V Ka 47/14

Sygn. akt V Ka 47/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach V Wydział Karny Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku w składzie: Przewodniczący: SSO Janusz Chmiel Sędziowie: SSR del. Katarzyna Gozdawa-Grajewska (spr.) SSO Sławomir Klekocki Protokolant : Monika Brzoza w obecności Wandy Ostrowskiej Prokuratora Prokuratury Okręgowej po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. sprawy: D. K. (1) / K. / syna E. i G. ur. (...) w Ż. oskarżonego o przestępstwo z art. 226 § 1 kk na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 25 listopada 2013r. sygn. akt II K 759/13 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Raciborzu do ponownego rozpoznania. Sygn. akt V Ka 47/14 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Raciborzu wyrokiem wydanym w dniu 25 listopada 2013r. w sprawie o sygn. akt II K 759/13, uznał oskarżonego D. K. (1) za winnego popełnienia występku z art. 226 § 1 kk polegającego na tym, że: - w dniu 25 marca 2013 w na terenie Zakładu Karnego w R. znieważył funkcjonariusza służby więziennej Zakładu Karnego w R. starszego strażnika M. D. podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych przez wymienionego poprzez wypowiedzenie słów „ty huju ja cię połamię, jak nie tu to na wolności” i za to na podstawie art. 226 § 1 kk wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 29 ustawy Prawo o Adwokaturze Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu adw. S. G. kwotę 840 zł wraz z podatkiem VAT w kwocie 193,20 zł z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zaś na podstawie art. 624 § 1 kpk zwolnił oskarżonego w całości od zapłaty kosztów sądowych. Apelację od powyższego wyroku złożył obrońca oskarżonego zaskarżając wyrok w całości. Apelacja obrońcy wyrokowi zarzucała na podstawie art. 427 § 2 kpk oraz art. 439 § 1 pkt. 1 kpk wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej polegającej na rozpoznaniu sprawy i wydaniu wyroku przez sędziego, który wcześniej prowadził postępowanie przygotowawcze, tj. brał udział w czynnościach sądowych w toku postępowania przygotowawczego wydając w dniu 8 lipca 2013r. postanowienie o uchyleniu postanowienia o umorzeniu dochodzenia wydanego w dniu 24 kwietnia 2013r. przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Rybniku, a w przypadku nieuwzględnienia powyższego zarzutu , na podstawie art. 427 § 2 kpk i art. 438 pkt 2 i 3 kpk zaskarżonemu wyrokowi dodatkowo zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania , które miało wpływ na treść wydanego orzeczenia a mianowicie art. 7 kpk poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie polegającą na uznaniu za wiarygodne zeznań pokrzywdzonego M. D. przy jednoczesnym uznaniu za niewiarygodne wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadków D. K. (2) , R. M. , R. J. , D. S. – bezpośrednich obserwatorów zdarzenia; - błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku polegający na przyjęciu , iż oskarżony dopuścił się zarzucanego mu czynu w sytuacji gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy w postaci wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadków wskazywał iż oskarżony nie dopuścił się zarzucanego mu czynu, gdyż pomiędzy oskarżonym a podejrzanym doszło do wymiany zdań, lecz w trakcie tego zdarzenia oskarżony nie skierował w stosunku do podejrzanego zwrotów znieważających pokrzywdzonego wymienionych w zarzucie. Podnosząc zarzut bezwzględnej przyczyny odwoławczej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Raciborzu. Ewentualnie w razie nieuwzględnienia zarzutu bezwzględnej przyczyny odwoławczej o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od stawianego mu zarzutu bądź o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Raciborzu Sąd Okręgowy zważył co następuje . Przeprowadzona kontrola instancyjna wykazała, że apelacja obrońcy oskarżonego wywołała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu najdalej idącego a to wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 1 kpk , która nakłada na sąd obowiązek uchylenia orzeczenia bez prawa badania związku przyczynowego między treścią uchybienia, a treścią zaskarżonego wyroku – stwierdzić należy, iż zarzut ten nie jest zasadny. To, że w dniu 8 lipca 2013r. w sprawie o sygn. akt II Kp 167/13 (3 Ds. 151/13) działając w trybie art. 465 § 2 kpk i art. 437 § 1 kpk sędzia SR M. M. rozpoznała zażalenie pokrzywdzonego i uchyliła decyzję Prokuratury Rejonowej w Raciborzu z dnia 24 kwietnia 2013r. o umorzeniu dochodzenia jest bezsporne. Działała ona według zasad obowiązujących sąd w postępowaniu odwoławczym, które obligowały do wskazania powodów uchylenia oraz ewentualnego wskazania okoliczności które należałoby wyjaśnić przez przeprowadzenie dodatkowych czynności dowodowych. W żadnym wypadku sędzia nie brała udziału w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, jak też nie prowadziła postępowania przygotowawczego, a wiec nie była jednym z podmiotów wymienionych w art. 40 § 1 pkt 5 kpk . W tym stanie rzeczy bezzasadne są kategoryczne twierdzenia skarżącego , że w wydaniu orzeczenia brała udział sędzia podlegająca wyłączeniu z mocy prawa. Taki sam walor mają wywody, iż sędzia ta z racji orzekania na podstawie art. 330 § 1 kpk prowadziła na pewnym etapie postępowanie przygotowawcze. W orzecznictwie – uwzględniającym poglądy doktryny – panuje zgodność co do tego , że sędzia który dokonywał czynności w postępowaniu przygotowawczym na podstawie przepisów Rozdziału 38 Kpk nie jest wyłączony z mocy samego prawa od udziału w sprawie, gdyż jego czynności nie są prowadzeniem postępowania przygotowawczego, o których mowa w art. 40 § 1 pkt 5 kpk . Natomiast wystąpienie okoliczności mogącej wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego nie stanowi bezwzględnego powodu uchylenia wyroku lecz jedynie względną podstawę odwoławczą . Na gruncie art. 41 kpk można oceniać kwestię wyłączenia sędziego, który uprzednio w postępowaniu przygotowawczym uchylił postanowienie o umorzeniu dochodzenia gdy wypowiedzi sędziego zawarte w tym postanowieniu wskazują, że zajął on już określone stanowisko w postępowaniu. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Sędzia , która wydawała wyrok w sprawie D. K. (1) w toku postępowania przygotowawczego uchyliła postanowienie Prokuratury Rejonowej w Raciborzu umarzające postępowanie karne o czyn z art. 226 § 1 kk z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu. W uzasadnieniu swojego postanowienia w wyraźny i zdecydowany sposób odmiennie niż prokurator oceniła stopień społecznej szkodliwości czynu zarzucanego D. K. (1) . Wyraziła swój pogląd w zdecydowany sposób, argumentując szeroko powody swojej decyzji procesowej. Należy jednocześnie zauważyć, że decyzja ta została w zasadzie podjęta na tym samym materiale dowodowym , który później był podstawą wydania wyroku. Sąd wydając bowiem w dniu 8 lipca 2013r. postanowienie bynajmniej nie nakazał Prokuraturze poszerzenie materiału dowodowego ( przesłuchanie dodatkowych świadków, czy zebranie dokumentów) ale wyraził jedynie wytyczne co do sposobu oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 października 2013r. V KK 206/13 LEX nr 1396088 wyraził pogląd: „ Co do zasady orzekanie w sprawach incydentalnych w tym o tymczasowym aresztowaniu, nie jest okolicznością przemawiającą za wyłączeniem sędziego. Jedynie w przypadku gdyby sędzia orzekając w takim postępowaniu wypowiedział się w sposób mogący budzić wątpliwości co do jego bezstronności podczas merytorycznego rozpoznania sprawy , możliwe byłoby rozważenie jego wyłączenia.” Ta druga z sytuacji wskazanych w cytowanym orzeczeniu ma miejsce właśnie w niniejszej sprawie, albowiem z treści postanowienia wydanego w dniu 8 lipca 2013r. wprost wynika jaki pogląd na sprawę miała sędzia orzekająca w sprawie niniejszej. „Władza sądownicza nie zamyka się w granicach swoich funkcji i nie działa dla własnych racji. Musi być tak skonstruowana, mieć tak ukształtowane normy kompetencyjne i w taki sposób w zgodzie z przepisami prawa z nich korzystać, aby w ocenach społecznych postrzegana była jako obiektywna, rzetelna, kompetentna, niezawisła i sprawiedliwa. Z tej perspektywy nie to jest rozstrzygające czy sędzia orzekający sam siebie uznaje za bezstronnego ani też czy strony i uczestnicy postępowania nie kwestionują jego bezstronności lecz czy w odniesieniu do konkretnego układu procesowego wytworzonego przez konkretne okoliczności faktyczne, można byłoby usunąć wątpliwości i przekonać każdego przeciętnie wykształconego, przeciętnie inteligentnego i rozsądnie myślącego członka społeczeństwa nie zainteresowanego osobiście wynikiem procesu, że w tym właśnie układzie procesowym sędzia mógł zachować i zachował bezstronność.” Tak też Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 27 października 2011r. II AKa 261/11, LEX 1086226. Układ procesowy w niniejszej sprawie tj. wydanie postanowienia o uchyleniu postanowienia Prokuratury w sprawie 3 Ds. 151/13 z powodu odmiennej oceny stopnia społecznej szkodliwości zarzucanego oskarżonemu czynu, a następnie po wniesieniu aktu oskarżenia o ten czyn orzekanie przez tego samego sędziego co do istoty sprawy, na podstawie tego samego materiału dowodowego, w której to ocenie jednym z istotnych elementów jest właśnie rozważenie stopnia społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonemu powoduje obiektywną wątpliwość co do bezstronności sędziego rozpoznającego niniejszą sprawę. Ta wątpliwość poddaje się zewnętrznej weryfikacji i ocenie właśnie z uwagi na treść postanowienia z dnia 8 lipca 2013r. w którym to orzeczeniu sędzia przed wydaniem wyroku niejako z góry zajęła określone stanowisko co do istoty sprawy. Aby uznać, że zaistniały przesłanki z art. 41 § 1 kpk nie trzeba stwierdzić rzeczywistej stronniczości sędziego. Sędzia może być subiektywnie i obiektywnie bezstronny ( co z pewnością miało miejsce w niniejszej sprawie) ale może jednocześnie istnieć uzasadnione przekonanie, że jego bezstronność w odbiorze zewnętrznym (bezstronność zewnętrzna) jest wątpliwa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 1/98 stwierdził: „stronniczość to stan psychiczny sędziego, mogący się uzewnętrznić w mniejszym lub większym stopniu. (…) Chodzi jednak o to, czy występują sytuacje faktyczne z którymi w stopniu wysoce uprawdopodobnionym łączyć można zagrożenie bezstronności sędziego, które zarazem uzewnętrznia się w takim stopniu , że można je zobiektywizować „ (OTK 1999, nr 1 poz3) Mając na uwadze powyższe Sąd Odwoławczy uznał, iż w sprawie wystąpiła względna przesłanka procesowa w postaci naruszenia art. 41 § 1 kpk . Mająca wpływ na treść wyroku. W sprawie bowiem orzekała sędzia, co do której istniały zobiektywizowane wątpliwości co do jej bezstronności, wynikające z poglądu wyrażonego w postanowieniu z dnia 8 lipca 2013r. Prawo do bezstronnego, niezawisłego Sądu jest jedną z gwarancji konstytucyjnych. Wzbudzanie przez sądy zaufania w społeczeństwie, a przede wszystkim w toku postępowania karnego w oskarżonym ma zasadnicze znaczenie w demokratycznym społeczeństwie. Sąd musi być bezstronny zarówno z obiektywnego jak i z subiektywnego punktu widzenia. W sprawie nie mogą wystąpić jakiekolwiek obiektywne wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie ulega wątpliwości , że obraza przepisu art. 41 § 1 kpk miała wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia. Z powyższych względów Sąd Odwoławczy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Raciborzu, uznając iż rozpoznanie pozostałych zarzutów apelacyjnych na obecnym etapie postępowania karnego byłoby przedwczesne. ( art. 436 kpk )