V KB 140/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o ponowne rozpoznanie wniosku o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wymogów niezawisłości i bezstronności. Sędzia X. Y. złożyła 'sygnalizację', powołując się na art. 41 § 1, art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 EKPCz, kwestionując udział w sprawie innego sędziego (objętego wnioskiem), powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 2017 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z 10 lipca 2025 r. wyłączył tego sędziego, opierając się na uchwale SN z 2020 r. i wskazując na zagrożenie dla prawa stron do sądu niezawisłego i niezależnego. Sędzia objęty wnioskiem wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego i odrzucił wniosek. SN uznał, że wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności (art. 42a p.u.s.p.) mógł być złożony jedynie przez stronę, a nie przez członka składu orzekającego, który może jedynie złożyć 'sygnalizację'. Ponadto, wniosek nie spełniał wymogów formalnych określonych w art. 42a § 7 p.u.s.p., gdyż nie przywołano konkretnych okoliczności uzasadniających wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego w danej sprawie. Sąd Najwyższy podkreślił rozłączność trybów postępowania z k.p.k. (wyłączenie sędziego) i p.u.s.p. (test niezawisłości i bezstronności), wskazując, że próba zastosowania art. 41 § 1 k.p.k. do okoliczności z art. 42a § 3 p.u.s.p. stanowi próbę obejścia prawa. SN odwołał się do orzecznictwa TK, które stwierdziło niezgodność art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. z Konstytucją w zakresie dopuszczania rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania. Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny, pod pozorem rozstrzygania o bezstronności, zbadał wymogi niezawisłości i bezstronności w sposób nieprzewidziany przepisami prawa, co skutkowało naruszeniem przepisów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego może być złożony tylko przez stronę i musi spełniać wymogi formalne, a także rozróżnienie między trybem wyłączenia sędziego z k.p.k. a trybem badania niezawisłości z p.u.s.p.
Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z wnioskiem o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego, złożony przez członka składu orzekającego, może być rozpoznany na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego o wyłączeniu sędziego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek taki powinien być rozpoznany na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (art. 42a p.u.s.p.) i może być złożony jedynie przez stronę postępowania, a nie przez członka składu orzekającego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy k.p.k. (art. 41 § 1, art. 42 § 1) i p.u.s.p. (art. 42a) regulują rozłączne tryby postępowania. Wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności, uwzględniający okoliczności powołania sędziego, jest uregulowany w p.u.s.p. i może być zainicjowany tylko przez stronę.
Czy 'sygnalizacja' złożona przez sędziego dotycząca wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności innego sędziego, powołanego w trybie ustawy z 2017 r., może stanowić podstawę do wyłączenia tego sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka 'sygnalizacja' nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., ponieważ przepis ten nie obejmuje okoliczności związanych z powołaniem sędziego, a jedynie te, które mogą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 41 § 1 k.p.k. dotyczy wątpliwości co do bezstronności w konkretnej sprawie, a nie wadliwości procesu powoływania sędziego. Kwestie te są regulowane odrębnie w art. 42a p.u.s.p. Ponadto, 'sygnalizacja' nie spełniała wymogów formalnych wniosku.
Czy postanowienie Sądu Apelacyjnego o wyłączeniu sędziego, oparte na uchwale SN z 2020 r. (która została następnie zakwestionowana przez TK) i ocenie okoliczności powołania sędziego, jest prawidłowe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postanowienie to jest wadliwe, ponieważ Sąd Apelacyjny zastosował przepisy k.p.k. w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem i zakresem, a także oparł się na uchwale SN, która została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny dokonał 'testu niezawisłości i bezstronności' w sposób nieprzewidziany prawem, pod pozorem stosowania przepisów o wyłączeniu sędziego. Ponadto, SN odwołał się do wyroku TK z 2020 r., który stwierdził niezgodność art. 41 § 1 k.p.k. z Konstytucją w zakresie dotyczącym wadliwości powołania sędziego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.S. | inne | wnioskodawca |
| sędzia Sądu Apelacyjnego w Gdańsku X. Y. | inne | sędzia objęty wnioskiem |
Przepisy (5)
Główne
p.u.s.p. art. 42a § § 6, 8 i 13
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przepisy te regulują tryb badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego, który jest odrębny od trybu wyłączenia sędziego z k.p.k. i może być inicjowany tylko przez stronę.
Pomocnicze
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis ten dotyczy wyłączenia sędziego z powodu okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, nie obejmuje jednak wadliwości procesu powoływania sędziego.
k.p.k. art. 42 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przepis ten określa, że wyłączenie sędziego następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony. SN podkreślił, że wniosek o wyłączenie może być skutecznie zgłoszony jedynie przez stronę.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy prawa do sprawiedliwego i bezstronnego procesu.
ustawa z 2017 r.
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i niektórych innych ustaw
Ustawa ta ukształtowała skład KRS, co było przedmiotem oceny w kontekście powołania sędziego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego może być złożony tylko przez stronę postępowania. • Sygnalizacja złożona przez członka składu orzekającego nie jest wnioskiem o wyłączenie sędziego ani wnioskiem o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności. • Wniosek nie spełniał wymogów formalnych określonych w art. 42a § 7 p.u.s.p. • Sąd Apelacyjny zastosował niewłaściwy tryb postępowania, mieszając przepisy k.p.k. i p.u.s.p. • Uchwała SN z 2020 r., na którą powołał się Sąd Apelacyjny, została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Odrzucone argumenty
Sędzia powołany w trybie ustawy z 2017 r. nie spełnia standardu niezawisłości i bezstronności. • Udział sędziego powołanego w kwestionowanym trybie narusza prawo stron do sądu ustanowionego ustawą. • Uchwała SN z 2020 r. nadal obowiązuje i stanowi podstawę do oceny niezawisłości i bezstronności sędziego.
Godne uwagi sformułowania
pod pozorem rozstrzygania o bezstronności sędziego, w postępowaniu uregulowanym w art. 42 k.p.k., z oczywistym i rażącym naruszeniem przepisów zbadał - w sposób nieprzewidziany przepisami prawa - spełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności • zakresy hipotez norm wynikających z art. 41 § 1 k.p.k. i 42a § 3 p.u.s.p. są rozłączne • zgłoszenie w ramach wniosku składanego na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. okoliczności, które w rzeczywistości odnoszą się do kwestii związanych z powołaniem sędziego i jego postępowaniem po powołaniu, stanowi de facto próbę obejścia trybu przewidzianego w prawie o ustroju sądów powszechnych • nie można sędziemu objętemu sygnalizacją czynić zarzutów z tego, że posiadał własną, odmienną od sygnalizującej i części środowiska sędziowskiego ocenę prawną zmian w wymiarze sprawiedliwości
Skład orzekający
Joanna Lemańska
przewodniczący, sprawozdawca
Paweł Czubik
członek
Oktawian Nawrot
członek
Robert Stefanicki
członek
Tomasz Szanciło
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego może być złożony tylko przez stronę i musi spełniać wymogi formalne, a także rozróżnienie między trybem wyłączenia sędziego z k.p.k. a trybem badania niezawisłości z p.u.s.p."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej z wnioskiem o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości i bezstronności sędziowskiej oraz procedur ich badania, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i społecznym.
“Sąd Najwyższy: Kto może kwestionować niezawisłość sędziego i jak to robić?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.