V KK 229/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 3 LUTEGO 2011 R. V KK 229/10 Okoliczność, że art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07 (Dz. U. Nr 9, poz. 57), w zakresie w jakim nie zapewnia członkowi składu orzekające- go prawa złożenia wyjaśnień przed wytknięciem sądowi uchybienia, uzna- ny został za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, nie może prowadzić do kon- struowania po stronie sędziego uprawnienia do skarżenia takiej decyzji, także w drodze posiłkowego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Powyższe stwierdzenie odnieść również należy do wytknięcia uchybienia udzielonego w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052). Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. Sędziowie SN: J. Grubba (sprawozdawca), J. Matras. Sąd Najwyższy w sprawie zażalenia sędziego Joanny K., na zarzą- dzenie Przewodniczącego V Wydziału Karnego Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2010 r. o odmowie przyjęcia zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2010 r., o wytknięciu Sądowi Rejono- wemu w S. rażącego uchybienia przepisom procesowym, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 lutego 2011 r., na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. p o s t a n o w i ł utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. 2 UZASADNIENIE Zażalenie nie jest zasadne. Zarządzeniem z dnia 14 grudnia 2010 r. Przewodniczący V Wydziału Karnego Sądu Najwyższego odmówił przyjęcia zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2010 r. o wytknięciu Sądowi Re- jonowemu w S. rażącego uchybienia przepisom procesowym. W uzasad- nieniu tego zarządzenia wskazano na brak podstawy prawnej do zaskar- żenia decyzji o udzieleniu wytknięcia. Stanowisko takie jest w pełni słuszne. Podstawą do złożenia zażalenia na wytknięcie stał się, jak wynika z jego uzasadnienia, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r., K 45/07, w którym, w pkt 5, uznano, że: „Art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) w zakresie, w jakim nie zapewnia członkowi skła- du orzekającego prawa złożenia wyjaśnień do wytknięcia sądowi uchybie- nia, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji”. Zgodzić się można z tezą skarżącego, że skoro przywołany przepis ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ma analogiczne brzmienie jak przepis art. 65 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyż- szym (Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052), to rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego powinno być postrzegane, jako mające odniesienie i do tego przepisu. Powyższe nie jest jednak w najmniejszym stopniu równoznaczne z przyznaniem sędziemu lub jakiejkolwiek innej stronie procesowej, upraw- nienia do wniesienia środka odwoławczego, za pomocą którego mogłaby zaskarżyć wytknięcie udzielone w trybie art. 40 § 1 u.s.p., czy też art. 65 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym. Co do przedstawionej powyżej konkluzji, Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela 3 stanowiska wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., WZ 56/09, OSNKW z 2010 r. z. 7, poz. 60. Elementarną kwestią, na którą należy wskazać na wstępie rozważań, jest to, że Trybunał Konstytucyjny uzasadniając swój wyrok dostrzegał, iż w omawianej sytuacji „mamy do czynienia z decyzją podjętą w trybie, który nie zapewnia obrony interesów osób dotkniętych jej konsekwencjami i od którego nie przysługuje odwołanie”. Tym samym, w orzeczeniu nie zostało zakwestionowane to, że od udzielonego wytknięcia nie przysługuje środek odwoławczy, lecz to, iż w sytuacji, gdy od wytknięcia takiego nie przysługu- je środek zaskarżenia, możliwe jest udzielenie go, bez zapewnienia człon- kowi składu orzekającego, prawa do uprzedniego złożenia wyjaśnień. Tak też jednoznacznie brzmi treść pkt 5 omawianego wyroku. Błędne zatem jest budowanie złożonej analogii od przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych do przepisów ustawy o Sądzie Najwyż- szym, by następnie w drodze kolejnej analogii, „stosować posiłkowo prze- pisy o postępowaniu zażaleniowym zawarte w Kodeksie postępowania karnego”. Skoro Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności z Konstytucją omawianych przepisów w zakresie, w jakim nie przewidują one możliwości skarżenia udzielenia wytknięcia, nie jest poprawnym wywodze- nie z treści tego wyroku, w drodze interpretacji, prawa do złożenia takiego środka odwoławczego. Co więcej, należy zwrócić uwagę na dyspozycję art. 426 § 2 k.p.k. wskazującą jako zasadę, że od orzeczeń sądów odwoław- czych oraz wydanych przez Sąd Najwyższy nie przysługuje środek odwo- ławczy. Gdyby zatem sięgać do posiłkowego stosowania odpowiednich przepisów o postępowaniu zażaleniowym zawartych w Kodeksie postępo- wania karnego, należałoby przyjąć, że w świetle dyspozycji art. 426 § 2 k.p.k., zażalenie na wytknięcie udzielone przez sąd odwoławczy, czy też Sąd Najwyższy, nie przysługuje. 4 Na zakończenie przedstawionych rozważań należy zacytować frag- ment omawianego uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w któ- rym wskazuje się, że: „Trybunał stoi na stanowisku, że sąd dokonujący wy- tknięcia zawsze powinien żądać wyjaśnień od składu, który dopuścił się «oczywistej obrazy» przepisów. W ten sposób można będzie uzasadnić indywidualne dolegliwości, jakie pociąga za sobą wytyk kierowany do skła- du orzekającego, a nie do zasiadającego w nim sędziego”. Jednocześnie można zrozumieć opieszałość ustawodawcy, który nie dokonał zmiany art. 40 § 1 u.s.p., czy też art. 65 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, skoro taka zmiana w świetle omawianego orzeczenia nie jest niezbędna. Wyrok Try- bunału Konstytucyjnego nie zawiera bowiem zalecenia zmiany ustawy. Jak wydaje się, wskazano w nim jedynie na konieczność zmiany praktyki w omawianym zakresie, tak aby udzielenie wytknięcia zawsze poprzedzało żądanie złożenia wyjaśnień od składu, który dopuścił się „oczywistej obra- zy” przepisów (choć niewątpliwie zmiana treści ustaw byłaby niezbędna, jeżeli omawiana praktyka miałaby mieć charakter obligatoryjny). Ma to przede wszystkim na celu (jak wynika ze stanowiska Trybunału Konstytu- cyjnego) zindywidualizowanie odpowiedzialności quasi dyscyplinarnej oso- by(ób), które dopuściły do powstania takiego rażącego uchybienia oraz po- znanie konkretnych przyczyn podjęcia błędnych decyzji skutkujących „oczywistą obrazą przepisów” w sytuacji, gdyby nie podlegały one uzasad- nieniu. Konkludując powyższe rozważania stwierdzić zatem należy, że oko- liczność, iż art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju są- dów powszechnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycz- nia 2009 r., K 45/07, w zakresie w jakim nie zapewnia członkowi składu orzekającego prawa złożenia wyjaśnień przed wytknięciem sądowi uchy- bienia, uznany został za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, nie może pro- wadzić do konstruowania po stronie sędziego uprawnienia do skarżenia 5 takiej decyzji, także w drodze posiłkowego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Powyższe stwierdzenie odnieść również należy do wytknięcia uchybienia udzielonego w trybie art. 65 § 1 ustawy z dnia 23 li- stopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym. Słusznie zatem przyjęto w zaskarżonym zarządzeniu, że zażalenie złożone przez Joannę K. jest niedopuszczalne, jako nieznajdujące podsta- wy prawnej w obowiązujących przepisach. Na marginesie powyższych rozważań wypada tylko stwierdzić, że choć postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2010 r. nie spełnia omówionych wyżej standardów konstytucyjnych, to zostało ono wy- dane w okolicznościach, w których oczywistość obrazy przepisów wyma- gana przez art. 40 § 1 u.s.p., nie nasuwała najmniejszych wątpliwości. Do- datkowo potwierdzona została ona treścią uzasadnienia zażalenia złożo- nego w tej sprawie przez sędziego Joannę K. Nie można bowiem zapomi- nać, że dla oceny owej oczywistości obrazy przepisów decydujące znacze- nie ma skala uchybienia obowiązującym przepisom prawnym i spowodo- wane tym skutki, nie zaś okoliczności natury podmiotowej. Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.