V GC 444/23

Sąd Rejonowy w DzierżoniowieDzierżoniów2024-02-21
SAOSGospodarczeprawo upadłościoweWysokarejonowy
upadłośćsyndykwierzytelnośćpotrąceniekara umownaroboty budowlanetermin płatnościtransakcje handlowe

Sąd zasądził od pozwanego na rzecz syndyka masy upadłości kwotę 80.996,09 zł z odsetkami, oddalając zarzut potrącenia podniesiony przez pozwanego.

Syndyk masy upadłości dochodził zapłaty 80.996,09 zł od pozwanego. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut skutecznego potrącenia swojej wierzytelności z tytułu kary umownej z wierzytelnością powoda z faktury za wykonane roboty. Sąd uznał, że wierzytelność pozwanego z tytułu kary umownej istniała przed ogłoszeniem upadłości, a wierzytelność powoda powstała po ogłoszeniu upadłości, co wykluczało skuteczne potrącenie na podstawie przepisów prawa upadłościowego. W konsekwencji sąd zasądził dochodzoną kwotę wraz z odsetkami.

Powództwo syndyka masy upadłości R. S. przeciwko Towarzystwu Budownictwa (...) Sp. z o. o. dotyczyło zapłaty kwoty 80.996,09 zł wraz z odsetkami. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, argumentując skutecznym potrąceniem swojej wierzytelności z tytułu kary umownej z wierzytelnością powoda wynikającą z faktury za wykonane roboty budowlane. Kluczową kwestią sporną było ustalenie, czy wierzytelność pozwanego istniała w dniu ogłoszenia upadłości dłużnika oraz czy doszło do skutecznego potrącenia. Sąd, analizując przepisy prawa upadłościowego, w szczególności art. 93, 95 i 96, stwierdził, że wierzytelność pozwanego z tytułu kary umownej istniała już przed ogłoszeniem upadłości, podczas gdy wierzytelność powoda (wynikająca z faktury za odebrane roboty) powstała po ogłoszeniu upadłości. Zgodnie z prawem upadłościowym, potrącenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości. Ponieważ warunek ten nie został spełniony, zarzut potrącenia okazał się nieskuteczny. Sąd podkreślił, że nie można potrącić wierzytelności powstałej po ogłoszeniu upadłości z wierzytelnością istniejącą przed ogłoszeniem upadłości. W związku z tym sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda dochodzoną kwotę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych oraz zasądził zwrot kosztów procesu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, potrącenie nie jest dopuszczalne w takiej sytuacji na podstawie przepisów prawa upadłościowego.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na art. 93 Prawa upadłościowego, który wymaga, aby obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości. Ponieważ wierzytelność powoda powstała po ogłoszeniu upadłości, warunek ten nie został spełniony, co wyklucza skuteczne potrącenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zasądzenie

Strona wygrywająca

powód

Strony

NazwaTypRola
Syndyk Masy Upadłości R. S. prowadzący działalność gospodarczą po firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo- Handlowego (...) -BUD R. S. w B.osoba_fizycznapowód
Towarzystwo Budownictwa (...) Sp. z o. o. w B.spółkapozwany

Przepisy (5)

Główne

pr. up. art. 93

Prawo upadłościowe

Potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do zasądzenia kosztów procesu.

u.p.n.o.t.h. art. 7 § 1

Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych

Podstawa do zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Pomocnicze

pr. up. art. 95

Prawo upadłościowe

Nie jest dopuszczalne potrącenie, jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości.

pr. up. art. 96

Prawo upadłościowe

Wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, obowiązany jest złożyć oświadczenie o tym najpóźniej przy zgłoszeniu wierzytelności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wierzytelność powoda powstała po ogłoszeniu upadłości, co wyklucza potrącenie z wierzytelnością pozwanego istniejącą przed ogłoszeniem upadłości. Pozwany nie złożył skutecznego oświadczenia o potrąceniu w terminie.

Odrzucone argumenty

Skuteczne potrącenie wierzytelności pozwanego z tytułu kary umownej z wierzytelnością powoda. Wierzytelność powoda powstała po ogłoszeniu upadłości, co powinno być traktowane jako wierzytelność powstała po ogłoszeniu upadłości, podlegająca innym zasadom niż wierzytelności upadłościowe.

Godne uwagi sformułowania

nie można potrącić wzajemnych wierzytelności upadłościowych z wierzytelnościami w stosunku do masy. nie można potrącić wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości z wzajemną wierzytelnością powstałą po ogłoszeniu upadłości. nie można potrącić wierzytelności, jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości.

Skład orzekający

Wiesław Basisty

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów prawa upadłościowego dotyczących potrącenia wierzytelności, zwłaszcza w kontekście momentu powstania wierzytelności w stosunku do masy upadłości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji powstania wierzytelności po ogłoszeniu upadłości w kontekście prawa upadłościowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii potrącenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, co jest kluczowe dla praktyków prawa upadłościowego i wierzycieli.

Upadłość firmy a potrącenie długu: kluczowa decyzja sądu o momencie powstania wierzytelności.

Dane finansowe

WPS: 80 996,09 PLN

zapłata: 80 996,09 PLN

zwrot kosztów procesu: 4050 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt V GC 444/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2024 roku Sąd Rejonowy w Dzierżoniowie Wydział V Gospodarczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Wiesław Basisty Protokolant: Magdalena Muzyk po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 roku w Dzierżoniowie na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości R. S. prowadzącego działalność gospodarczą po firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo- Handlowego (...) -BUD R. S. w B. przeciwko Towarzystwu Budownictwa (...) Sp. z o. o. w B. o zapłatę 80 996,09 zł I. 
        zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 80.996,09 zł (osiemdziesiąt tysięcy dziewięćset dziewięćdziesiąt sześć złotych dziewięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od dnia 7 czerwca 2023 roku; II. 
        zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 4.050,00 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE Syndyk masy upadłości Przedsiębiorstwa Produkcyjno Usługowo Handlowego (...) R. S. z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od Towarzystwa Budownictwa (...) z siedzibą w B. kwoty 80.996,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od dnia 7 czerwca 2023 roku do dnia zapłaty. Powód domagał się również zasądzenia kosztów procesu w kwocie 4050 zł. W uzasadnieniu powództwa podano, że postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2023 roku Sąd Rejonowy w Wałbrzychu VI Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość dłużnika, którym jest R. S. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe (...) R. S. (sygn. akt SW1W/GU/57/2023) i wyznaczył syndyka, którego funkcję pełni S. D. . Przed ogłoszeniem upadłości w/w upadły był stroną zawartej z pozwanym umowy na „Budowę budynku mieszkalnego (...) -rodzinnego nr 2 w B. dz.geodez. nr 568,569,571/2, 571/3, 571/4, 570/4, 571/9 gmina B. obręb (...) P. ”. Po ogłoszeniu upadłości pozwany dokonał zgłoszenia wierzytelności za pomocą systemu (...) sygn. akt (...)- (...) w kwocie 614.858,08 zł załączając do zgłoszenia wierzytelności skany noty obciążeniowej nr 1/04/2023 z dnia 19 kwietnia 2023 roku dot. naliczenia kary umownej wobec (...) i oświadczenia z dnia 19 kwietnia 2023 roku ws. odstąpienia od w/w umowy z upadłym. Zgłoszenie wierzytelności nie zawierało oświadczenia wierzyciela o potrąceniu. Pismem z dnia 18 lipca 2023 roku pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności z tytułu wykonanych i odebranych robót oraz wystawionej na ich podstawie faktury VAT FS 1/05/2023 w kwocie 183.745, 34 zł brutto z wierzytelnościami przysługującymi zdaniem pozwanego z tytułu m.in. kary umownej naliczonej przez pozwanego w kwocie 614.858,08 zł w związku z dokonanym po ogłoszeniu upadłości odstąpienia przez pozwanego od umowy z upadłym; potrącenie obejmowało kwotę 80.996,09 zł. Oświadczeniem o potrąceniu pozwany uznał dług/zobowiązanie wynikające z faktury VAT FS 1/05/2023 co do zasady i co do kwoty. Strona pozwana w ustawowym terminie złożyła odpowiedź na pozew, wnosząc o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany wskazał, że wierzytelność z tytułu wykonywanych robót budowlanych będących przedmiotem odbioru dokonanego w dniu 18 kwietnia 2023 roku nie istniała w chwili ogłoszenia upadłości upadłego. W chwili zgłaszania przez pozwanego swojej wierzytelności wobec upadłego w toku postępowania upadłościowego, wierzytelność z tytułu wykonanych robót budowlanych nie istniała albowiem nie została jeszcze wówczas wystawiona faktura VAT nr (...) , względnie nie była wymagalna właśnie z uwagi na brak wystawionej faktury VAT. Podał, że doszło do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanego z tytułu naliczonej kary umownej w wysokości 614.858,08 zł z wierzytelnością powoda w wysokości 183.745,45 zł stwierdzonej fakturą VAT nr (...) na skutek czego wierzytelność powoda dochodzona pozwem wygasła w całości. Ponadto wskazał, że na skutek opóźnienia w wykonaniu robót przez upadłego oraz odstąpienia od umowy pozwany był zmuszony powierzyć dokończenie budowy nowemu wykonawcy i z tego tytułu pozwany poniósł szkodę w wysokości co najmniej 743.091,45 zł. Pismem z dnia 10 listopada 2023 roku powód potrzymał żądanie pozwu z uzasadnieniem w całości, jak również wszystkie twierdzenia i wnioski dowodowe wskazane w pozwie na poparcie zawartego w nim żądania. W odpowiedzi pozwany pismem z dnia 21 grudnia 2023 roku oświadczył, że podtrzymuje w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie przedstawione w odpowiedzi na pozew. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Pozwaną oraz Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe (...) R. S. (aktualnie spółka upadła) w okresie przed dniem ogłoszenia upadłości łączyła umowa nr TBS/ T. .6/01/2022 z dnia 27 stycznia 2022 roku na „Budowę budynku mieszkalnego (...) -rodzinnego nr 2 w B. dz.geodez. nr 568,569,571/2, 571/3, 571/4, 570/4, 571/9 gmina B. obręb (...) P. ”. Warunkiem zapłaty przez zamawiającego wynagrodzenia należnego wykonawcy za odebrane roboty budowlane jest przedstawienie dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcy i dalszym podwykonawcom, biorącym udział w realizacji odebranych robót budowlanych oraz oświadczeń w tym zakresie zgodnie z § 9 (§ 2 ust. 4.2 pkt. a umowy). Za wykonanie przedmiotu umowy, o którym mowa w § 1, zamawiający zapłaci wykonawcy wynagrodzenie w wysokości 5.558.883,75 zł netto, plus podatek VAT wynoszący 537.699,20 zł, kwota 6.096.532,95 zł brutto (§ 8 ust. 1 umowy). Zapłata wynagrodzenia nastąpi na podstawie faktury wystawionej przez wykonawcę, z terminem płatności do 30 dni od dnia doręczenia faktury zamawiającemu. Zapłata wynagrodzenia nastąpi przelewem na rachunek bankowy wskazany na fakturze. Podstawą wystawienia faktury będzie sporządzony przez strony protokół odbioru przedmiotu umowy. Wykonawca oświadcza, ze numer rachunku rozliczeniowego wskazany na fakturze, o której mowa w zdaniu pierwszym jest rachunkiem, dla którego zgodnie z rozdziałem 3a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe prowadzony jest rachunek VAT (§ 8 ust. 5 umowy). Zgodnie z § 14 ust. 2 pkt. 3 umowy, upadły (wykonawca) zapłaci pozwanemu (zamawiającemu) kary umowne za odstąpienie od umowy przez stronę z przyczyn zależnych od wykonawcy, odstąpienia od umowy przez wykonawcę z przyczyn niezależnych od zamawiającego lub rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy w wysokości 10% wartości umownej brutto wymienionej w § 8 ust. 1 umowy. § 15 ust. 1 umowy stanowi, że zamawiający może odstąpić od umowy, jeżeli: 1) 
        wystąpią przesłanki formalno – prawne po stronie wykonawcy, które uniemożliwiając wykonanie umowy, 2) 
        wykonawca zaniecha bez uzasadnionych przyczyn realizacji robót, tj. w sposób nieprzerwany nie realizuje ich przez okres 5 dni, 3) 
        wykonawca wykonuje roboty wadliwe, nieterminowo, niezgodnie ze Specyfikacjami Technicznymi Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych ( (...) ), niezgodnie z uzasadnionymi nakazami Inspektora Nadzoru Inwestorskiego, 4) 
        zajdą okoliczności, o których mowa w art. 456 ust. 1 ustawy PZP. Odstąpienie od umowy przez którąkolwiek ze stron odnosi skutek na przyszłość i w takim przypadku: 1) 
        wykonawca nie jest zwolniony z odpowiedzialności za już wykonane roboty, 2) 
        w terminie 7 dni od daty odstąpienia od umowy wykonawca przy udziale zamawiającego nieodpłatnie sporządzi szczegółowy protokół inwentaryzacji robót w toku na dzień odstąpienia od umowy wraz zestawieniem wartości wykonanych robót według stanu na dzień odstąpienia; protokół inwentaryzacji robót w toku będzie stanowił podstawę rozliczenia robót oraz wystawienia faktury VAT przez wykonawcę. (§ 15 ust. 5 pkt. 1 i 2 umowy). W piśmie z dnia 31.03.2023r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowego (...) R. S. poinformował, że nie jest w stanie dokończyć przedmiotu umowy. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2023 roku Sąd Rejonowy w Wałbrzychu VI Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość dłużnika, którym jest R. S. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe (...) R. S. , PESEL (...) , miejsce zamieszkania: B. , adres Lotnicza 10, (...)-(...) B. , NIP (...) (sygn. akt SW1W/GU/57/2023) i wyznaczył syndyka, którego funkcję pełni S. D. . Umowa nr TBS/ T. .6/01/2022 z dnia 27 stycznia 2022 roku została rozwiązana na skutek oświadczenia o odstąpieniu od umowy sporządzonego przez pozwanego w dniu 19 kwietnia 2023 roku, do którego była załączona nota obciążeniowa nr 1/04/2023 wyliczająca karę umowną w wysokości 614.858,08 zł. W piśmie pozwany wskazała na informacje wykonawcy robót z dnia 31.03.2023r. o braku możliwości ich dokończenia. Pozwany wyznaczył datę odbioru przerwanych robót wraz z przekazaniem terenu budowy na dzień 22 maja 2023 roku. Oświadczenie o odstąpieniu od umowy powód otrzymał dnia 20 kwietnia 2023 roku. (Dowód: - okoliczności bezsporne; - obwieszczenie postanowienia o ogłoszeniu upadłości, k. 38 akt; - obwieszczenie informacji o prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości, k. 39 akt; - umowa nr TBS/ T. .6/01/2022 z dnia 27 stycznia 2022 roku, k. 8-14 akt; - oświadczenie o dostąpieniu od umowy z dnia 19 kwietnia 2023 roku wraz z załącznikiem, k. 17-18 akt). Po ogłoszeniu upadłości (...) pozwany dokonał zgłoszenia wierzytelności w dniu 18 maja 2023 roku za pomocą systemu elektronicznego (...) sygn. akt (...)- (...) w kwocie 614.858,08 zł załączając do zgłoszenia wierzytelności skany noty obciążeniowej nr 1/04/2023 z dnia 19 kwietnia 2023 roku dot. naliczenia kary umownej wobec (...) i oświadczenia z dnia 19 kwietnia 2023 roku ws. odstąpienia od w/w umowy z upadłym. Zgłoszenie wierzytelności nie zawierało oświadczenia wierzyciela o potrąceniu. (Dowód: - okoliczności bezsporne; - wniosek i z głoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym,, k. 19- 26 akt; - nota obciążeniowa nr 1/04/2023 z dnia 19 kwietnia 2023 roku, k. 18 akt). Po ogłoszeniu upadłości pozwany pismem z dnia 25 maja 2023 roku zwrócił się do syndyka o wystawienie faktury VAT za odebrane a niezafakturowane przed ogłoszeniem upadłości przez upadłego prace związane z realizacją w/w umowy. Stan faktyczny sprawy wskazywał, że upadły przed ogłoszeniem upadłości nie wystawił w/w kontrahentowi do zapłaty faktury VAT na kwotę 170.134,68 zł netto (183.745,34 zł brutto), stanowiącej wartość robót odebranych przez pozwanego protokołem odbioru z dnia 23 kwietnia 2023 roku, wskazując również wartość odebranych robót wg. kosztorysu wykonawczego na w/w kwotę. Po zbadaniu stanu faktycznego, jak również z uwagi na przepisy ustawy o podatku od towarów i usług syndyk wystawił wobec pozwanego do zapłaty fakturę VAT FS 1/05/2023 z dnia 23 maja 2023 roku na wynikającą z protokołu odbioru robót budowlanych z dnia 23 kwietnia 2023 roku kwotę 170.134,68 zł netto (183.745,34 zł brutto), wskazując jako datę zakończenia dostawy (datę wykonania) datę odbioru tj. 23 kwietnia 2023 roku i żądając zapłaty na konto bankowe wskazane w treści w/w faktury. (Dowód: - okoliczności bezsporne; - protokół odbioru wykonanych robót z dnia 23 kwietnia 2023 roku wraz z załącznikiem, k. 15-16 akt; - pismo syndyka z dnia 16 czerwca 2023 roku, k. 29 akt; - faktura VAT FS 1/05/2023 dnia 23 maja 2023 roku, k. 30 akt). Pismem z dnia 18 lipca 2023 roku (data wpływu do syndyka – 20 lipca 2023 roku) pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu wierzytelności z tytułu wykonanych i odebranych robót oraz wystawionej na ich podstawie faktury VAT FS 01/05/2023 w kwocie 183.745,34 zł brutto z wierzytelnościami przysługującymi zdaniem pozwanego z tytułu: 1. 
        Zapłaty przez pozwanego wynagrodzenia należnego podwykonawcy upadłego w osobie PHU (...) , który na zlecenie upadłego wykonał prace dot. wzmiankowanej umowy na budowę budynku mieszkalnego – o zapłatę za prace wymieniony podwykonawca zwrócił się do pozwanego jako inwestora; potrącenie obejmowało kwotę 86.549,36 zł; 2. 
        Zapłaty przez pozwanego wynagrodzenia należnego podwykonawcy upadłego w osobie (...) Sp. z o.o. , który na zlecenie upadłego wykonał prace dot. wzmiankowanej umowy na budowę budynku mieszkalnego – o zapłatę za prace wymieniony podwykonawca zwrócił się do pozwanego jako inwestora; potrącenie obejmowało kwotę 16.200 zł; 3. 
        Kary umownej naliczonej przez pozwanego w kwocie 614.858,08 zł w związku z dokonanym po ogłoszeniu upadłości odstąpieniem przez pozwanego od umowy z upadłym; potrącenie obejmowało kwotę 80.996,09 zł. Pozwany pismem z dnia 25 maja 2023 roku wyznaczył upadłemu kolejny termin na dokonanie odbioru robót na dzień 2 czerwca 2023 roku, pod rygorem przystąpienia do jednostronnego odbioru. (Dowód: - okoliczności bezsporne; - pismo pozwanego nr (...) z dnia 25 maja 2023 roku, k. 27-28 akt; - pismo pozwanego nr (...) z dnia 18 lipca 2023 roku, k. 31-32). Pismem z dnia 31 lipca 2023 roku powód wezwał pozwanego do uregulowania należności. Pozwany w odpowiedzi z dnia 8 sierpnia 2023 roku podał, że odmawia zapłaty, wskazując, że oprócz przepisów prawa upadłościowego w niniejszej sprawie znajdują również zastosowanie przepisu ustawy prawo zamówień publicznych , co jego zdaniem w przypadku kolizji dawałoby pierwszeństwo przepisom tej ustawy. (Dowód: - okoliczności bezsporne; - wezwanie do zapłaty z dnia 31 lipca 2023 roku wraz z dowodem nadania i potwierdzeniem odbioru, k. 33-35 akt; - pismo pozwanego nr (...) z dnia 8 sierpnia 2023 roku wraz z potwierdzeniem nadania, k. 36-37 akt). Sąd zważył, co następuje: Powództwo podlegało uwzględnieniu. Stan fatyczny sprawy nie był kwestią sporną dla stron. Kwestie sporne oscylowały wokół tego czy wierzytelność powoda istniała w chwili zgłaszania przez pozwanego swojej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym w dniu 18 maja 2023 roku oraz tego czy nie doszło do skutecznego potrącenia wzajemnych wierzytelności na skutek którego wierzytelność powoda stwierdzona fakturą VAT nr (...) wygasła w całości. Zgodnie z art. 93 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe (zwane dalej pr. up.) potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności wierzytelności jednej z nich jeszcze nie nastąpił. Nie jest natomiast dopuszczalne potrącenie wierzytelności, jeżeli jedna z wzajemnych wierzytelności, np. przysługująca wierzycielowi w stosunku do upadłego, istniała przed ogłoszeniem upadłości, a druga wierzytelność, przysługująca np. upadłemu (masie upadłości) w stosunku do wierzyciela, powstała po ogłoszeniu upadłości. Nie można zatem potrącić wzajemnych wierzytelności upadłościowych z wierzytelnościami w stosunku do masy. Oznacza to, że nie można potrącić wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości z wzajemną wierzytelnością powstałą po ogłoszeniu upadłości. Potrącenie prowadzi do umorzenia wierzytelności zgłoszonej w postępowaniu upadłościowym do wysokości wzajemnej wierzytelności przysługującej upadłemu. Oczywiście jeżeli obie wierzytelności powstały przed ogłoszeniem upadłości. Wierzyciel powinien zgłosić całą wierzytelność nadającą się do potrącenia, składając jednocześnie oświadczenie o potrąceniu lub zaznaczając, że takowe oświadczenie złożył wcześniej. Jeżeli zatem syndyk wytoczy powództwo przeciwko wierzycielowi jako dłużnikowi upadłego o zapłatę należności, wierzyciel może w toku postępowania podnieść zarzut potrącenia, o ile zgłosił swą wierzytelność i złożył oświadczenie o potrąceniu najpóźniej przy zgłoszeniu wierzytelności. W postępowaniu upadłościowym możliwe jest dokonanie potrącenia wierzytelności wierzyciela, chociażby termin wymagalności jeszcze nie nastąpił. Dzieje się tak przez wzgląd na art. 91 ust. 1 pr. up., który stanowi, że z dniem ogłoszenia upadłości zobowiązania pieniężne upadłego, których termin nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. Ponadto jednym ze skutków ogłoszenia upadłości jest przekształcenie się z chwilą ogłoszenia upadłości niepieniężnych zobowiązań upadłego w zobowiązania pieniężne, które stają się płatne z dniem ogłoszenia upadłości, chociażby termin ich wykonania jeszcze nie nastąpił (art. 91 ust. 2 pr. up.). Na zasadach ogólnych dokonuje się także potrącenia wierzytelności, jeżeli powstały one po ogłoszeniu upadłości. Tak też wypowiedział się Sąd Najwyższy w tezie wyroku z 15.12.1994 r., I CRN 149/94, OSP 1996/4, poz. 84, w którym uznał, że dopuszczalność potrącenia wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości powinna być oceniana według art. 498–505 k.c. Teza ta znajduje potwierdzenie w doktrynie (m. in.: A. Torbus, Glosa do wyroku SN z 20.02.1997 r., I CKN 3/97..., s. 90; W. Wąsowicz, Glosa do wyroku SN z 20.02.1997 r., I CKN 3/97, PiP 1998/3, s. 109; M. Litwińska, Komentarz do wyroku SN z 20.02.1997 r., I CKN 3/97, PPH 1997/12, s. 34 ). Przedstawione zapatrywanie nawiązuje do podziału wierzytelności na podstawie kryterium chwili ich powstania. W ustawie przewidziano odmienny reżim dochodzenia i zaspokajania tzw. wierzytelności upadłościowej i wierzytelności w stosunku do masy, zwanymi przez ustawodawcę zobowiązaniami masy upadłości (art. 230 ust. 2 pr. up.). Wierzytelności powstałe po ogłoszeniu upadłości nie podlegają formalnemu zgłoszeniu ani w zasadzie zaspokojeniu w drodze podziału funduszów masy upadłości. W razie sporu co do zasadności roszczeń przewidziany jest tryb procesu, a nie zgłoszenia wierzytelności. Dlatego też konsekwentnie należy przyjąć, że w sytuacji gdy obie wierzytelności powstały po ogłoszeniu upadłości wskutek działalności syndyka, nieuzasadnione jest ograniczanie potrącenia przepisami prawa upadłościowego . Sąd Apelacyjny w Katowicach wskazał, oceniając możliwe sytuacje w zakresie potrącenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, że art. 93 pr. up. nie znajdzie zastosowania w przypadku, gdy obie wierzytelności powstały po ogłoszeniu upadłości, a więc stan potrącalności powstaje po ogłoszeniu upadłości, oraz gdy wierzytelność wierzyciela powstała po ogłoszeniu upadłości, a wierzytelność upadłego przed ogłoszeniem upadłości, a więc również w takiej sytuacji stan potrącalności powstaje po ogłoszeniu upadłości ( wyrok SA w Katowicach z 12.02.2021 r., V AGa 365/19, LEX nr 3262347 ). Potrącenie nie jest dopuszczalne, jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości (art. 95 pr. up.). Stosownie do art. 96 pr. up. wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, obowiązany jest złożyć o tym oświadczenie najpóźniej przy zgłoszeniu wierzytelności. W/w art. określa termin końcowy możliwości uzyskania uprzywilejowanego sposobu zaspokojenia wierzyciela upadłego – przez potrącenie – konkretnej zgłaszanej przez niego wierzytelności do masy upadłości. Zaniechanie złożenia oświadczenia o skorzystaniu z prawa potrącenia lub złożenie go po terminie przewidzianym w art. 96 pr. up. ma ten skutek, że wierzyciel traci prawo do potrącenia wierzytelności w toku postępowania upadłościowego, a tym samym nie może skutecznie podnieść zarzutu potrącenia wierzytelności, której nie zgłosił sędziemu-komisarzowi, i obowiązany jest zapłacić swój dług w całości na żądanie syndyka, a sam może uzyskać zaspokojenie zgłoszonej wierzytelności tylko w ramach udziału razem z innymi wierzycielami upadłego w podziale funduszy masy upadłości, nawet wówczas gdy wierzyciel ten nie miał świadomości, że w dacie ogłoszenia upadłości był dłużnikiem upadłego ( wyrok SN z 14.01.2021 r., I (...) 10/21, LEX nr 3159642 ). Przepisy prawa upadłościowego regulujące dopuszczalność potrącenia nie zmieniają w tym zakresie zasad ogólnych ( wyrok SN z 10.03.2011 r., V CSK 311/10, OSNC 2011/C, poz. 65 oraz uzasadnienie uchwały SN z 25.07.2019 r., III CZP 18/19, Biul. SN 2019/7–8, poz. 15 ). W konsekwencji wierzyciel wzajemny, chcąc skorzystać z potrącenia w toku postępowania upadłościowego na zasadach ogólnych, powinien złożyć oświadczenie o potrąceniu w terminie określonym w komentowanym przepisie. Samo zgłoszenie potrącenia w tym trybie nie wywołuje skutku umorzenia wierzytelności niższej, gdyż warunkiem uznania skuteczności potrącenia jest uznanie tego faktu na liście. Z chwilą uprawomocnienia się listy wierzytelności, na której uznano wierzytelność przedstawioną do potrącenia, dochodzi do ich wzajemnego umorzenia na podstawie art. 498 § 1 i art. 499 k.c. Termin zgłoszenia oświadczenia o potrąceniu ma charakter prekluzyjny i niezgłoszenie przez wierzyciela oświadczenia o potrąceniu oznacza, że zrzekł się on tego prawa w postępowaniu upadłościowym ( wyrok SA w Białymstoku z 29.04.2004 r., I ACa 199/04, OSA 2005/2, s. 42; podobnie SA w Warszawie w wyroku z 2.10.2012 r., I ACa 539/12, LEX nr 1238236 ). Biorąc pod uwagę powyższe podstawą rozstrzygnięcia jest ustalenie, że roszczenie pozwanego (wierzytelność) o zapłatę kary umownej istniało jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, albowiem jak wynika z pisma Przedsiębiorstwa Produkcyjno Usługowo Handlowego (...) R. S. (wykonawcy) z dnia 31 marca 2023 roku z tym dniem ujawniły się przesłanki do odstąpienia od umowy przez w/w i pozwanego, z powodu poinformowania przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno Usługowo Handlowe (...) R. S. , że nie jest w stanie dokończyć przedmiotu umowy (czyli stwierdzenie, że nie wykonania przedmiotu umowy) i możliwości naliczenia z tego tytułu przez pozwanego kary umownej. Ponadto przesłanką wymagalności roszczenia o zapłatę określonej kwoty tytułem kary umownej nie była też okoliczność odbioru robót (dokonana po ogłoszeniu upadłości) i wystawienie przez syndyka upadłego faktury, ponieważ naliczenie kwoty kary umownej następowało na podstawie wartości określonych w umowie tj. podstawie określonego w umowie wynagrodzenia i procentowej wysokości kary (§ 14 ust. 2 pkt. 3 umowy). W konsekwencji do dopuszczalności zastosowania w niniejszej sprawie uprawnienia do potrącenia należy stosować powołane powyżej przepisy prawa upadłościowego , nie jest możliwe przyjęcie ich wyłączenia. Ponadto nie prawidłowym byłoby stwierdzenie, że obydwie wierzytelności powstały po ogłoszeniu upadłości. Gdyby przyjąć stanowisko, że przepisy prawa upadłościowego normujące potrącenie nie mają zastosowania do wierzytelności powstałych po ogłoszeniu upadłości i w tej sytuacji zastosowanie miałby przepisy k.c. , a ponadto przyjąć, że wierzytelność powstaje nie z chwilą zaistnienia przesłanek do jej określenia, ale dopiero z chwilą wystawienia dokumentów z oświadczeniami woli, dokumentów księgowych z określeniem kwoty roszczenia i terminów zapłaty, to tak wypracowane stanowisko w istocie sankcjonowałoby manipulację po stronie zainteresowanego momentem sporządzenia takich dokumentów w sytuacji gdyby korzystniejszym było dla niego uznanie, że wierzytelność powstała po ogłoszeniu upadłości, co za tym idzie nie podlegałoby przepisom prawa upadłościowego , ani szczególnym zaostrzeniom. Sąd nie zgadza się z tak skonstruowanym stanowiskiem, mając na uwadze przede wszystkim przepis art. 95 pr. up., który wyłącza potrącenie w sytuacji, gdy wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości. Mając na względzie powyższe na podstawie art. 93 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe (zwane dalej pr. up.), art. 95 pr. up. i art. 96 pr. up. orzeczono jak w pkt I wyroku. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych przyznano na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniem w transakcjach handlowych. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. , sąd zasądził koszty procesu w całości od pozwanego w wysokości żądanej przez powoda tj. w kwocie 4.050 zł, na którą złożyła się cała opłata stała od pozwu, z uwagi na wygranie procesu przez powoda w 100%. Odsetki od kosztów zasądzono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI