V KK 14/20

SN
PAGE   \* MERGEFORMAT 2
Sygn. akt V KK 14/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 lipca 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Matras (przewodniczący)
‎
SSN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca)
‎
SSN Piotr Mirek
Protokolant Agnieszka  Murzynowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Grzegorza Krysmanna,
‎
w sprawie
M. R.
skazanego z art. 299 § 5 i 6 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k.,
‎
I. B.
oskarżonej z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r.,
‎
M. W.
oskarżonego z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r.,
A. J.
oskarżonego z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 27 lipca 2021 r.,
‎
kasacji, wniesionych przez prokuratora i obrońcę skazanego M. R.
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
‎
z dnia 24 czerwca 2019 r., sygn. akt II AKa 142/18
‎
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu
‎
z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt III K 69/07,
I. uchyla zaskarżony wyrok w odniesieniu do:
- I. B. w pkt 2b,
- A. J. w pkt 3b,
- M. W. w pkt 4b,
tj. w częściach umarzających wobec w/w oskarżonych postępowanie o czyny z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz. U. Nr 34, poz. 293) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania,
II. oddala kasację M. R. jako oczywiście bezzasadną,
III. obciąża skazanego M. R. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego, a wydatkami tego postępowania obciąża go w części na niego przypadającej.
UZASADNIENIE
Z uwagi na oddalenie jako oczywiście bezzasadnej kasacji obrońcy skazanego M. R. i obecność tego obrońcy na rozprawie kasacyjnej, gdzie miał on możliwość zapoznania się z argumentacją uzasadniającą rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego, pisemne motywy orzeczenia zostały sporządzone jedynie w części odnoszącej się do uwzględnionego zarzutu kasacji wniesionej przez oskarżyciela publicznego na niekorzyść oskarżonych I. B., M. W. i A. J..
M. R., I. B., M. W. i A. J. zostali oskarżeni m.in. o to, że
w okresie 1.01.2004 r. - 11.10.2005 r. czynem ciągłym, ze z góry powziętym zamiarem, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, przy czym przy czym A. J. od 1.07.2004 r., w zorganizowanej grupie przestępczej, dokonali obrotu paliwami ciekłymi w postaci
4 763 093 l
sprzedanych jako olej napędowy, stanowiącymi mienie znacznej wartości w kwocie 12 561 694,56 zł, niespełniającymi wymagań jakościowych określonych w ustawie z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz.U.04.34.293), tj. o czyn z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz.U.04.34.293).
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt III K 69/07, uniewinnił I. B., M. W. i A. J. od popełnienia zarzucanego im czynu uznając, że nie mają przymiotu przedsiębiorcy będącego znamieniem zarzuconego im przestępstwa. Natomiast w odniesieniu do czynu z art. 23 powołanej wyżej ustawy, zarzuconego M. R. – postępowanie zostało umorzone z powołaniem się na upływ okresu przedawnienia.
Wyrok Sądu I instancji został zaskarżony przez prokuratora m.in. w stosunku do I. B., M. W. i A. J. w części uniewinniającej od zarzutu popełnienia czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy
o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (dalej - ustawa o systemie monitorowania paliw).
Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 czerwca 2019 r., sygn. akt II AKa 142/18, po rozpoznaniu apelacji wszystkich stron procesowych – wśród innych zarzutów – uwzględnił także zarzut oskarżyciela publicznego wskazującego na obrazę art. 21 § 2 k.k., którego niezastosowanie doprowadziło do uniewinnienia oskarżonych I. B., M. W. i A. J. w części dotyczącej zarzutu popełnienia czynu z art. 23 ustawy
o systemie monitorowania paliw
i uchylił m.in. w tej części zaskarżony wyrok Sądu I instancji. Jednocześnie, nie uwzględnił wniosku prokuratora o przekazanie sprawy w całości Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, lecz umorzył postępowanie o ten czyn, powołując się na upływ okresu przedawnienia, co miało nastąpić z dniem 11 października 2015 r. Zauważyć przy tym trzeba, że taki właśnie postulat związany z przedawnieniem karalności czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy
o systemie monitorowania paliw
zamieścił oskarżyciel publiczny w uzasadnieniu zwykłego środka odwoławczego (s. - 34) – w opozycji do przytoczonego wyżej wniosku sformułowanego w petitum apelacji.
Obecnie Prokurator Okręgowy w Szczecinie zaskarżył w części wyrok sądu odwoławczego wnosząc kasację na niekorzyść oskarżonych I. B., M. W. i A. J. w zakresie czynu kwalifikowanego z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych.
Autor kasacji zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. obrazę art. 102 k.k. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, wyłącznie na podstawie art. 101 § pkt 3 k.k., że do przedawnienia karalności przedmiotowego czynu penalizowanego przez art. 23 ust. 1 i 3 powołanej wyżej ustawy doszło w dniu 11 października 2015 r., w wyniku czego w odniesieniu do w/w oskarżonych Sąd Apelacyjny w Poznaniu uchylił punkt 4 wyroku Sądu I Instancji i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umorzył postępowanie w tym zakresie, podczas gdy prawidłowe zastosowanie przepisu art. 102 k.k., spowodowałoby przyjęcie, że przedawnienie karalności tego czynu nastąpi w dniu 11 października 2025 r., a zatem brak było podstaw do umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k.
W konkluzji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanym zakresie w części dotyczącej punktu 4 wyroku Sądu I Instancji (pkt 2b, 3b, 4b wyroku Sądu Apelacyjnego) oraz wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 15 września 2017 r., sygn. akt III K 69/07, w tym samym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja oskarżyciela publicznego wniesiona na niekorzyść I. B., M. W. i A. J. w części uniewinniającej od zarzutu popełnienia czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych okazała się zasadna.
Oskarżonym zarzucono, że w okresie od dnia 1 stycznia 2004 r. (oskarżony A. J. od dnia 1 lipca 2004 r.) do dnia 11 października 2005 r. czynem ciągłym, ze z góry powziętym zamiarem, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w zorganizowanej grupie przestępczej, dokonali obrotu paliwami ciekłymi sprzedanymi jako olej napędowy, stanowiącymi mienie znacznej wartości, niespełniającymi wymagań jakościowych określonych w ustawie z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych i w ten sposób dopuścili się przestępstwa z art. 23 ust. 1 i 3 tej ustawy.
Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych z dniem 1 stycznia 2007 r. przestała obowiązywać i zastąpiła ją ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (tekst jednolity z dnia 30 listopada 2016 r., Dz.U.2016.1928), która jako odpowiednik przepisów art. 23 ust. 1 i 3 wprowadziła przepisy art. 31 ust. 1 i 3. Z uwagi na to, że zagrożenie karą w ustawie, która już nie obowiązuje jest łagodniejsze niż w nowej ustawie (poprzednio obowiązująca ustawa przewidywała łagodniejszą karę grzywny), to zgodnie z art. 4 § 1 k.k. należało – zdaniem Sądu I instancji – zastosować ustawę poprzednio obowiązującą jako względniejszą.
Dla oceny zasadności zarzutu podniesionego obecnie przez oskarżyciela publicznego istotne jest to, że stosownie do dyspozycji art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania paliw, czyn zarzucany oskarżonym I. B., A. J. oraz M. W. – jako typ kwalifikowany – zagrożony był grzywną i karą do 5 lat pozbawienia wolności. Natomiast przepis art. 101 § 1 pkt 4 k.k. przewidywał, że karalność przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat, ale nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, ustawała po 10 latach. Z kolei, zgodnie z art. 102 k.k. – w kształcie obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. a przed dniem 2 marca 2016 r., jeżeli w okresie tych 10 lat wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa przedawniała się z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. W odniesieniu do oskarżonych
M. R., I. B., M. W. i A. J. okres przedawnienia upływał zatem z dniem 11 października 2020 r.
Tymczasem, już Sąd I instancji orzekając w odniesieniu do M. R. współoskarżonego m. in. o czyn z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania uznał, że skoro zarzucono mu popełnienie tego przestępstwa do dnia 11 października 2005 r., to przedawnienie karalności tego czynu – w ówczesnym stanie prawnym nastąpiło – z upływem dnia 11 października 2015 r. Tak też Sąd I instancji uzasadnił umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 4 k.k. i art. 102 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym po 1 lipca 2015 r. a przed 2 marca 2016 r. wobec tego oskarżonego w odniesieniu do czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania paliw. Natomiast pozostałych oskarżonych o ten czyn w osobach I. B., A. J. oraz M. W. sąd
meriti
uniewinnił, ponieważ uznał, że zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, iż wyczerpali oni znamiona podmiotowe zarzucanego im przestępstwa. Wyraził przy tym przekonanie, że
podmiotem przestępstwa z art. 31 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw, jak i przestępstwa z art. 23 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych – mogą być wyłącznie przedsiębiorcy. Ten status miał jedynie osk. M. R., natomiast pozostali oskarżeni – nie mieli tej cechy podmiotowej.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając apelację oskarżyciela publicznego, w części uniewinniającej oskarżonych I. B.,
A. J. oraz M. W.
nie podzielił poglądu Sądu I instancji uznając, że nie ocenił on prawidłowo indywidualnej odpowiedzialności tych oskarżonych jako pomocników do przestępstwa z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy
o systemie monitorowania paliw
. Doszło zatem do naruszenia dyspozycji art. 21 § 2 k.k. i niezasadnego uwolnienia oskarżonych od odpowiedzialności za ten czyn. Zarazem jednak sąd odwoławczy uznał za prawidłowy sposób obliczania okresu przedawnienia karalności przestępstwa z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy zaprezentowany przez Sąd Okręgowy w stosunku do osk. M. R. (zaaprobowany zresztą przez oskarżyciela publicznego w apelacji), uchylił zaskarżony wyrok w tej części i
na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. umorzył postępowanie wobec oskarżonych I. B., A. J. oraz M. W..
W tej części, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu został
wydany z rażącym naruszeniem dyspozycji art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r. a przed dniem 2 marca 2016 r. Jak już zaznaczono wyżej, czyn penalizowany w art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych, zarzucany ww. oskarżonym zagrożony był sankcją w postaci grzywny do 1.000.000 zł lub karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Uznać zatem należy, że czyn ten stanowił występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata w rozumieniu art. 101 § 1 pkt 3 k.k. Przedawnienie występków tej kategorii wynosiło 10 lat przez cały okres obowiązywania wskazanego przepisu. Stosownie natomiast do dyspozycji art. 102 k.k. okres przedawnienia ustalony na podstawie art. 101 k.k. ulegał wydłużeniu – w związku z podjęciem określonych decyzji procesowych. W okresie między dniem 1 lipca 2015 r. a przed dniem 2 marca 2016 r. wszczęcie postępowania przeciwko osobie przed upływem terminów przewidzianych w art. 101 k.k. sprawiało, że przedawnienie następowało dopiero po upływie kolejnych 5 lat. W niniejszej sprawie przed dniem 11 października 2015 r. wszczęto postępowanie karne, wydano i ogłoszono postanowienia o przedstawieniu zarzutów ówcześnie podejrzanym I. B., A. J. oraz M. W., a nawet wniesiono przeciwko nim akt oskarżenia.
Zatem,
termin przedawnienia karalności czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania paliw – stosownie do treści przepisu art. 102 k.k. obowiązującego po dniu 1 lipca 2015 r., a przed dniem 2 marca 2016 r., minąłby w dniu 11 października 2020 r. Sytuacja w tym zakresie uległa kolejnej zmianie w związku z wejściem w życie w dniu 2 marca 2016 r. ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks karny (Dz. z 2016 r., poz. 189). Przewiduje ona, że jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 k.k. ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. Natomiast zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej Kodeks karny - do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął. W realiach tej sprawy, treść art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2015 r. a przed dniem 2 marca 2016 r. przesądzała o tym, że termin przedawnienia karalności przestępstw z
art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zarzuconych oskarżonym
I. B., A. J. oraz M. W.
nie upłynął w dniu wejścia w życie nowelizacji wydłużającej okres przewidziany w art. 102 k.k.
Treść przywołanych wyżej uregulowań prowadzi do przekonania, że przedawnienie czynu będącego przedmiotem zarzutu stawianego oskarżonym I. B., A. J. oraz M. W., w rzeczywistości nie nastąpiło, a więc niezasadne było umorzenie postępowania w tym zakresie przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu z powołaniem się na przepis art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.
W uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu nie zamieszczono przy tym żadnego wywodu pozwalającego stwierdzić w oparciu o jaki stan prawny Sąd ten przyjął,
że przedawnienie karalności czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania paliw nastąpiło w dniu 11 października 2015 r. Treść samego rozstrzygnięcia wskazuje jednak, że pominięto całkowicie normę art. 102 k.k., zarówno w poprzednim, jak i w obecnym brzmieniu, co uzasadnia pogląd, że doszło do rażącej obrazy prawa.
Tym samym należało podzielić zarzut podniesiony w kasacji oskarżyciela publicznego i uznać, że w zaskarżonej przez niego części doszło do
rażącego naruszenia prawa materialnego w postaci niezastosowania dyspozycji art. 102 k.k., co istotnie wpłynęło na treść wyroku, bowiem doprowadziło do niesłusznego umorzenia postępowania w zakresie czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zarzucanego oskarżonym I. B., A. J. oraz M. W.. W konsekwencji, zasadny był również wniosek zamieszczony w kasacji prokuratora o uchylenie wyroku sądu odwoławczego w zaskarżonej części.
Nie było natomiast podstaw do uwzględnienia dalszej części wniosku sformułowanego w kasacji o uchylenie również orzeczenia Sądu I instancji w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonych I. B., A. J. oraz M. W. od zarzutu popełnienia czynu z art. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania paliw. Przedmiotem zarzutu kasacyjnego było jedynie uchybienie podniesione wobec części orzeczenia Sądu Apelacyjnego, do jakiego doszło w toku postępowania odwoławczego. Zakres zaskarżenia kasacją wniesioną na niekorzyść w/w oskarżonych przez prokuratora nie obejmował więc w tym wypadku ewentualnych wad, jakimi miałoby być dotknięte rozstrzygnięcie Sądu I instancji w tej części.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w uchylonym zakresie Sąd Apelacyjny w Poznaniu przeprowadzi analizę stanu prawnego determinującego ocenę czynu z art.. 23 ust. 1 i 3 ustawy o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zarzuconego oskarżonym i przedstawi argumentację uzasadniającą wybór określonego stanu prawnego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w uchylonym zakresie.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.
r.g.
[ms]