V KK 226/14

Sygn. akt V KK 226/14 POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 17 września 2014 r., sprawy R. J. oskarżonego z art. 207 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 września 2014 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 14 lutego 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w D. z dnia 30 października 2013 r. p o s t a n o w i ł 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. obciążyć R. J. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w D. wyrokiem z dnia 30 października 2013 r., na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. umorzył postępowanie karne przeciwko R. J., o to, że w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 3 stycznia 2012 r. znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną T. J. w ten sposób, że bił ją rękoma po całym ciele, szarpał za ubranie, wyzywał słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, wyganiał z mieszkania, groził pobiciem, stale sprawdzał miejsce pobytu, a ponadto w dniach 12 października 2011 r. i 3 stycznia 2012 r. 2 spowodował u niej obrażenia ciała w postaci zadrapania i zasinienia na szyi i przedramionach, stłuczenia i powierzchownego zranienia podudzia prawego oraz zadrapania na grzbietowej powierzchni wskaziciela ręki lewej, naruszając czynności narządów ciała na okres krótszy niż siedem dni, oraz w tym samym miejscu i czasie znęcał się psychicznie nad swoją wnuczką K. M., w ten sposób, że wyzywał ją słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, wyganiał z mieszkania oraz ograniczał kontakty ze znajomymi, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z powodu niepoczytalności oskarżonego (pkt. I). Jednocześnie na podstawie art. 94 § 1 k.k. orzekł umieszczenie R. J. w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Poza tym rozstrzygnął w przedmiocie wynagrodzenia obrońcy z urzędu oraz na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego, który zarzucił orzeczeniu Sądu I instancji: naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku a to: art. 366 § 1 k.p.k. i art. 167 k.p.k., błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mające wpływ na jego treść, oraz obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 94 § 1 k.k. i art. 207 k.k., zaś z ostrożności procesowej naruszenie art. 99 § 1 k.k. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uniewinnienie oskarżonego, względnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W przypadku jednak, gdyby Sąd uznał, że oskarżony nie popełnił zarzucanego mu przestępstwa z powodu jego niepoczytalności, wniósł o zmianę punktu II wyroku poprzez jego uchylenie lub ewentualne orzeczeniu zakazów przewidzianych w art. 99 § 1 k.k., co jest wystarczające do zapewnienia, że oskarżony nie będzie w żaden sposób zagrażał bezpieczeństwu innych osób, a zwłaszcza jego żony. Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej, zaś obrońca R. J. ustosunkowując się do tego stanowiska podtrzymał swoje zarzuty kasacyjne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Wniesiona kasacja jest oczywiście bezzasadna, dlatego została rozpoznana w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Na wstępie odnosząc się do problemu dopuszczalności kasacji strony na korzyść, w warunkach określonych w art. 520 k.p.k., z powodu innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.), skierowanej do wyroku Sądu odwoławczego orzekającego w przedmiocie umorzenia postępowania i orzeczenia środka zabezpieczającego, trzeba zauważyć, że obecnie możliwości wywiedzenia takiej kasacji wprost nie przewiduje art. 519 k.p.k. w zw. z art. 523 § 2 k.p.k. Dopiero ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz.1247), nadaje stronie takie uprawnienie w znowelizowanym art. 519 k.p.k., który w nowym brzmieniu wejdzie w życie w dniu 1 lipca 2015 r. Jednak również na gruncie obecnych regulacji prawnych taka kasacja jest dopuszczalna zważywszy na interpretację wskazanych przepisów prezentowaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie SN z dnia 30 sierpnia 2007 r., II KZ 25/07, OSNKW 2007/9/66, wyroki SN: z dnia 5 lutego 2009 r., II KK 252/08, Lex nr 491593 i z dnia 12 marca 2013 r., V KK 365/12, Lex nr 1312376). Oceniając podniesione zarzuty kasacyjne należy stwierdzić, że skarżący w zasadzie kwestionuje ustalenia faktyczne Sądów obu instancji o konieczności poddania oskarżonego leczeniu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym z uwagi na wysokie prawdopodobieństwo popełnienia w przyszłości czynów podobnych do tego jaki zarzucono mu aktem oskarżenia, oraz brak podstaw do uznania, iż oskarżony może być skutecznie leczony w warunkach ambulatoryjnych, skoro mimo stwierdzonej u niego choroby psychicznej w postaci zaburzeń urojeniowych, nie czuje się on chory i neguje potrzebę leczenia, które to ustalenia zostały poczynione na podstawie opinii sądowo psychiatrycznej i psychologicznej biegłych lekarzy psychiatrów M. M., B. M. i biegłego psychologa E. S., wydanej po przeprowadzeniu obserwacji szpitalnej R. J. w okresie od 22 kwietnia 2013 r. do 15 maja 2013 r. i uzupełnionej przez tych biegłych na rozprawie przed Sądem I instancji (s.11-12 uzasadnienia SR). 4 W oparciu o taką argumentację obrońca zmierza do wykazania, braku podstaw faktycznych do zastosowania wobec oskarżonego orzeczonego na podstawie art. 94 § 1 k.k. środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia oskarżonego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, tym samym kwestionuje wartość dowodową wskazanej opinii biegłych psychiatrów i psychologa, której wnioskom zdaniem skarżącego przeczył fakt podjęcia przez oskarżonego po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji psychiatrycznego leczenia ambulatoryjnego. Skarżący ignoruje okoliczność, że kwestionowanie w kasacji ustaleń faktycznych jest niedopuszczalne w rozumieniu art. 523 § 1 k.p.k. Nadto oczekiwanie, że Sąd Najwyższy po rozważeniu podnoszonych zarzutów dokona odmiennej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w kontekście zastosowanego środka zabezpieczającego, od tej którą przeprowadziły Sądy obu instancji, stanowi próbę doprowadzenia do ponowienia kontroli apelacyjnej a nie kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, z naruszeniem ograniczeń zawartych w art. 523 k.p.k. Sąd odwoławczy nie dopuścił się obrazy art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., ponieważ wbrew twierdzeniu obrońcy oskarżonego przy rozstrzyganiu sprawy uwzględnił fakt podjęcia przez oskarżonego ambulatoryjnego leczenia psychiatrycznego (s. 5 uzasadnienia SO), przeprowadzając nadto na rozprawie apelacyjnej wnioskowane przez obrońcę dowody z dokumentów medycznych dotyczących tego leczenia (k. 346). Podobnie za chybiony należy uznać zarzut rażącego naruszenia art. 366 § 1 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k., art. 193 § 1 k.p.k., art. 202 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. Przede wszystkim nie można twierdzić, że Sąd odwoławczy nie ocenił skutków podjętego przez oskarżonego leczenia ambulatoryjnego w kontekście dyspozycji art. 94 § 1 k.k., skoro analizując postawę R. J. w toku całego postępowania jurysdykcyjnego jednoznacznie stwierdził, że deklarowane przez oskarżonego podjęcie dobrowolnego leczenia psychiatrycznego stanowi jedynie zabieg taktyczny na użytek tej sprawy, podyktowany potrzebą uzyskania korzystnego orzeczenia, a nie przejaw jego rzeczywistego zamiaru leczenia (s.6). Twierdzenie to jest zasadne, gdy się zważy na treść opinii sądowo- psychiatrycznej oraz fakt, że oskarżony podjął to leczenie dopiero w dniu 13 5 grudnia 2013 r., a zatem dwa miesiące przed wydaniem orzeczenia przez Sąd odwoławczy (k. 328). Skarżący wydaje się nie dostrzegać, że rodzaj przesłanek określonych w art. 94 § 1 k.k., które muszą wystąpić do zastosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym wskazuje, że na decyzję Sądu o zastosowaniu tego środka nie wpływa słuszna, bądź nie, prognoza leczenia ambulatoryjnego oskarżonego (zob. też postanowienie SN z dnia 17 grudnia 2010 r., V KK 383/10, Prok. i Pr.- wkł. 2011/4/3). Zatem, podjęte przez oskarżonego leczenie ambulatoryjne miałoby w tej sprawie znaczenie tylko wtedy, gdyby mogło spowodować wyeliminowanie po stronie oskarżonego wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia ponownie czynu zabronionego o znacznej szkodliwości, takiego jaki został mu zarzucony. Analizując orzeczenie Sądu odwoławczego w tym kontekście należy uznać, że Sąd ten nie był w rozumieniu art. 193 § 1 k.p.k. w zw. z art. 202 § 1 k.p.k. i art. 458 k.p.k. obowiązany do dopuszczania dowodu z kolejnej opinii biegłych psychiatrów na okoliczność oceny efektów podjętego przez oskarżonego leczenia ambulatoryjnego w zakresie występowania zagrożenia ze strony oskarżonego dla porządku prawnego z przyczyn chorobowych, ponieważ swoje stanowisko oparł na opinii biegłych psychiatrów i psychologa wydanej po przeprowadzeniu obserwacji szpitalnej oskarżonego oraz nawiązującej do tej opinii szerokiej argumentacji Sądu I instancji. Zatem, nie można twierdzić, że stanowisko Sądu odwoławczego odnoszące się do elementów prognostycznych skuteczności leczenia ambulatoryjnego oskarżonego nie zostało sformułowane z wykorzystaniem wiadomości specjalnych, skoro wypowiadali się na ten temat opiniujący w sprawie biegli, którzy nie uzależniali swojego kategorycznego wniosku o konieczności leczenia oskarżonego w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym od tego czy w przyszłości podejmie on dobrowolnie leczenie ambulatoryjne. Konieczność dopuszczenia na etapie postępowania odwoławczego dowodu z kolejnej opinii biegłych psychiatrów, ewentualnie uzupełnienia opinii dotychczasowych biegłych mogłaby powstać w sytuacji, gdyby fakt podjętego przez oskarżonego leczenia, który był znany Sądowi odwoławczemu, a z przyczyn temporalnych nie został uwzględniony przez dotychczasowych biegłych 6 opiniujących w postępowaniu pierwszoinstancyjnym powodował, że opinia ta uległa dezaktualizacji i okazała się niepełna w rozumieniu art. 201 k.p.k. oraz w kontekście przesłanek stosowania środka zabezpieczającego wskazanego w art. 94 § 1 k.k. Taki zarzut w odniesieniu do powołanej opinii nie został podniesiony w kasacji obrońcy oskarżonego. Nadto na etapie postępowania odwoławczego nie wnosił on o uzupełnienie postępowania dowodowego w tym zakresie, w trybie art. 452 k.p.k. Warto zaakcentować, iż biegły M. M. przesłuchiwany przed Sądem I instancji jednoznacznie stwierdził, że przy braku krytycyzmu chorobowego oskarżonego jego leczenie ambulatoryjne jest niemożliwe do przeprowadzenia (k.244). Stanowisko to odnosi się przede wszystkim do obiektywnego braku skuteczności takiej terapii, a nie fizycznego w niej uczestnictwa chorego. W świetle tak sprecyzowanej opinii, która przecież została oparta na szerokim materiale diagnostycznym uzyskanym w trakcie obserwacji oskarżonego fakt, że podjął on leczenie ambulatoryjne nie podważa trafności wcześniej sformułowanych wniosków biegłych, również w zakresie zagrożenia jakie oskarżony ze względu na stwierdzoną u niego chorobę psychiczną stanowi dla swoich najbliższych. Warto dodać, że tego rodzaju leczenie, szczególnie gdy chodzi o schorzenia psychiatryczne, w przeciwieństwie do leczenia w zakładzie zamkniętym, oparte jest na współpracy z chorym i to od jego aktywności zależy skuteczność takiej terapii, w sytuacji gdy nie pozostaje on pod stałym nadzorem lekarza, tak jak to ma miejsce w warunkach szpitalnych. Dlatego też, przy poczynionych przez Sądy obu instancji ustaleniach, które w kasacji nie mogą być kwestionowane, zastosowanie umieszczenia R. J. w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym było w rozumieniu art. 94 § 1 k.k. obligatoryjne, skoro Sądy te stwierdziły, że sprawca, w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, popełnił czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że popełni taki czyn ponownie. W tej sytuacji zarzut rażącego naruszenia przez Sąd odwoławczy dyspozycji art. 99 § 1 k.k. przez brak rozważenia możliwości zastosowania obowiązków lub zakazów wymienionych w art. 39 pkt 2-3 k.k. tytułem środka zabezpieczającego jest oczywiście bezzasadny, skoro przepis ten ma charakter fakultatywny, zaś Sąd 7 odwoławczy analizując sporną kwestię rodzaju stosowanego wobec oskarżonego środka zabezpieczającego, w sposób wystarczający wykazał dlaczego za trafne uznał rozstrzygnięcie Sądu I instancji oparte na dyspozycji art. 94 § 1 k.k. (s. 5 – 6 uzasadnienia SO). Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia. Orzeczenie o kosztach sądowych postępowania kasacyjnego oparto na podstawie art. 636 § 1 k.p.k.