, że pozostając na 
wolności osoby te nie będą przestrzegać porządku prawnego (zob. Uwagi 
Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2006 r. do projektu ustawy o zmianie 
ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjo-
nowanych….). W uchwalonej w dniu 19 września 2007 r. ustawie noweliza-
cyjnej zrezygnowano z wprowadzania omówionego wyżej przepisu do 
ustawy z 1991 r., ale odrębnie w art. 2 ustawy nowelizującej przyjęto, że: 
„Decyzje o internowaniu (…) stają się nieważne z mocy prawa z dniem 
wejścia w życie niniejszej ustawy” – czyli po upływie 30 dni od opublikowa-
nia (art. 5 noweli) – a więc z dniem 18 listopada 2007 r. Unieważnienie ex 
lege objęło zatem wprawdzie wszystkie decyzje o internowaniu bez wzglę-
du na przyczynę tego internowania, ale jednocześnie art. 8 ustawy z 1991 
r. został uzupełniony o ust. 5, który przyjmuje, że: „Przepisu ust. 1 nie sto-
suje się do osób, których działalność, w okresie będącym podstawą stwier-
dzenia nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji określo-
nej w ust. 1, stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego 
bytu Państwa Polskiego”. Tym samym jednak ustawodawca uwzględniając, 
że internowanie nie musiało być związane z działalnością niepodległościo-
wą internowanego, uznając mimo to wszystkie decyzje o internowaniu za 
nieważne, wyłączył jednocześnie uprawnienie do odszkodowania i za-
dośćuczynienia z racji tej internacji, jeżeli działalność osoby pozbawionej w 
ten sposób wolności stanowiła zaprzeczenie działalności niepodległościo-
wej. Przez okres „będący podstawą uznania za nieważną decyzji o inter-
nowaniu” należy rozumieć okres, w jakim doszło do wydania tej decyzji, 
czyli poprzedzający ją, a owa działalność, czyli to, co było powodem inter-
nowania, nie może stanowić zaprzeczenia działalności, której dotyczy 
ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. 

 
8
Tego aspektu sprawy nie dostrzegły sądy orzekające, ale mimo to 
prawidłowo oceniły one roszczenia wnioskodawcy. Uregulowanie zawarte 
w obecnym ust. 5 art. 8 ustawy z 1991 r. oznacza bowiem, iż nie ma racji 
skarżący odwołując się jedynie do określonego efektu wykładni językowej 
art. 8 ust. 1 tej ustawy odnośnie zwrotu „wydano decyzję o internowaniu w 
związku z wprowadzeniem (…) stanu wojennego”, z pominięciem wykładni 
systemowej i funkcjonalnej, a więc bez niezbędnego tu uwzględnienia in-
nych przepisów tej ustawy i celu, jakiemu miała służyć nowelizacja z 2007 
r., których to uwzględnienie nadaje wskazanemu zwrotowi odmienne, niż 
chce to skarżący, rozumienie. Uwzględnienie wykładni systemowej i funk-
cjonalnej wskazuje wyraźnie, że na gruncie art. 8 ustawy z dnia 23 lutego 
1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjo-
nowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego 
(Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.), w brzmieniu nadanym temu przepisowi 
przez ustawę z dnia 19 września 2007 r. o zmianie tej ustawy (Dz. U. Nr 
191, poz. 1372), osobie, wobec której wydano decyzję o internowaniu w 
związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego, 
przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i 
zadośćuczynienie za krzywdę wynikłą z wykonania tej decyzji (art. 8 ust. 1 
ustawy) jedynie wtedy, gdy to internowanie związane było z działalnością 
na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, lub taką, która nie stanowi 
zaprzeczenia tego rodzaju działalności (art. 8 ust. 5 ustawy). 
Skarżący wywodzi, że w decyzji o internowaniu wnioskodawcy wska-
zano, iż następuje to, ponieważ „może on podjąć działalność skierowaną 
przeciwko interesom politycznym PRL”. Pomija on jednak fakt, że decyzja 
ta, wydana w dniu 17 marca 1982 r. i stwierdzająca, iż pozostawanie wnio-
skodawcy na wolności „zagrażałoby bezpieczeństwu Państwa i porządkowi 
publicznemu” przez to, że może on podjąć wskazaną wyżej działalność „i 
powodującą zakłócenia w gospodarce narodowej” została – jak wynika z 

 
9
ustaleń sądów opartych na uzyskanych w postępowaniu od IPN dokumen-
tów – wydana w związku z wnioskiem Naczelnika Wydziału Kryminalnego 
Komendy Wojewódzkiej MO w S. o internowanie, w którym wskazano, że 
jest on szczególnie groźny dla bezpieczeństwa państwa jako karany 
uprzednio „za kradzieże i włamania” oraz że rzeczywiście był on uprzednio 
karany, w tym ostatnio przed internacją w 1978 r. za przestępstwo z art. 
208 k.k. z 1969 r., tj. za kradzież szczególnie zuchwałą na szkodę osób 
prywatnych i kradzież z włamaniem na karę 3 lat pozbawienia wolności, a 
nadto, że sugerując jego internowanie z racji przeszłości kryminalnej Wy-
dział Kryminalny MO wskazywał na możliwość pozyskania go do współpra-
cy lub skompromitowania w środowisku przestępczym. Dekret z dnia 12 
grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) zezwa-
lał zaś na internowanie osób „w stosunku, do których ze względu na do-
tychczasowe zachowanie zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pozosta-
jąc na wolności nie będą przestrzegać porządku prawnego albo będą pro-
wadzić działalność zagrażającą interesom bezpieczeństwa lub obronności 
państwa” (art. 42 ust. 1 dekretu). Na marginesie tych rozważań należy za-
uważyć, że w decyzji o internowaniu wnioskodawcy z dnia 17 marca 1982 
r. podano wprawdzie jako podstawę prawną „art. 42 ust. 1 dekretu dnia 12 
grudnia 1981 r.”, ale nie „o stanie wojennym”, lecz „o ochronie bezpieczeń-
stwa Państwa i porządku publicznego w czasie obowiązywania stanu wo-
jennego”. Jak wskazuje przypadek wnioskodawcy wykorzystywano możli-
wości internacji także wobec osób karanych jedynie uprzednio za prze-
stępstwa „pospolite”, które nie prowadziły jakiejkolwiek działalności niepod-
ległościowej (opozycyjnej wobec systemu politycznego). W sprawie niniej-
szej ustalono bowiem, że wnioskodawca rzeczywiście żadnej takiej działal-
ności nie prowadził, a internowanie go było wywołane jedynie jego prze-
szłością kryminalną. Taki faktyczny powód tego internowania musi być 
uznany za działalność stanowiącą wyraźne zaprzeczenie działalności nie-

 
10 
podległościowej, a więc wyłącza on możliwość uzyskania odszkodowania i 
zadośćuczynienia za to pozbawienie wolności w oparciu o przepisy oma-
wianej ustawy. Działalnością stanowiącą zaprzeczenie działalności na 
rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego jest bowiem nie tylko działal-
ność na rzecz utrzymania i obrony ówczesnego niedemokratycznego ustro-
ju, ale też kryminalna działalność przestępcza osoby internowanej, jeżeli 
została ona internowana jedynie z powodu takiej swej przeszłości i nie 
prowadziła działalności opozycyjnej wobec istniejącego wówczas ustroju 
politycznego, jako że „trudnienie się” popełnianiem przestępstw pospolitych 
na szkodę innych obywateli trudno uznać za działania zgodne z walką o 
niepodległy byt Państwa Polskiego. 
Powyższe dowodzi jednak także, iż nie jest wystarczające, dla wyka-
zania istnienia podstaw do odszkodowania i zadośćuczynienia w oparciu o 
przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. z racji internowania, samo odwo-
łanie się do sformułowania powodów wskazanych w decyzji o takim inter-
nowaniu, lecz niezbędne staje się wykazanie, w oparciu o stosowne dowo-
dy, że to pozbawienie wolności wiązało się z działalnością, o jakiej mowa w 
art. 1 ust. 1 tej ustawy, a w każdym razie, że nie była to działalność stano-
wiąca jej zaprzeczenie, która wyłącza uprawnienie do odszkodowania i za-
dośćuczynienia (art. 8 ust. 5 ustawy). Zaprzeczeniem takiej działalności 
jest również popełnianie przestępstw „pospolitych” przez osobę, która nie 
prowadziła żadnej działalności o charakterze odpowiadającym wymogom 
określonym w powyższej ustawie, jeżeli internowanie jej nastąpiło właśnie z 
uwagi na taką jej przeszłość. Nie oznacza to bynajmniej aprobaty dla sa-
mego faktu internowania wnioskodawcy. Został on bowiem w czasie stanu 
wojennego w 1982 r. pozbawiony wolności jedynie dlatego, że w niedawnej 
przeszłości dopuścił się przestępstw przeciwko mieniu, choć aktualnie nie 
był o jakiekolwiek z nich podejrzewany. Sama decyzja o tym internowaniu 
jest obecnie słusznie uznana za nieważną. Nie oznacza to jednak, że z ra-

 
11 
cji tego internowania wnioskodawca może teraz dochodzić roszczeń od-
szkodowawczych w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., gdyż wyłącza to 
art. 8 ust. 5 tej ustawy. Jak ustalono bowiem w postępowaniu powodem 
internowania była wyłącznie jego przeszłość kryminalna, a nie działalność 
polityczna, której w ogóle on nie prowadził, zaś działalność kryminalna sta-
nowi zaprzeczenie działalności niepodległościowej, o jakiej mowa w usta-
wie z 1991 r. 
W świetle powyższego należy stwierdzić, że choć sądy orzekające w 
tej sprawie nie dostrzegły obecnego przepisu ust. 5 art. 8 ustawy z 1991 r., 
to prawidłowo oceniły kwestię braku postaw do uwzględnienia żądania 
wnioskodawcy sięgając do interpretacji art. 8 ust. 1 w aspekcie art. 1 ust. 1 
tej ustawy. Kasacja odwołująca się jedynie – i niezasadnie z przyczyn wy-
żej podanych – do wykładni językowej zwrotu zawartego w art. 8 ust. 1 tej-
że ustawy, jest tym samym niezasadna. Mając powyższe na uwadze orze-
czono jak na wstępie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI