V KK 128/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 3 PAŹDZIERNIKA 2005 R. V KK 128/05 Artykuł 89 § 1 k.k., stanowiący podstawę do orzeczenia kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, nie znaj- duje zastosowania, jeżeli we wszystkich zbiegających się skazaniach za- rządzono w postępowaniach wykonawczych wykonanie warunkowo zawie- szonych kar. Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca). Sędziowie: SN D. Rysińska, SO (del. do SN) T. Artymiuk. Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Staszak. Sąd Najwyższy w sprawie Kamila S., skazanego wyrokiem łącznym, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 października 2005 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Apelacyjne- go w W. z dnia 18 listopada 2004 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 września 2004 r., o d d a l i ł kasację (...). U Z A S A D N I E N I E Kamila S. skazano prawomocnymi wyrokami: 1) Sądu Rejonowego w W. z dnia 12 listopada 1998 r. za czyny z art. 208 d.k.k. i z art. 203 § 1 d.k.k. w zw. z art. 58 d.k.k. popełnione w okresie od 15 marca do maja 1996 r. i w dniu 26 lipca 1996 r. oraz 2 za czyn z art. 214 § 2 d.k.k. popełniony w dniu 3 maja 1996 r., na karę łączną roku pozbawienia wolności z warunkowym zawiesze- niem jej wykonania na okres 4 lat, oraz grzywnę w kwocie 100 zł; 2) Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 stycznia 2000 r., za czyn z art. 279 § 1 k.k. popełniony w nocy na 29 października 1995 r. oraz za czyny z art. 279 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. popełnione w okresie od maja 1996 r. do dnia 12 marca 1997 r. na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z wa- runkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat oraz grzyw- nę 90 stawek dziennych po 50 zł. Postanowieniami z dnia 8 stycznia 2003 r. zarządzono wykonanie kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec skazanego w obu wymienionych wyżej wyrokach. Kamil S. wystąpił wówczas do Sądu Okręgowego w W. z wnioskiem o wydanie wyroku łącznego. Wyrokiem łącznym z dnia 8 września 2004 r., Sąd Okręgowy w W. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. połączył orzeczone w obu wyro- kach kary pozbawienia wolności i orzekł wobec skazanego łączne kary po- zbawienia wolności w wymiarze 2 lat i grzywny w wysokości 90 stawek dziennych po 50 zł każda. W apelacji od tego wyroku obrońca skazanego zarzucił:  obrazę przepisu prawa materialnego, tj. art. 89 § 1 k.k. poprzez przyjęcie tego przepisu za podstawę orzeczenia o karze łącznej w sytuacji, gdy w wyrokach podlegających łączeniu orzeczono kary pozbawienia wolności w każdym wypadku z warunkowym zawie- szeniem wykonania;  obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 4 i art. 7 k.p.k., po- legającą na uwzględnieniu jedynie okoliczności niekorzystnych dla 3 skazanego, a pominięciu tego, że skazany od kilku lat prowadził ustabilizowany tryb życia. Wskazując na te zarzuty obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wy- roku poprzez wymierzenie kary łącznej pozbawienia wolności z warunko- wym zawieszeniem jej wykonania. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Obrońca skazanego złożył kasację od prawomocnego wyroku. Za- rzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść wyroku, a to art. 89 § 1 k.k. w zw. z art. 85 k.k. i art. 69 k.k., przez ich nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konse- kwencji uznanie przez Sąd Apelacyjny, że warunkowe zawieszenie połą- czonych kar orzeczonych wobec skazanego było prawnie niedopuszczal- ne, pomimo, iż w wyrokach podlegających łączeniu orzeczono wobec ska- zanego kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wyko- nania, a dopiero następnie doszło do zarządzenia wykonania orzeczonych kar. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie prawomocnego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Przy rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy zważył. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny wykluczył ta- ką interpretację przepisu art. 89 § 1 k.k., która dopuszczałaby możliwość orzeczenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wy- konania w wyroku łącznym obejmującym skazania na kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. Przeciwne stanowisko prezento- wano sporadycznie w piśmiennictwie z argumentacją, że w Kodeksie kar- nym brak jest przepisu wyłączającego warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej w sytuacji, gdy wszystkie kary jednostkowe wymierzone zosta- ły bez warunkowego zawieszenia (P. Kardas w: red. A. Zolla: Kodeks kar- 4 ny. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2004, s. 1188; J. Raglewski: Kon- trowersje związane z orzekaniem kary łącznej na tle Kodeksu karnego, PiP, 2003, z. 5). Sąd Najwyższy, orzekając w niniejszej sprawie podziela pogląd, że nie jest dopuszczalne warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej po- zbawienia wolności na podstawie art. 89 § 1 k.k. w układzie, w którym zbiegają się tylko kary orzeczone bez warunkowego zawieszenia. Taki kie- runek wykładni art. 89 § 1 k.k. występuje konsekwentnie w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienia uchwał SN z dnia 21 listopada 2001 r., I KZP 14/01, OSNKW 2002, z. 12, poz. 1 i z dnia 25 października 2000 r., I KZP 28/00, OSNKW 2000, z. 1112, poz. 91). Opie- ra się ona na gramatycznej interpretacji tego przepisu wiodącej do oczywi- stego wniosku, że nie obejmuje on zakresem swego normowania zbiegu skazań tylko na kary orzeczone bez warunkowego zawieszenia wykonania. W kasacji skarżący nie zakwestionował przyjętej w judykaturze wy- kładni art. 89 § 1 k.k. wykluczającej warunkowe zawieszenie wykonania kary pobawienia wolności przy zbiegu skazań na kary „bezwzględne”. W wysuniętym zarzucie przeciwstawił się natomiast temu poglądowi Sądu Apelacyjnego, który miał w sprawie rozstrzygające znaczenie. Sprowadza się on do stwierdzenia, że po zarządzeniu wykonania kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec skazanego w obu wymienionych na wstępie wyrokach, każde z tych skazań przeistoczyło się w skazanie na karę po- zbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. W tej sytuacji, w prze- konaniu Sądu odwoławczego, orzeczenie łącznej kary pozbawienia wolno- ści bez warunkowego zawieszenia wykonania nie jest dopuszczalne na postawie art. 89 § 1 k.k., gdyż taki zbieg skazań nie jest przedmiotem nor- mowania tego przepisu. W dalszym wywodzie autor kasacji nie negował, że warunkiem za- stosowania warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawie- 5 nia wolności na podstawie art. 89 § 1 k.k. jest to, aby przynajmniej w jed- nym ze skazań objętych postępowaniem o wydanie wyroku łącznego, orzeczono karę z warunkowym zawieszeniem wykonania. Skarżący utrzy- mał jednakowoż, że skazanie z warunkowym zawieszeniem wykonania ka- ry nie traci tego atrybutu w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego także wtedy, gdy zarządzono już wykonanie kary. W jego rozumieniu rodzaj zbiegających się skazań, kwalifikujący je do ewentualnego warunkowego zawieszenia wykonania łącznej kary pozbawienia wolności na postawie art. 89 § 1 k.k., należy odnosić wyłącznie do treści wyroków w chwili ich upra- womocnienia, bez uwzględnienia zmian, które wprowadzono już w toku po- stępowania wykonawczego. Polemizując z odmiennym w tym względzie stanowiskiem prezentowanym w zaskarżonym wyroku obrońca skazanego twierdzi, że opiera się ono na zawężającej, niekorzystnej dla sprawcy, a przez to niedopuszczalnej wykładni art. 89 § 1 k.k., „przenoszącej niejako na grunt przepisów związanych z wymiarem kary łącznej zasady obowiązu- jące w postępowaniu wykonawczym, w szczególności dotyczące obligato- ryjnego zarządzenia wykonania kary”. W ocenie Sądu Najwyższego argumenty autora kasacji są niezasad- ne. Przede wszystkim nie można zgodzić się z zapatrywaniem, jakoby ska- zanie na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wyko- nania petryfikowało treść takiego rozstrzygnięcia w postępowaniach jurys- dykcyjnych, które toczą się po uprawomocnieniu się orzeczenia, w szcze- gólności w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego. Z samej przecież istoty warunkowego zawieszenia wykonania kary wynika, że kwestia ta nie jest w wyroku ostatecznie zdecydowana. Sąd pozostawia ją biegowi postę- powania wykonawczego, uzależniając niewykonanie, bądź wykonanie kary od zachowania się skazanego w okresie próby (art. 75 § 1 i 2 k.k.), ale tak- że w okresie po wydaniu wyroku, a przed jego uprawomocnieniem się (art. 75 § 3 k.k.). Wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności z warunko- 6 wym zawieszeniem wykonania zachowuje ten charakter, o ile po jego wy- daniu, a najpóźniej w terminie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, nie dojdzie do zarządzenia wykonania kary. Zarządzenie wykonania kary, uni- cestwiając warunkowe zawieszenie zmienia kategorię skazania. Od tego czasu jest to już skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia i tak należy je postrzegać w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego. Jeśli bowiem w wyroku skazującym uzależniono egzystencję wa- runkowego zawieszenia wykonania kary od zachowania się skazanego w okresie próby, to decyzja procesowa podjęta w tym względzie w postępo- waniu wykonawczym ma takie samo znaczenie, jak rozstrzygnięcie zawar- te w wyroku. Żadne racje nie przemawiają za tym, by w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary by- ło traktowane per non est, jak zdaje się utrzymywać autor kasacji. Brzmie- nie art. 89 § 1 k.k. nie daje podstaw do takiego wnioskowania. Z jego sfor- mułowania nie wynika wcale, że pojęcie skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem odnosi się wyłącznie do treści wy- roku, bez uwzględnienia ewentualnych zmian w sferze tego rozstrzygnięcia wprowadzonych w postępowaniu wykonawczym, czy nawet jeszcze jurys- dykcyjnym (art. 75 § 3 k.k.). Pojęcie to odnosić należy do wyroku skazują- cego w takim kształcie, w jakim jest on aktualny w czasie orzekania o wy- roku łącznym, a więc z uwzględnieniem zmian, jeśli wprowadzone zostały w postępowaniu wykonawczym. Reasumując, zatem należy stwierdzić, że art. 89 § 1 k.k., stanowiący podstawę do orzeczenia kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, nie znajduje zastosowania, jeżeli we wszystkich zbiegających się skazaniach zarządzono w postępowaniach wykonaw- czych wykonanie warunkowo zawieszonych kar. 7 Na marginesie powyższych rozważań trzeba wskazać na paradok- salne, niemożliwe od przyjęcia konsekwencje, które zaistniałyby w praktyce orzeczniczej, gdyby przebiegała ona zgodnie z poglądem autora kasacji. Wystarczy zauważyć, że zarządzenie wykonania zawieszonej kary pozba- wienia wolności wymierzonej w jednym wyroku ma charakter nieodwołal- nego rozstrzygnięcia w tej kwestii (pomijając oczywiście szczególne unor- mowanie w art. 152 k.k.w.). Jednak w wypadku skazania więcej niż jednym wyrokiem na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wy- konania za przestępstwa pozostające w zbiegu określonym w art. 85 k.k., zarządzenie wykonania kar we wszystkich tych sprawach nie przesądzało- by jeszcze o ostatecznym charakterze tych postanowień. Samo bowiem wszczęcie postępowania o wydanie wyroku łącznego pociągałoby koniecz- ność postrzegania wyroków orzeczonych w jednostkowych sprawach w ich kształcie z chwili uprawomocnienia się, a w tej sytuacji orzeczenie łącznej kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia na podstawie art. 89 § 1 k.k. nie byłoby już dopuszczalne (tak powołana wyżej uchwała SN z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01 i wyrok SN z dnia 8 stycznia 2003 r., III KK 403/02, Lex nr 74371). Zarzut kasacyjny jest zatem całkowicie bezzasadny. Raz jeszcze trzeba podkreślić, że skazanie na karę pozbawienia wolności z warunko- wym zawieszeniem wykonania nie może uchodzić za takowe, jeśli wobec skazanego zarządzono wykonanie kary. W postępowaniu o wydanie wyro- ku łącznego obejmującym dwa skazania, co do których zarządzono wyko- nanie warunkowo zawieszonych kar pozbawienia wolności, nie istniała możliwość orzeczenia łącznej kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Tak więc w zaskarżonym wyroku sądu odwo- ławczego nie doszło do zarzuconej w kasacji błędnej wykładni przepisów art. 85 i art. 89 § 1 k.k.