V KK 182/15

Sygn. akt V KK 182/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dariusz Świecki (przewodniczący) SSN Andrzej Stępka SSA del. do SN Dariusz Czajkowski (sprawozdawca) Protokolant Barbara Kobrzyńska przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika, w sprawie A. M. oskarżonego z art. 272 k.k. w zw. z art. 12 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 1 września 2015 r., kasacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 2 marca 2015 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 5 listopada 2014 r., 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym; 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. W. kwotę 1 879,79 zł (tysiąc osiemset siedemdziesiąt dziewięć złotych i 2 siedemdziesiąt dziewięć groszy) tytułem zwrotu kosztów za obronę z urzędu oskarżonego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r., Sąd Rejonowy w S. uznał oskarżonego A. M. za winnego tego, że w dniu 09.02.2012 r. w O., prowadząc działalność gospodarczą w postaci Przedsiębiorstwa „H.” A. M. w S., poprzez podanie pracownikowi Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O. P. M. nieprawdziwej informacji podstępnie wprowadził go w błąd, iż w okresie od 02.02.2012 r. do 04.02.2012 r. Przedsiębiorstwo „H.” A. M. w S. korzystało z kaplicy cmentarnej w O., wyłudzając w ten sposób poświadczenie nieprawdy w fakturze VAT […] z dnia 09.02.2012 r. na kwotę 250,04 zł, wystawionej przez uprawnionego do tego pracownika Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O., iż na terenie kaplicy cmentarnej w O. w dniach 02-04.02.2012 r. przechowywane było ciało zmarłej B. T., podczas gdy ciało zmarłej nigdy nie było przewiezione na teren nieruchomości administrowanej przez ten ZGKiM w O., tj. czynu z art. 272 k.k. Sąd Okręgowy w K. orzeczeniem z dnia 2 marca 2015 r., uwzględniając podniesiony w apelacji złożonej przez obrońcę oskarżonego zarzut obrazy prawa materialnego – art. 272 k.k. – zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił A.M. od popełnienia zarzucanego mu czynu. Od tego orzeczenia kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator Okręgowy w K. W skardze tej podniósł następujące zarzuty: - rażącej obrazy przepisów prawa materialnego - art. 272 k.k. – mającej istotny wpływ na treść orzeczenia, a polegającej na niesłusznym uznaniu, że wprowadzenie w błąd Kierownika Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O. P. M. przez oskarżonego nie miało charakteru podstępnego, gdyż polegało jedynie na podaniu nieprawdziwej ustnej informacji, podczas gdy oskarżony w trakcie składania nieprawdziwego oświadczenia w/w Kierownikowi powoływał się na wiedzę posiadaną przez K. T., z którym uprzednio uzgodnił treść informacji, jaką miał przekazać K. T. by uwiarygodnić nieprawdziwą okoliczność wskazywaną przez oskarżonego, co świadczy jednoznacznie o podejmowaniu przez oskarżonego innych, podstępnych działań mających na celu potwierdzenie fikcji co do miejsca przechowywania zwłok, którym to zachowaniem, prawidłowo ocenionym w 3 powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, należy przypisać znamię podstępności, co skutkowało wyczerpaniem przez oskarżonego znamion czynu z art. 272 k.k., - rażącej obrazy przepisów prawa procesowego - art.413 § 2 pkt 1 k.p.k. - mającej istotny wpływ na treść orzeczenia, polegającej na błędnym przyjęciu, że opis czynu przypisany oskarżonemu A. M. nie zawiera wszystkich ustawowych znamion przestępstwa z art.272 k.k., gdyż w opisie tym nie wskazano na czym polegało „podstępne wprowadzenie w błąd” przez oskarżonego, zaś samo „podanie nieprawdziwej informacji” w formie ustnego oświadczenia - jak przyjęto w opisie czynu w wyroku skazującym, znamion z art.272 k.k. nie wyczerpuje, podczas gdy opis przyjęty w wyroku skazującym Sądu Rejonowego w S. z dnia 5 listopada 2014 roku, sygn. […] jest kompletny i zawiera wszystkie niezbędne elementy znamionujące przestępstwo z art.272 kk. Podnosząc te zarzuty prokurator wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 2 marca 2015 roku, sygn. akt […] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W pisemnej odpowiedzi na tę kasację obrońca A. M. wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna - i to w zakresie obu podniesionych w niej zarzutów. Na wstępie wskazać należy na niekonsekwencję w postąpieniu Sądu Okręgowego, który uniewinniając sprawcę czynu głównego – A. M. - z uwagi na brak w jego czynie wszystkich znamion przestępstwa z art. 272 k.p.k., wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 435 k.p.k. nie zmienił orzeczenia na korzyść w odniesieniu do pomocnika do tego czynu – K. T., wobec którego Sąd I instancji warunkowo umorzył postępowanie (patrz pkt V wyroku Sądu Rejonowego w S.). W odniesieniu do zarzutów kasacyjnych stwierdzić należy, że w niekwestionowanych przez Sąd odwoławczy ustaleniach stanu faktycznego, których dokonał Sąd a quo, nie sposób przyjąć, jakoby zachowanie zarzucane A. M. nie wyczerpywało znamion przestępstwa z art. 272 k.k., z uwagi na brak w działaniu tegoż oskarżonego cech podstępności. Wszak z ustaleń tych wynika, że zanim oskarżony udał się po poświadczającą nieprawdę fakturę, dzień wcześniej podjął działania, które miały mu zapewnić powodzenie zamierzonego celu. Polegały 4 one na nakłonieniu pracownika Zakładu Gospodarki Komunalnej w O. – K. T. – do potwierdzenia przed kierownikiem tego przedsiębiorstwa faktu przechowywania zwłok w kaplicy cmentarnej w dniach 2 – 4 lutego 2012 r. Gdy K. T. wyraził zgodę na powyższe, dopiero wtedy A. M. udał się po przedmiotową fakturę, a w rozmowie z osobą upoważnioną do jej wystawienia powołał się na możliwość potwierdzenia faktu korzystania z kaplicy przez wyżej wymienionego pracownika. Tego typu zachowanie, wbrew temu, co przyjął Sąd Okręgowy, nie może być uznane wyłącznie jako ,,podanie nieprawdziwej informacji”, skutkujące dekompletacją znamion występku z art. 272 k.k. Zważyć też należy, że podane na poparcie zajętego stanowiska judykaty, które Sąd II instancji przytoczył cytując wyrwane z kontekstu indywidualnych spraw tezy, nie są adekwatne do ustaleń faktycznych dokonanych w niniejszej sprawie. Nie sposób podzielić również zapatrywania Sądu Okręgowego, jakoby w procesie subsumpcji podstawowe znaczenie miał wyłącznie szczegółowy opis czynu wskazany w wyroku, a nie w jego uzasadnieniu i że w realiach przedmiotowej sprawy Sąd Rejonowy - w ślad za oskarżycielem publicznym - jako ,,podstępne wprowadzenie w błąd” potraktował tylko i wyłącznie ,,podanie nieprawdziwej informacji”, która miała postać ustnego oświadczenia. Wydaje się, że sentencja wyroku nie jest miejscem na dokonywanie tego typu szczegółowych ustaleń. Pogląd przeciwny nie znajduje oparcia w przepisie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. , a jego zaakceptowanie powodowałoby skutek w postaci nieuzasadnionego i zupełnie niecelowego rozwlekania sentencji orzeczeń sądowych do nieracjonalnych granic, skoro ujęte byłyby w nich szczegółowe, doprecyzujące znamiona czynu kwestie, które powinny się znaleźć w uzasadnieniu wyroku. Trafnie Sąd Najwyższy wskazał w jednym ze swoich orzeczeń, że konkretyzacja znamion czynu zabronionego powinna następować w ramach ustaleń faktycznych prezentowanych w pisemnych motywach wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt V KK 77/14, LEX nr 1532787). W realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie pominął zatem w sentencji orzeczenia żadnego ze znamion czynu z art. 272 k.k., a wyjaśnienie, dlaczego przyjął znamię podstępności w działaniu oskarżonego expressis verbis wynika z uzasadnienia jego wyroku. 5 Mając na uwadze powyższe okoliczności, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Okręgowemu we K. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Dopiero po właściwym, wskazanym w niniejszym uzasadnieniu rozstrzygnięciu kwestii prawnych, możliwe będzie rzetelne rozpoznanie apelacji obrońcy oskarżonego, które swoje stanowisko co do niewinności A. M. opiera nie tylko na zarzucie wadliwej interpretacji przez Sąd a quo przepisu art. 272 k.k., ale również kwestionuje okoliczności faktyczne, które Sąd ten przyjął, a których analiza z mocy art. 523 § 1 k.p.k. nie jest objęta kognicją Sądu Najwyższego.