V KK 133/06

WYROK  Z  DNIA  2  LUTEGO  2007  R. 
V  KK  133/06 
 
 
Przepis art. 294 § 1 k.k. tylko wtedy znajduje zastosowanie w kwalifi-
kacji prawnej odnoszącej się do ciągu przestępstw (art. 91 § 1 k.k.), gdy 
każde z tych przestępstw dotyczyło mienia znacznej wartości.  
 
Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: M. Buliński, E. Strużyna.  
Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Drozdowska. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Andrzeja D. i Stanisława C., oskarżonych 
z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i z in., po rozpoznaniu w Izbie 
Karnej na rozprawie w dniu 2 lutego 2007 r., kasacji, wniesionej przez 
obrońcę obu oskarżonych od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 
września 2005 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w T. z 
dnia 4 maja 2004 r.,  
 
u c h y l i ł   zaskarżony wyrok w stosunku do Andrzeja D. i Stanisława C., a 
na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 435 k.p.k. także w stosunku do 
Marka S. i sprawę tych oskarżonych   p r z e k a z a ł   Sądowi Okręgowe-
mu w W. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (...) 
 
 
 
 
 

 
2
Z   u z a s a d n i e n i a : 
 
Andrzej D. został oskarżony o to, że w okresie od grudnia 1996 r. do 
marca 1998 r. w M., działając ciągiem przestępstw, w celu osiągnięcia ko-
rzyści majątkowej – osobiście lub z pomocą Mariusza K. i Wiesława K. – 
udzielił różnym osobom pomocy w zbyciu 32 samochodów pochodzących z 
kradzieży, mających łącznie wartość nie mniejszą niż 841 620 zł., stano-
wiących mienie znacznej wartości, w ten sposób, że dostarczał podrobione 
dokumenty własności w postaci faktur zakupu, wyciągów ze świadectw 
homologacji i książeczek gwarancyjnych, na podstawie których 32 osoby 
dokonały fikcyjnych rejestracji pojazdów, wyłudzając poświadczenie nie-
prawdy w dowodach rejestracyjnych, przy czym działał on w warunkach 
powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 §1 k.k. W dalszej części 
zarzutu opisano każdy z 32 wypadków rejestracji skradzionych samocho-
dów z wyszczególnieniem ich właścicieli, wartości i marki oraz osób, które 
dokonały rejestracji. Zarzucone w ciągu przestępstwa zakwalifikowano z 
art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. oraz w zbiegu z art. 18 § 2 i 3 k.k. 
w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 272 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i art. 11 § 2 
k.k. oraz w zw. z art. 64 § 1 k.k.  
Stanisława C. oskarżono natomiast o to, że w okresie od stycznia 
1998r. do końca czerwca 1998 r. w T. i innych miastach, działając ciągiem 
przestępstw, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozu-
mieniu z innymi osobami – osobiście lub z pomocą Marka K., zbył co naj-
mniej 17 pojazdów, mając świadomość, że pochodzą one z kradzieży – w 
ten sposób, że dostarczył te samochody z podrobionymi oznaczeniami 
identyfikacyjnymi, podrobionymi dokumentami ich nabycia i dowodami re-
jestracyjnymi, poświadczającymi nieprawdę co do prawa własności, na 
miejsce sprzedaży umówionym osobom, a jeden z tych samochodów nabył 
sam, przy czym łączna wartość tych samochodów wynosiła 490 000 zł, co 

 
3
stanowiło mienie znacznej wartości. W dalszej części zarzutu opisano każ-
dy z 17 wypadków zbycia skradzionych samochodów, z wyszczególnie-
niem ich właścicieli, wartości i marki oraz osób, które je nabyły. Zarzucone 
w ciągu przestępstwa zakwalifikowano z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 
1 k.k. oraz w zbiegu z art. 18 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 272 
k.k. oraz w zw. z art. 91 § 1 k.k. i art. 11 § 2 k.k. 
Wyrokiem z dnia 4 maja 2004 r. Sąd Rejonowy w T. uznał Andrzeja 
D. za winnego popełnienia „zarzuconego mu czynu” i na podstawie art. 294 
§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu kary 6 lat pozbawienia wolno-
ści, a z mocy art. 33 § 2 k.k. – grzywnę w wysokości 200 stawek dziennych 
po 50 zł. Także Stanisława C. uznał Sąd Rejonowy za winnego „zarzuco-
nego mu czynu” i na podstawie art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. 
wymierzył mu kary 4 lat pozbawienia wolności, a z mocy art. 33 § 2 k.k. – 
grzywnę w wysokości 100 stawek po 50 zł. 
Od powyższego wyroku obaj oskarżeni wywiedli apelacje, zaskarża-
jąc wyrok w całości. (....) 
Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 27 września 2005 r. utrzymał w 
mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście bezzasadne. 
W kasacji od prawomocnego wyroku obrońca Andrzeja D. zarzucił m. 
in. 
(...) 2. obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k., przez utrzymanie w mocy wyroku Sądu 
Rejonowego, pomimo jego oczywistych wad, polegających na: (...) oczywi-
stym naruszeniu prawa materialnego (powielonym przez Sąd Okręgowy), 
tj. art. 91 § 1 k.k., na skutek jego błędnej wykładni i przyjęciu, jakoby prze-
pis ten stanowił normatywną podstawę postrzegania pozostających w cią-
gu zachowań jako jednego czynu, co uzasadniałoby przypisanie oskarżo-
nemu jednego tylko przestępstwa, nie zaś ich wielości, nadto zaś jego nie-
właściwe zastosowanie, polegające na zsumowaniu wartości mienia sta-
nowiącego przedmiot poszczególnych czynów pozostających w ciągu, co 

 
4
skutkowało posłużeniem się przy kwalifikacji prawnej ciągu art. 294 § 1 
k.k., który to przepis nie mógłby zostać odniesiony do żadnego spośród za-
rzuconych oskarżonemu przestępstw traktowanych z osobna; (...) 
W kasacji wniesionej na korzyść skazanego Stanisława C. jego 
obrońca zarzucił m. in.  
1. obrazę art. 433 § 1 i 2 k.p.k., przez bezzasadne utrzymanie w mo-
cy zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego, pomimo jego oczywistych wad 
polegających na: 
(...) 4. obrazie art. 91 k.k. i art. 294 § 1 k.k., przez ich błędną wykładnię i 
nieprawidłowe zastosowanie, przejawiające się w podzieleniu stanowiska 
sądu pierwszej instancji co do prawidłowości kwalifikacji prawnej przypisa-
nych zachowań, co skutkowało sprzeczną z art. 455 k.p.k. rezygnacją z 
poprawienia tejże kwalifikacji, przez skazanie oskarżonego za każde z po-
zostających w zbiegu przestępstw oddzielnie oraz wymierzeniu za nie jed-
nej kary, przy jednoczesnym wyeliminowaniu z podstawy prawnej orzecze-
nia art. 294 § 1 k.k. (...) 
Sąd Najwyższy zważył. 
Co do kasacji obrońcy Andrzeja D. 
(...) Inaczej należało rozstrzygnąć w przedmiocie podniesionego w 
kasacji zarzutu obrazy prawa materialnego, tj. przepisów art. 91 § 1 k.k. i 
art. 294 § 1 k.k. Kwestia ta wymaga szerszego omówienia. 
Jak wiadomo, konstrukcja przestępstwa ciągłego unormowana w art. 
58 k.k. z 1969 r. obejmowała dwa typy zachowań przestępnych. Z pewnym 
uproszczeniem można powiedzieć, że jeden z nich stanowił tzw. jednoczy-
nowe, aczkolwiek popełnione kolejnymi etapami czy też segmentami, prze-
stępstwo dokonane ze z góry powziętym zamiarem. Drugi – składał się z 
wielu czynów, których nie spajał wcześniej powzięty zamiar, lecz wykorzy-
stanie tej samej trwałej sposobności popełnienia. W Kodeksie karnym z 
1997 r. wydzielono z jednorodnej konstrukcji każdy z obu typów, już jako 

 
5
odrębne instytucje prawne, określone w różnych przepisach części ogólnej. 
Typ „jednoczynowy” został unormowany w art. 12 k.k. jako tzw. czyn ciągły, 
a uregulowanie odpowiedzialności karnej za jego popełnienie uznano za 
jedną z ogólnych zasad odpowiedzialności karnej. Typ „wieloczynowy” na-
tomiast znalazł normatywne ujęcie w art. 91 § 1 k.k., jako szczególna od-
miana realnego zbiegu przestępstw. 
W akcie oskarżenia zarzucono Andrzejowi D. popełnienie szeregu 
odrębnych przestępstw o tej samej kwalifikacji prawnej, popełnionych w 
warunkach określonych w art. 91 § 1 k.k., bo w podobny sposób i w krót-
kich odstępach czasu. Sąd pierwszej instancji, uznając oskarżonego za 
winnego ich popełnienia, podtrzymał ocenę prawną całego inkryminowa-
nego działania, jako popełnienia przestępstw, z których każde wypełniło 
znamiona ustawowe określone w art. 291 § 1 k.k., art. 18 § 2 i 3 k.k. w zw. 
z art. 270 k.k. i art. 272 k.k. Sąd przyjął, że przepisy te pozostają w zbiegu 
kumulatywnym (art. 11 § 2 k.k.), a także, iż wszystkie czyny zostały popeł-
nione w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 § 1 k.k. 
Sąd Okręgowy aprobował trafność kwalifikacji prawnej w tej jej części. 
Zdaniem Sądu Najwyższego stanowisko to jest słuszne, gdyż ustalenia fak-
tyczne w sposób oczywisty odpowiadają znamionom ustawowym zastoso-
wanych przepisów. Skarżący, co prawda, w ramach zarzutu naruszenia art. 
433 § 1 i 2 k.k., podważał przypisanie zachowań wypełniających znamiona 
podżegania i udzielenia pomocy do posłużenia się fałszywymi dokumen-
tami przez inne osoby oraz wyłudzenia przez nie poświadczeń nieprawdy, 
ale w swoim wywodzie nie zauważył, bądź zignorował treść ustaleń, które 
w pełni uzasadniają przyjętą subsumcję. Kwestionowanie kwalifikacji praw-
nej w tej części jest więc bezzasadne. 
Podstawowym jednak trzonem zarzutu autora kasacji jest podważe-
nie trafności przyjęcia, że w  kwalifikacji prawnej ciągu przestępstw należa-
ło zamieścić także art. 294 § 1 k.k., w rezultacie uznania, że przedmiotem 

 
6
udzielenia pomocy w zbyciu rzeczy pochodzących z kradzieży, było mienie 
znacznej wartości. Tenże przepis, jako przewidujący najsurowsze zagroże-
nie ustawowe spośród wszystkich, składających się na kwalifikację prawną, 
przyjęty został, z powołaniem się przez sąd meriti na art. 11 § 3 k.k., za 
podstawę wymiaru kary. 
Tak stawianemu zarzutowi kasacji nie można odmówić słuszności. 
Włączenie art. 294 § 1 k.k. do kwalifikacji prawnej ciągu przestępstw w ak-
cie oskarżenia, a następnie w wyroku Sądu pierwszej instancji i wreszcie 
akceptacja kwalifikacji prawnej przez sąd odwoławczy w części dotyczącej 
tego przepisu, świadczy o wadliwym rozumieniu samej instytucji ciągu 
przestępstw. Z brzmienia art. 91 § 1 k.k. wynika, że każde z przestępstw 
należących do zbiegu wyczerpuje znamiona ustawowe tego samego typu 
czynu zabronionego. Inaczej rzecz ujmując, każdy z czynów pozostających 
w ciągu wypełnia znamiona przestępstwa (ewentualnie kumulatywnie zna-
miona wielu przestępstw) tego samego typu. Dlatego też budzi zdumienie, 
że w kwalifikacji prawnej, która zgodnie z regułami ustawowymi dotyczą-
cymi ciągu przestępstw, ma się odnosić do każdego z nich, znalazł się tak-
że przepis art. 294 § 1 k.k., mający zastosowanie do różnych typów prze-
stępstw przeciwko mieniu (w tym do określonego w art. 291 § 1 k.k.), w sy-
tuacji, gdy popełnione one zostały w stosunku do mienia znacznej wartości 
(art. 115 § 5 k.k.). Jeśli bowiem wziąć za podstawę treść poszczególnych 
przypisanych oskarżonemu czynów, to żaden z przedmiotów czynności 
wykonawczych – samochodów pochodzących z kradzieży, nie miał warto-
ści znacznej. Rozszerzenie zatem kwalifikacji prawnej przestępstw pozo-
stających w zbiegu o przepis art. 294 § 1 k.k. nie znajduje uzasadnienia w 
ustaleniach faktycznych i stanowi uchybienie temu przepisowi, a zarazem 
także art. 91 § 1 k.k. 
Powód wprowadzenia w wyroku skazującym art. 294 § 1 k.k. do kwa-
lifikacji prawnej ciągu przestępstw jest wyraźnie widoczny. Sąd Rejonowy 

 
7
wskazał go expressis verbis w opisie przypisanego zbiegu, a ściśle w sfor-
mułowaniu o pomocy w zbyciu „samochodów...przedstawiających łącznie 
wartość nie mniejszą, niż 841 620 zł”. Kwota ta stanowi sumę wartości 
wszystkich skradzionych, a następnie sprzedanych samochodów. Przenie-
sienie tej łącznej wartości przedmiotów czynności wykonawczych poszcze-
gólnych przestępstw należących do zbiegu, okazało się przyczyną uchy-
bienia prawu materialnemu. Trzeba podkreślić, że nie istnieje pojęcie kwali-
fikacji prawnej zbiegu przestępstw, odrębne od pojęcia kwalifikacji prawnej 
każdego z przestępstw należących do zbiegu. Konstrukcja ustawowa tej 
instytucji materialnoprawnej odwołuje się wyłącznie do znamion, które każ-
de z przestępstw wyczerpuje. Oznacza to, że w odniesieniu do zbiegu 
przestępstw znaczenie ma tylko kwalifikacja prawna każdego z tych prze-
stępstw. Nie ma żadnych podstaw ku temu, by w procesie subsumcji, z ko-
lejnych zachowań sprawcy wypełniających znamiona określonych prze-
stępstw, tworzyć niejako ich sumę, na przykład dodając do siebie wartości 
przedmiotów czynności wykonawczych i modyfikując w ten sposób kwalifi-
kację prawną w stosunku do właściwej dla każdego z przestępstw z osob-
na. Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że przepis art. 
294 § 1 k.k. tylko wtedy znajduje zastosowanie w kwalifikacji prawnej od-
noszącej się do ciągu przestępstw, o którym mowa w art. 91 § 1 k.k., gdy 
każde z tych przestępstw zostało popełnione w stosunku do mienia znacz-
nej wartości. Wynika to z samej istoty ciągu przestępstw, jako konstrukcji 
obejmującej czyny zabronione, o takiej samej kwalifikacji prawnej. 
Konkluzja powyższego wywodu nie oznacza, że łączna wartość 
sprzedanych samochodów pochodzących z przestępstwa jest w niniejszej 
sprawie bez znaczenia. Przeciwnie, stanowi ona okoliczność, która powin-
na mieć bardzo istotny, w niniejszej sprawie wysoce obciążający wpływ na 
treść rozstrzygnięć, ale przy wymierzaniu jednej kary za cały ciąg prze-

 
8
stępstw. Jak wynika z art. 91 § 1 k.k., za ciąg przestępstw sąd orzeka karę 
w wysokości do górnej granicy zagrożenia zwiększonego o połowę. 
Także ze sformułowania części dyspozytywnej wyroku można wno-
sić, że Sąd Rejonowy błędnie postrzegał kwalifikację prawną, jako odno-
szącą się „sumarycznie” do całego ciągu przestępstw. Określił wszystkie 
przypisane oskarżonemu zachowania jako jeden czyn. Dał temu wyraz 
stwierdzając w wyroku, że uznaje oskarżonego za winnego popełnienia 
„zarzuconego mu czynu”, mimo, iż złożyły się na ów „czyn” 32 odrębne 
przestępstwa, szczegółowo dalej opisane. Ujawniło się w tym niewłaściwe 
rozumienie samej istoty ciągu przestępstw, a jego następstwem jest zarzu-
cone w kasacji uchybienie przepisom art. 91 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. 
W apelacji, przy podważaniu kwalifikacji prawnej, Andrzej D. nie za-
kwestionował wprost zastosowania art. 294 § 1 k.k., ale w sytuacji, gdy w 
sporządzonym osobiście środku odwoławczym zaskarżył wyrok Sądu 
pierwszej instancji co do winy, a tym samym co do wszystkich rozstrzy-
gnięć w nim zawartych (art. 447 § 1 k.p.k.), to powinnością Sądu Okręgo-
wego było wszechstronne skontrolowanie prawidłowości wyroku z punktu 
widzenia wszystkich podstaw odwoławczych. Niedostrzeżenie omawianego 
tu uchybienia prawu materialnemu i utrzymanie w mocy zaskarżonego wy-
roku Sądu pierwszej instancji oznacza, że obarcza ono także wyrok Sądu 
odwoławczego. 
Wykazane uchybienie prawu materialnemu miało, bez wątpienia, ra-
żący charakter, tym bardziej, że wadliwie wprowadzony do kwalifikacji 
prawnej przepis art. 294 § 1 k.k., jako przewidujący najsurowsze zagroże-
nie, spośród wszystkich składających się na kwalifikację kumulatywną 
przestępstw, stał się podstawą wymiaru kary (art. 11 § 3 k.k.). Ponieważ w 
drugiej instancji nie dostrzeżono tego uchybienia i nie usunięto jego skut-
ków, niezbędne w postępowaniu kasacyjnym stało się uchylenie zaskarżo-
nego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postę-

 
9
powaniu odwoławczym, w celu ponownego rozpoznania apelacji, zwłasz-
cza w zakresie kwestionującym kwalifikację prawną przypisanych prze-
stępstw. Zauważyć trzeba, że również wskazanie podstawy wymiaru kary 
w wyroku Sądu pierwszej instancji uchybia prawu materialnemu. Pominięto 
w niej bowiem przepis art. 91 § 1 k.k., który jest nieodłącznym komponen-
tem orzeczenia o wymiarze kary za każdy ciąg przestępstw. 
Uchylenie wyroku Sądu Okręgowego we wskazanym wyżej zakresie 
nie pociągało potrzeby kasowania również wyroku Sądu Rejonowego i 
przekazania sprawy do postępowania w pierwszej instancji. Zaistniałe na-
ruszenie prawa materialnego może zostać wyeliminowane w postępowaniu 
odwoławczym. Powinnością Sądu Okręgowego będzie ponowne rozpo-
znanie apelacji w części podważającej kwalifikację prawną przypisanych 
przestępstw, z uwzględnieniem, że kwestia ta podlega rozpoznaniu w za-
kresie dotyczącym wszystkich jej aspektów, gdyż apelację złożył sam 
oskarżony i nie ciążył na nim obowiązek sprecyzowania zarzutów stawia-
nych rozstrzygnięciu (art. 427 § 2 w zw. z art. 447 § 1 k.p.k.). Przy ponow-
nym rozpoznaniu sprawy Sąd odwoławczy będzie związany przedstawio-
nymi wyżej zapatrywaniami prawnymi (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518 
k.p.k.). 
Co do kasacji obrońcy Stanisława C. 
Kasacja ta, treścią zarzutów i argumentacją jest w znacznym zakre-
sie podobna do kasacji poprzedniej.  
Zasadny natomiast jest zarzut kasacji, w którym podniesiono obrazę 
art. 91 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. Został on uzasadniony takimi samymi ar-
gumentami, jak w kasacji na korzyść Andrzeja D., a wcześniej w apelacji 
od wyroku Sądu Rejonowego. W odniesieniu do obu oskarżonych praw-
nomaterialna ocena zastosowania w prawomocnym wyroku obu tych prze-
pisów jest identyczna. Nie ma zatem potrzeby powtarzania motywów, dla 
których, uznając trafność zarzutu, należało uchylić zaskarżony wyrok i 

 
10
przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, ze wskazaniami co do dal-
szego postępowania, które podano przy uwzględnieniu poprzednio omó-
wionej kasacji. (...)