V KK 100/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego skazujący M.B. za pomocnictwo w przekroczeniu granicy RP bez wymaganych dokumentów. Sąd Rejonowy uznał, że M.B. pomagał swojemu synowi w przekroczeniu granicy z Niemiec do Polski bez dowodu osobistego lub paszportu, kwalifikując to jako wykroczenie z art. 49a § 1 k.w. Sąd Okręgowy uzupełnił kwalifikację prawną o § 2 tego artykułu. Sąd Najwyższy stwierdził, że oba sądy błędnie zastosowały prawo materialne. Po pierwsze, art. 49a § 1 k.w. dotyczy sprawstwa, a nie pomocnictwa, a § 2 tego artykułu, choć przewiduje odpowiedzialność za pomocnictwo, wymaga, aby sprawca dokonał czynu zabronionego. Kluczowe było jednak ustalenie, czy samo przekroczenie granicy wewnętrznej UE bez dokumentu jest wykroczeniem. Sąd Najwyższy, powołując się na przepisy Kodeksu granicznego Schengen oraz polskie notyfikacje do Komisji Europejskiej, stwierdził, że Polska nie wprowadziła obowiązku posiadania dokumentów przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE. Zgodnie z art. 20 Kodeksu granicznego Schengen, granice wewnętrzne można przekraczać w dowolnym miejscu bez odprawy. Choć przepisy krajowe wskazują, że dowód osobisty lub paszport uprawniają do przekraczania granicy, nie nakładają obowiązku ich posiadania przy sobie. W związku z tym, zachowanie syna M.B. nie było bezprawne, a co za tym idzie, M.B. nie mógł być uznany za winnego pomocnictwa. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i uniewinnił M.B., obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obowiązku posiadania dokumentów przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE oraz stosowania art. 49a k.w. w kontekście pomocnictwa.
Dotyczy głównie granic wewnętrznych UE i sytuacji braku szczególnych przepisów krajowych wprowadzających obowiązek posiadania dokumentów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy pomocnictwo w przekroczeniu granicy wewnętrznej UE bez posiadania przy sobie dokumentu tożsamości (dowodu osobistego lub paszportu) stanowi wykroczenie z art. 49a § 1 i 2 k.w.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pomocnictwo w przekroczeniu granicy wewnętrznej UE bez posiadania przy sobie dokumentu tożsamości nie stanowi wykroczenia, ponieważ przepisy prawa krajowego i unijnego nie nakładają takiego obowiązku na obywateli polskich przy przekraczaniu granic wewnętrznych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przepisy Kodeksu granicznego Schengen oraz polskie notyfikacje do Komisji Europejskiej nie wprowadzają obowiązku posiadania dokumentów przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE. Choć dowód osobisty lub paszport uprawniają do przekraczania granicy, nie ma obowiązku ich posiadania przy sobie. Brak bezprawności czynu głównego wyklucza odpowiedzialność za pomocnictwo.
Czy art. 49a § 1 k.w. przewiduje odpowiedzialność za pomocnictwo, czy tylko za sprawstwo?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Art. 49a § 1 k.w. przewiduje odpowiedzialność za sprawstwo, a nie za pomocnictwo.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 49a § 1 k.w. dotyczy sprawstwa, a nie formy zjawiskowej, jaką jest pomocnictwo.
Jak należy interpretować przepisy dotyczące przekraczania granic wewnętrznych UE w kontekście obowiązku posiadania dokumentów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy te należy interpretować w sposób, który nie nakłada na obywateli obowiązku posiadania przy sobie dokumentów tożsamości przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE, chyba że państwo członkowskie wprowadziło takie szczególne przepisy, czego Polska nie uczyniła.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na art. 20 Kodeksu granicznego Schengen, który pozwala na przekraczanie granic wewnętrznych w każdym miejscu bez odprawy, oraz na brak polskich przepisów wprowadzających obowiązek posiadania dokumentów przy takich przekroczeniach. Weryfikacja dokumentów może służyć jedynie potwierdzeniu prawa do swobodnego przemieszczania się.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. B. | osoba_fizyczna | ukaranego |
| C. B. | osoba_fizyczna | nieletni syn ukaranego |
Przepisy (13)
Główne
k.w. art. 49a § § 1
Kodeks wykroczeń
Przepis dotyczy sprawstwa, a nie pomocnictwa.
k.w. art. 49a § § 2
Kodeks wykroczeń
Przewiduje odpowiedzialność za pomocnictwo, ale wymaga dokonania przez sprawcę czynu zabronionego.
k.w. art. 14 § § 1
Kodeks wykroczeń
Odpowiedzialność za pomocnictwo wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi i tylko w razie dokonania przez sprawcę czynu zabronionego.
Pomocnicze
k.w. art. 13
Kodeks wykroczeń
Właściwa kwalifikacja prawna czynu polegającego na pomocnictwie do wykroczenia powinna obejmować ten przepis w powiązaniu z przepisem części szczególnej kodeksu.
u.o.g.p. art. 14 § ust. 1
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Przekraczanie granicy państwowej jest dozwolone na podstawie dokumentów uprawniających do jej przekroczenia.
u.o.g.p. art. 14 § ust. 3
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Przekraczanie granicy państwowej stanowiącej granicę wewnętrzną UE następowało na zasadach określonych w kodeksie granicznym Schengen.
u.o.g.p. art. 19a
Ustawa o ochronie granicy państwowej
Z dniem 21 grudnia 2007 r. utracił moc art. 14a tej ustawy.
u.e.l.i.d.o. art. 1 § ust. 3 pkt 3
Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych
Dowód osobisty jest dokumentem uprawniającym obywateli polskich do przekraczania granic państw członkowskich Unii Europejskiej.
u.d.p. art. 4
Ustawa o dokumentach paszportowych
Dokument paszportowy uprawnia do przekraczania granicy i pobytu za granicą.
k.p.k. art. 535 § § 5
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy rozpoznania kasacji na posiedzeniu.
k.p.k. art. 112
Kodeks postępowania karnego
Stosowany w procedurze wykroczeniowej.
k.p.k. art. 537 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy uniewinnienia w przypadku oczywistego niesłusznego skazania.
k.p.w. art. 118 § § 2
Kodeks postępowania wykroczeniowego
Dotyczy kosztów postępowania w przypadku uniewinnienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak obowiązku posiadania dokumentów przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE przez obywateli polskich. • Art. 49a § 1 k.w. dotyczy sprawstwa, a nie pomocnictwa. • Brak bezprawności czynu głównego wyklucza odpowiedzialność za pomocnictwo.
Godne uwagi sformułowania
zachowanie takie nie mogło jednak zostać zakwalifikowane z art. 49a § 1 k.w., jak to przyjął Sąd Rejonowy. Powyższy przepis przewiduje bowiem odpowiedzialność za sprawstwo, a nie za formę zjawiskową, jaką jest pomocnictwo. • nie można przyjmować, że na przekraczającego granicę wewnętrzną obywatela polskiego nałożony został obowiązek posiadania przy sobie (legitymowania się) dokumentem uprawniającym do przekroczenia tej granicy. • uprawnienie do przekraczania granic wewnętrznych Unii Europejskiej w każdym miejscu bez odprawy granicznej zwalnia od obowiązku nie tylko legitymowania się przed kimkolwiek dokumentem uprawniającym do przekraczania granicy, ale i od powinności posiadania takiego dokumentu w czasie przekraczania tych granic.
Skład orzekający
Dariusz Świecki
przewodniczący-sprawozdawca
Andrzej Stępka
członek
Józef Szewczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obowiązku posiadania dokumentów przy przekraczaniu granic wewnętrznych UE oraz stosowania art. 49a k.w. w kontekście pomocnictwa."
Ograniczenia: Dotyczy głównie granic wewnętrznych UE i sytuacji braku szczególnych przepisów krajowych wprowadzających obowiązek posiadania dokumentów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podróżowania po Europie i potencjalnego obowiązku posiadania dokumentów, co jest interesujące dla szerokiego grona odbiorców. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego wyjaśnia istotne kwestie prawne.
“Czy musisz mieć dowód lub paszport, przekraczając granicę z Niemcami? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.