V KK 125/12

Sygn. akt V KK 125/12 POSTANOWIENIE Dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Dołhy na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012r. sprawy P. W. skazanego z art. 284 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego, od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 października 2011 r., zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego z dnia 29 czerwca 2011 r., p o s t a n o w i ł : 1. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. zwalnia skazanego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego; 3 zasądza od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. E. P. - Kancelaria Adwokacka kwotę 738,00 zł (słownie : siedemset trzydzieści osiem złotych) w tym 23 % podatku VAT tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji. U Z A S A D N I E N I E 2 Sąd Okręgowy w W., wyrokiem z dnia 29 czerwca 2011 r., skazał P. W. za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności. W apelacji od tego wyroku obrońca oskarżonego podniósł zarzuty obrazy prawa materialnego – art. 278 § 1 k.k. i art. 53 § 2 k.k., obrazy przepisów postępowania – art. 5 § 2, art. 7, art. 410 k.p.k. oraz błędu w ustaleniach faktycznych. Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego P. W. w ten sposób, że z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w pkt I części dyspozytywnej wyeliminował stwierdzenie „… dokonali zaboru w celu przywłaszczenia torby z zawartością kamieni szlachetnych…”, i w to miejsce w opisie tegoż czynu umieścił stwierdzenie „…przywłaszczyli sobie cudza rzecz ruchomą w postaci torby z zawartością kamieni szlachetnych…”, i czyn ten zakwalifikował z art. 284 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. wymierzył P. W. karę 2 lat pozbawienia wolności, zaś w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. W kasacji od powyższego wyroku obrońca skazanego P. W. zarzucił : I. Rażące naruszenie prawa materialnego, art. 284 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, iż oskarżony P. W. swoim czynem wypełnił znamiona przestępstwa przywłaszczenia w typie podstawowym, w sytuacji, gdy oskarżony wchodząc w posiadanie tekstylnej torby z kamieniami szlachetnymi działał w przekonaniu, iż torba nie stanowi własności pokrzywdzonego i nie posiadał wiedzy na temat osoby właściciela; II. Rażące naruszenie prawa procesowego, art. 455 k.p.k. wskutek zmiany kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu przy jednoczesnej zmianie ustaleń faktycznych zawartych w opisie czynu, poprzez usunięcie stwierdzenia, iż oskarżeni dokonali zaboru tekstylnej torby z kamieniami szlachetnymi; III. Rażące naruszenie prawa procesowego, art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. wskutek akceptacji przez Sąd II instancji dowolnej oceny dowodów dokonanej przez Sąd I instancji, w szczególności uznania, że: - oskarżeni mieli świadomość, że tekstylna torba z zawartością kamieni szlachetnych należy do pokrzywdzonego, pomimo, iż z wyjaśnień oskarżonych, a 3 także doświadczenia życiowego i prawidłowego rozumowania taki wniosek nie wynika; - pokrzywdzony D. O. po utracie torby zawierającej kamienie szlachetne przez dłuższy czas poruszał się wzdłuż ulicy Ś. i nie spotkał tam ponownie oskarżonych, podczas, gdy z wyjaśnień oskarżonych oraz zeznań świadka J. S., na których oparł się zarówno Sąd I, jak i II instancji nie wynika czas poszukiwania torby przez pokrzywdzonego, natomiast z wyjaśnień oskarżonych wynika, iż wrócili na miejsce zdarzenia w celu odnalezienia właściciela torby, a brak jest dowodów na potwierdzenie odmiennego przebiegu zdarzenia; III. Rażące naruszenie art. 410 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2 k.p.k. wskutek akceptacji przez Sąd II instancji pominięcia przez Sąd I instancji przy ocenie materiału dowodowego istotnego dowodu, jakim jest deklaracja celna, w której określono wartość kamieni szlachetnych, a także zeznanie pokrzywdzonego na okoliczność wartości kamieni wynikającej z deklaracji celnej. W konkluzji skarżący wniósł o: - uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego P. W.; ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku: - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Apelacyjnej wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest bezzasadna w stopniu oczywistym. Spośród zarzutów podniesionych w petitum skargi za najpoważniejszy należy uznać zarzut obrazy art. 455 k.p.k., mającej według autora kasacji polegać na jednoczesnej zmianie kwalifikacji prawnej i zmianie opisu czynu, jako konsekwencji odmiennych ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd II instancji. Dekodowana z treści tego przepisu norma stanowi nakaz poprawienia kwalifikacji prawnej przypisanego czynu zabronionego niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, jednakże na niekorzyść tylko w sytuacji wniesienia środka odwoławczego o takim kierunku. Warunkiem do dokonania zmiany kwalifikacji prawnej jest jednak brak zmiany ustaleń faktycznych. 4 W realiach niniejszej sprawy, wbrew twierdzeniom autora skargi, do rażącej i mającej istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia obrazy art. 455 k.p.k. nie doszło. Po pierwsze, Sąd II instancji dokonał zmiany kwalifikacji prawnej bez pogarszania sytuacji prawnej oskarżonego. Czyn z art. 284 § 1 k.k. zagrożony jest bowiem karą pozbawienia wolności do lat 3, zaś z art. 278 § 1 k.k. od 3 miesięcy do lat 5. Sytuacji prawnej oskarżonego zmiana ta nie pogarsza także w kontekście przypisania mu popełnienia przestępstwa w warunkach recydywy zwykłej, gdyż była ona już przypisana P. W. przez Sąd I instancji. Wypada także zauważyć, że zmianę wyroku w tym kierunku Sąd odwoławczy podjął m.in. w wyniku apelacji obrońcy, który w uzasadnienia zwykłego środka odwoławczego podnosił właśnie, że do czynu przypisanego R. W. i O. C. zastosowanie ma właśnie przestępstwo przywłaszczenia - natomiast wnioskował o uniewinnienie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wątku tego jednak w kasacji wnoszący nie podejmuje. Zamiast tego, obrazy art. 455 k.p.k. upatruje w dokonanej zmianie opisu czynu przez Sąd II instancji, polegającej na zastąpieniu stwierdzenia „dokonali zaboru w celu przywłaszczenia torby z zawartością kamieni szlachetnych" na: „przywłaszczyli sobie cudzą rzecz ruchomą w postaci torby z zawartością kamieni szlachetnych”. Z argumentacją kasacji nie sposób się zgodzić. Sąd II instancji nie przeprowadził zmiany kwalifikacji prawnej na podstawie odmiennych ustaleń faktycznych. Wręcz przeciwnie, korekta opisu czynu wynikała z dokładnych ustaleń Sądu meriti precyzyjnie zawartych w uzasadnieniu tego Sądu, a następnie przywołanych w uzasadnieniu judykatu Sądu Apelacyjnego. Wnoszącą kasację nie dostrzega zatem, że warunkiem obostrzenia polegającego na zakazie zmiany ustaleń faktycznych, także w kontekście opisu czynu, jest zmiana tego opisu (i kwalifikacji prawnej) w skutek odmiennych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Taka sytuacja zaś nie miała miejsca w sprawie niniejszej. Nawet pobieżna analiza zastosowanej przez Sąd ad quem korekty opisu czynu wskazuje, że znaczenie wyrażenia pozostało takie samo, zmieniono natomiast semantykę warunkującą opis czynności sprawczej, dostosowując ją do treści redakcji art. 284 § 1 k.k. Odmiennym ustaleniem faktycznym mogłoby być określenie innego charakteru czynu (np. z przywłaszczenia na doprowadzenie innej 5 osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem pod wpływem groźby), a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Co do pozostałych zarzutów sformułowanych w petitum skargi; oczywiście bezzasadny i niedopuszczalny jest zarzut sformułowany pod nr I określony jako obraza prawa materialnego, w rzeczywistości dotyczy przerzucenia na Sąd Najwyższy całościowej oceny sprawy i skontrolowania ustaleń w zakresie winy skazanego. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że celem postępowania kasacyjnego nie jest ani powielająca kontrolę apelacyjną ocena rozumowania Sądu meriti, ani kontrola przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych, gdyż postępowanie kasacyjne, jako kontrola nadzwyczajna, związane jest przede wszystkim z „sądem – prawa”, a nie „sądu – faktu”. Sąd Najwyższy może zatem uchylić się od rozpoznania zarzutu sformułowanego jako „rażące naruszenie prawa materialnego, art. 284 § 1 k.k. poprzez przyjęcie, że P. W. wypełnił znamiona w/w przestępstwa. Równie oczywiście bezzasadny jest zarzut nr III. Przede wszystkim, wypada zauważyć, że obraza art. 7 k.p.k. mogłaby ewentualnie nastąpić jako związana z uchybieniem regulacji zawartej w treści art. 457 § 3 k.p.k., gdyż uchybienie tej normie związane jest z niewłaściwym, czy też nierzetelnym rozpoznaniem zarzutów podniesionych w zwyczajnym środku odwoławczym. Norma z art. 433 § 2 k.p.k. dotyczy wszakże sytuacji, w której Sąd odwoławczy pominął część zarzutów apelacyjnych, skutkiem czego mogło nastąpić uchybienie określane jako brak rzetelnej kontroli odwoławczej (art. 457 § 3 w zw. z art. 433 § 2 k.p.k.). Zarzut nr III stanowi powtórzenie polemiki z ustaleniami Sądu meriti, zawartej w petitum i uzasadnieniu apelacji. Sąd Apelacyjny prześledził i ocenił sposób rozumowania Sądu I instancji i w treści uzasadnienia wyroku podał w sposób wewnętrznie niesprzeczny ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie niniejszej (por. s. 6-8 oraz 10-11). Istotnie, Sąd II instancji nie odniósł się do podniesionej w uzasadnieniu apelacji problematyki deklaracji celnej. Dokumenty niniejsze, których kserokopie znajdują się na k. 392-402, nie pozwalają – wbrew twierdzeniom autora skargi - na jednoznaczną wycenę kamieni, stąd konieczność ustalenia tej wartości na podstawie zeznań pokrzywdzonego oraz świadka (jubilera)M. Ł., co zauważył Sąd II instancji. Odpowiada prawdzie zdawkowe potraktowanie tego zarzutu, (podniesionego także w petitum apelacji) przez Sąd Apelacyjny. Trudno jest w tym 6 wypadku jednak mówić o obrazie art. 433 § 2, a raczej art. 457 § 3 k.p.k. - co było już wyjaśnione powyżej. Sąd ten wszakże trafnie zauważył, że już na etapie postępowania rozpoznawczego wyeliminowano z podstawy skazania regułę z art. 294 § 1 k.k., przez co kwestia wyceny mienia będącego przedmiotem przywłaszczenia nie odgrywała już roli w ramach normatywnej podstawy decyzji. Sądy obu instancji dały wiarę świadkom, którzy mieli wiadomości specjalne z tej dziedziny (por. s 8 uzasadnienia SA). Owszem, świadkowie ci byli związani ze stroną pokrzywdzoną”, jednak w szczególności świadek M. Ł., jako jubiler, mógł podać orientacyjną wartość kamieni szlachetnych, których wycena przecież kształtowała się także w wyniku negocjacji handlowych między pokrzywdzonym a odwiedzanymi przezeń jubilerami, co nadmienił na samym początku uzasadnienia już Sąd I instancji. Podsumowując kwestię niniejszą, choć Sąd Apelacyjny faktycznie nie odniósł się do problematyki deklaracji celnych, to jednak uchybienie to nie stanowi rangi kasacyjnej, o której mowa w treści art. 523 § 1 k.p.k. Z tych motywów orzeczono jak na wstępie.