V GC 769/23

Sygn. akt V GC 769/23 upr WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Toruniu V Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Dominik Nowicki Protokolant: p.o. sekretarza sądowego H. A. po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2025 r. w C. na rozprawie sprawy z powództwa (...) (...) (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w F. przeciwko X. X. (2) o zapłatę 1. 
        oddala powództwo; 2. 
        zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3.617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Powód (...) domagał się od pozwanej X. X. (2) zapłaty kwoty (...) zł z odsetkami umownymi naliczonymi od kwoty (...) zł według zmiennej stropy procentowej w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych (nie więcej niż maksymalne odsetki za opóźnienie) od dnia 26 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że powód zawarł z pozwaną umowę pożyczki. Pozwana nie wywiązała się z warunków umowy i zadłużenie stało się w całości wymagalne w dniu 7 marca 2023 r. Powód wskazał, że kwota (...) zł stanowi kapitał pożyczki, a kwota (...) zł odsetki umowne skapitalizowane do 25 czerwca 2023 r. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Twierdziła bowiem, że to nie ona zawarła z powodem umowę pożyczki, lecz osoba, która się za nią podszywała. Zwracała uwagę, że nie otrzymała środków wypłaconych przez powoda. Pozwana podkreśliła, że wielokrotnie informowała powoda, iż padła ofiarą oszustwa i w sprawie toczy się postępowanie karne. Pozwana powoływała się również na swoje problemy psychiczne oraz zarzucała powodowi nadużycie prawa. W piśmie przygotowawczym z dnia 23 listopada 2023 r. (data nadania) powód nadal twierdził, że to pozwana świadomie zawarła z nim umowę pożyczki po wcześniejszym przejściu procedury uwierzytelniania i autoryzacji. Jednocześnie powód zgłosił roszczenie ewentualne zasądzenia dochodzonej sumy na podstawie odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej pozwanej. W powyższym piśmie powód przedstawił uzasadnienie faktyczne nowego żądania, wskazując m.in. że pozwana naruszyła przepisy bezpieczeństwa korzystania z bankowości elektronicznej, ujawniła nieuprawnionej osobie dane do logowania oraz narzędzia autoryzacyjne, a więc nie wykazała się należytą starannością. W ten sposób dopuściła się nienależytego wykonania umowy rachunku bieżącego, a także ze swojej winy wyrządziła powodowi szkodę. Sąd ustalił, co następuje : Na podstawie umowy z dnia 1 lutego 2021 r. powód prowadził dla pozwanej rachunek bankowy nr (...) . Do obsługi rachunku pozwana korzystała z aplikacji (...) . (dowody: umowa rachunku bieżącego z załącznikami, k. 127-132, 204-209; (...) , k. 211; regulamin rachunków bankowych, k. 219-232) W dniu (...) do pozwanej zadzwonił mężczyzna podający się za pracownika powodowego banku, informując ją o tym, że zlecono wypłatę środków z jej konta. Osoba ta informowała pozwaną, że była to próba włamania na jej rachunek bankowy, a w celu odzyskania środków należy podać dzwoniącemu dane do logowania do serwisu (...) , aby dział bezpieczeństwa mógł zabezpieczyć jej konto. Pozwaną poinformowano również, że na jej koncie istnieje wniosek o pożyczkę i aby go anulować należy złożyć wniosek o pożyczkę, a po otrzymaniu środków zwrócić je do banku na wskazane konto. Pozwana przekazała tej osobie przez telefon dane do logowania do serwisu (...) . Po zalogowaniu się na konto klientki przez oszusta, o godz. 10:48 zawnioskował on do powoda o udzielenie pożyczki. Pozwana zatwierdziła pożyczkę przez (...) (...) . W ten sposób osoba podszywająca się pod pozwaną doprowadziła do zawarcia z powodem umowy pożyczki (...) nr (...) na kwotę (...) zł za pośrednictwem usług bankowości elektronicznej. Powód przelał kwotę (...) zł na rachunek bankowy pozwanej nr (...) . Jeszcze tego samego dnia kwota (...) zł została przelana z tego rachunku na konto nr (...) . Ten rachunek nie należy do pozwanej, ale do urodzonego w (...) G. L. , który założył to konto w placówce powodowego banku w Ł. . Polecenia przelewu zostały wprowadzone do systemu bankowego przez oszusta o godz. 13:13, a pozwana potwierdzała transakcje w (...) (...) , myśląc, że zwraca środki do banku. Następnie kwota 1.800 zł została wypłacona w bankomacie (przed wypłatą kwoty pożyczki saldo wynosiło 2.062,90 zł). Wniosek o pożyczkę oraz zlecenia przelewów wprowadziła osoba z adresu IP należącego do podmiotu mieszczącego się w U. w Holandii i świadczącego usługi dostępu do Internetu poprzez tworzenie sieci (...) . (dowody: umowa pożyczki, k. 14-15v; załączniki do umowy, k. 17-19; wyciąg z rachunku bankowego, k. 20-21; historia operacji, k. 42-42v; historia rachunku, k. 133-190; zestawienie operacji, k. 210; karta zgłoszenia, k. 212-212v; pismo powoda, k. 213-214; zeznania świadka Ł. R. na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. od 00:02:27 do 00:32:26 nagrania; zeznania świadka X. X. (1) na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. od 00:35:38 do 00:58:39 nagrania;  zeznania pozwanej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. od 01:00:27 do 01:47:23 nagrania;  protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wydruki smsów i maili, notatka urzędowa, umowa rachunku oszczędnościowego-rozliczeniowego z załącznikami w aktach postępowania przygotowawczego (...) -0 DS. 933.2022) Kiedy mężczyzna podający się za pracownika banku nie oddzwonił do pozwanej zgodnie ze swoją obietnicą, zorientowała się ona, że padła ofiarą przestępstwa. Jeszcze tego samego dnia pozwana skontaktowała się telefonicznie z powodem i opisała przebieg zdarzenia. Następnego dnia powód odpowiedział, że wyjaśnienia pozwanej nie zmieniają stosunku prawnego, który połączył strony, więc oczekuje od niej zwrotu pożyczki. W późniejszym czasie pozwana wielokrotnie informowała powoda, że padła ofiarą przestępstwa. Zaprzeczała, by to ona zawarła z nim umowę pożyczki. Powód trwał jednak przy swoim stanowisku. (dowody: pisma pełnomocnika pozwanej, k. 68-84; karta zgłoszenia, k. 212-212v; pismo powoda, k. 213-214; pisma powoda, k. 215-218v; zeznania pozwanej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. od 01:00:27 do 01:47:23 nagrania) Dnia 3 sierpnia 2022 r. pozwana skontaktowała się też z Policją. Następnego dnia pozwana złożyła zawiadomienie o przestępstwie i została przesłuchana. W dniu (...) r. Komenda Powiatowa Policji w Z. wszczęła dochodzenie w sprawie o to, że w dniu 3 sierpnia 2022 r. działając poprzez sieć Internet oraz telefon nieznany sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej po uprzednim wprowadzeniu w błąd pozwanej co do rzekomego włamania na jej konto bankowe o numerze (...) , a następnie wyzyskania tego błędu, nakłonił do wzięcia pożyczki gotówkowej w kwocie (...) zł, a następnie przelania kwoty na konto o numerze (...) . Dochodzenie zostało umorzone postanowieniem z dnia (...) r. z powodu niewykrycia sprawcy przestępstwa. (dowody: zawiadomienie, k. 91; postanowienie o umorzeniu, k. 89-90; protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie w aktach postępowania przygotowawczego (...) -0 DS. 933.2022) W dniach 3-4 sierpnia 2022 r. z rachunku nr (...) wypłacono w bankomatach w F. łączną kwotę (...) zł. (dowody: zestawienie operacji w aktach postępowania przygotowawczego (...) -0 DS. 933.2022) Pismem z dnia (...) ) powód powiadomił pozwaną, że jej zaległe zobowiązania z tytułu umowy pożyczki wynoszą (...) zł. Wezwał do zapłaty tej kwoty w ciągu 14 dni, informując również o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Pismem z dnia 26 stycznia 2023 r., doręczonym 2 lutego 2023 r., oświadczył pozwanej o wypowiedzeniu umowy z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia. W piśmie z dnia 14 marca 2023 r., doręczonym 20 marca 2023 r., wezwał pozwaną do zapłaty kwoty (...) zł. (dowody: monit z wydrukiem śledzenia przesyłek, k. 22-23; oświadczenie o wypowiedzeniu wraz z epo, k. 24-25; wezwanie do zapłaty, k. 26-27) Powód obliczył, że zadłużenie z powyższej umowy pożyczki wynosiło na dzień 26 czerwca 2023 r. 56.596,35 zł, w tym kapitał – 50.000 zł, odsetki, opłaty i prowizje – 2.792,75 zł oraz odsetki karne 3.803,60 zł. (dowody: szczegółowe rozliczenie, k. 43; potwierdzenie stanu zadłużenia, k. 44) Pozwana cierpi na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, jest objęta leczeniem psychiatrycznym i terapią psychologiczną. Na początku sierpnia 2022 r. choroba byłą w fazie remisji. (dowody: zaświadczenie, k. 94; historia choroby, k. 98-110; zaświadczenie lekarskie, k. 111; zeznania pozwanej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. od 01:00:27 do 01:47:23 nagrania) Sąd zważył, co następuje: E. faktyczny w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony postępowania oraz dokumentów zgromadzonych w aktach karnego postępowania przygotowawczego prowadzonego przez KPP w Z. (...) pod sygn. (...) -0 DS. 933.2022. Autentyczność zgromadzonych dokumentów nie była kwestionowana, nadto nie budziła ona wątpliwości Sądu. Uzupełniająco odtworzono fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy na podstawie dowodów z zeznań świadków Ł. R. , X. X. (1) oraz pozwanej. Ich depozycje pozostawały wzajemnie niesprzeczne i wraz z materiałem dokumentowym kreowały spójną wersję wydarzeń, więc Sąd uznał je za wiarygodne. Postanowieniem wydanym na rozprawie z dnia (...) r. Sąd pominął wniosek pozwanej o zobowiązanie powoda do przekazania informacji o liczbie włamań hakerskich. Podstawą pominięcia powyższego dowodu był przepis art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. , zgodnie z którym sąd może w szczególności pominąć dowód mający wykazać fakt (…) nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście informacja powyższa byłaby bez znaczenia. Na tej samej podstawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. pominięto dowody zawnioskowane przez pozwaną w pismach procesowych z dnia 21 stycznia 2025 r. oraz 28 stycznia 2025 r. Dowody te były nadto sprekludowane w świetle art. 458 5 § 4 k.p.c. Przed przejściem do zasadniczych rozważań, trzeba wskazać, że Sąd nie brał pod uwagę alternatywnej podstawy faktycznej i prawnej powództwa, sformułowanej przez powoda w replice na odpowiedź na pozew. Wypada bowiem zwrócić uwagę, że sprawa niniejsza jako sprawa gospodarcza, była rozpatrywana w oparciu o szczególny tryb ustalony w przepisach art. 458 1 i następne kodeksu postępowania cywilnego . W postępowaniu w sprawach gospodarczych, zgodnie z art. 458 8 § 1 k.p.c. zdanie pierwsze , w toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Przepis powyższy statuuje zatem niedopuszczalność przedmiotowej zmiany powództwa w postępowaniu w sprawach gospodarczych. W kontekście powyższego przepisu należy wskazać, że nie stanowi oczywiście zmiany powództwa samo tylko uzupełnienie podstawy faktycznej żądania o nowe fakty uzasadniające roszczenie albo uściślenie żądania powództwa czy powołanie alternatywnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Strona nie ma obowiązku wskazania podstawy prawnej swojego roszczenia, a jeżeli taką podstawę wskaże, to nie ma przeszkód, aby w toku postępowania wskazała na inne przepisy prawa materialnego uzasadniające w jej ocenie zgłoszone żądanie. Dlatego samo wskazanie dodatkowej podstawy materialnej dochodzonego roszczenia, bez zmiany żądania i okoliczności faktycznych je uzasadniających, nie może być kwalifikowane jako przedmiotowa zmiana powództwa. Natomiast zmianą powództwa będzie powołanie nowej podstawy prawnej, wskazującej na inny stan faktyczny niż ten, na którym oparte zostało żądanie pozwu. Zmianą powództwa może być zastąpienie dotychczasowej podstawy faktycznej inną, przy zachowaniu niezmienionego żądania. Przez zmianę przedmiotową powództwa należy rozumieć wszystkie czynności, które w istotny sposób zmieniają podstawę faktyczną niezbędnych ustaleń prowadząc do konieczności ustosunkowania się do nowego prawnego uzasadnienia żądania (zob. P. Rylski (red. nacz.), A. Olaś (red. cz. III) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Wyd. 2, Warszawa 2023). Sąd doszedł do przekonania, że zgłoszone przez powoda roszczenie ewentualne nie stanowiło li tylko uzupełnienia podstawy faktycznej powództwa, lecz niedopuszczalne w niniejszym postępowaniu wystąpienie z nowym roszczeniem. Wypada bowiem wskazać, że w pozwie powołano się wyłącznie na fakt zawarcia umowy pożyczki przez strony, jej nierealizowanie przez pozwaną i wypowiedzenie umowy przez powoda. Powód w ogóle nie informował o okolicznościach zawarcia tej umowy, te nie wchodziły zatem w skład podstawy faktycznej pierwotnego żądania. Z kolei twierdząc, że pozwana dopuściła się rażącego niedbalstwa przy korzystaniu z bankowości elektronicznej, powód wprowadzał do procesu zupełnie nowe fakty, które nie były objęte powództwem. Jest przy tym oczywiste, że powód nie jest zobowiązany do przewidzenia wszystkich możliwych zarzutów strony pozwanej. Dlatego w niektórych wypadkach uzupełnienie podstawy faktycznej żądania jest uzasadnione zabiegami obronnymi pozwanego. W niniejszej sprawie jednak powód był w pełni świadomy kontrowersji towarzyszących ustaleniu, czy umowa pożyczki została w ogóle zawarta przez pozwaną. Wiedział również, że w sprawie toczyło się postępowanie karne. Mając znajomość tych faktów, zdecydował się jednak wnieść powództwo oparte wyłącznie na twierdzeniu, że pozwana zaciągnęła u niego pożyczkę, której nie spłaciła. Powód ponosił więc ryzyko tak wąskiego sformułowania roszczenia i jego podstaw faktycznych i prawnych w postępowaniu w sprawach gospodarczych. W tej sytuacji, Sąd na podstawie art. 458 8 § 1 k.p.c. uznał roszczenie ewentualne za niedopuszczalne i skupił się na rozstrzygnięciu niniejszej sprawy przez pryzmat powództwa w pierwotnym kształcie. Powództwo to podlegało oddaleniu. Podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia był art. 720 § 1 k.c. , zgodnie z którym przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Sąd uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem powód nie udowodnił, iż pozwana rzeczywiście zawarła z nim sporną umowę pożyczki. Przeciwnie, to pozwanej udało się wykazać, że dyspozycję zawarcia umowy pożyczki złożyła inna osoba, która podstępem weszła w posiadanie jej danych do logowania do systemu (...) . Powód nie wykazał zatem, by pozwana złożyła mu oświadczenie woli co do zawarcia tej umowy. Zgodnie z art. 60 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że nie doszło do złożenia oświadczenia woli przez pozwaną co do zawarcia spornej umowy pożyczki. Wypada bowiem wskazać, że to oszust wprowadził do systemu bankowego dyspozycję zawarcia takiej umowy, określając interesujące go warunki. Pozwana co prawda autoryzowała tę czynność w swojej aplikacji bankowej, ale nie z intencją zawarcia umowy pożyczki, lecz w przekonaniu, że współpracuje z pracownikiem powoda w celu udaremnienia przestępczego zamachu. Niewątpliwie zatem pozwana nie obejmowała swoją świadomością skutku tego działania w postaci zawarcia kontraktu oraz warunków tej umowy. Wypada zresztą zauważyć, że samo potwierdzenie pożyczki w aplikacji bankowej nie było wystarczające, by umowa mogła zostać zawarta. Niezbędne było łączne wykonanie przynajmniej dwóch czynności, tj. złożenia wniosku o pożyczkę przez bankowość internetową i zatwierdzenia pożyczki w aplikacji bankowej. W niniejszej sprawie, tylko tę drugą czynność wykonała pozwana, więc nie sposób uznać, iż złożyła ona oświadczenie woli co do zawarcia umowy pożyczki. Powyższą czynność należy więc zakwalifikować jako czynność nieistniejącą w sensie prawnym, ponieważ pożyczkobiorca w rzeczywistości nie złożył oświadczenia woli. Pozwana jako rzekomy pożyczkobiorca nie jest więc zobowiązany do zwrotu wypłaconej pożyczki ani zapłaty innych należności na podstawie – prawnie nieistniejącej – umowy pożyczki (zob. J. Dybiński (red.), Ustawa o usługach płatniczych. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2025, komentarz do art. 40). Wynika to stąd, że umowa zostaje zawarta przez złożenie zgodnych oświadczeń woli co najmniej dwóch podmiotów. W niniejszej sprawie ustalono, że pozwana nie złożyła oświadczenia woli o zawarciu umowy pożyczki. Oświadczenie woli złożyła inna, nieustalona osoba, która w sposób przestępczy uzyskała dostęp do danych logowania bankowości elektronicznej pozwanej. Posługiwanie się danymi logowania pozwanej nie oznacza bynajmniej, że to pozwana zawarła umowę. Pozwana nie udzieliła przecież oszustowi pełnomocnictwa do zawarcia umowy pożyczki na jej rzecz. Jak już wspomniano, kwestia braku należytej staranności ze strony pozwanej nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w której roszczenie wywodzono z umowy pożyczki, a nie z przepisów o odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy lub delikt. Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, iż nie można było uznać, by pomiędzy stronami doszło do ważnego i skutecznego zawarcia umowy pożyczki (złożenia oświadczenia woli przez obie strony umowy).W konsekwencji powództwo podlegało oddalaniu na podstawie art. 60 k.c. w zw. z art. 720 § 1 k.c. a contrario. Odnośnie kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. , który stanowi, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W niniejszej sprawie stroną przegrywającą sprawę jest powód i to on winien pokryć koszty procesu poniesione przez pozwaną. Do kosztów procesu strony pozwanej należy zaliczyć opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – tj. z dnia 24 sierpnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964)).