V CZ 94/12

Sygn. akt V CZ 94/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 15 marca 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) 
SSN Marta Romańska 
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa Gminy G. 
przeciwko C. K. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 15 marca 2013 r., 
zażalenia pozwanego na postanowienie zawarte w  punktach  1, 2 lit. a i b oraz  3 
i 4 wyroku Sądu Okręgowego w G. 
z dnia 21 lutego 2012 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi 
Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania, pozostawiając 
temu 
Sądowi 
rozstrzygnięcie 
o 
kosztach 
postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
 
Sąd Okręgowy w G. postanowieniem zawartym w wyroku reformatoryjnym z 
dnia 21 lutego 2012 r. w punkcie I 2a sentencji zasądził od pozwanego na rzecz 
powódki 1160 zł kosztów procesu za pierwszą instancję, w punkcie I 2 b sentencji – 
od pozwanego na rzecz adwokata M. F. 1180 zł, w tym 220,80 zł podatku od 
towarów i usług, tytułem części kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
pozwanemu przez adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed 
Sądem pierwszej instancji, w punkcie I 2c sentencji – od powódki na rzecz 
adwokata M. F. 295,20 zł, w tym 55,20 zł podatku od towarów i usług, tytułem 
części kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu przez 
adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed Sądem pierwszej 
instancji, w punkcie 3 sentencji – od pozwanego na rzecz powódki 680 zł kosztów 
postępowania apelacyjnego, w punkcie 4 sentencji – od pozwanego na rzecz 
adwokata M. F. 590,40 zł, w tym 110,40 zł tytułem  części kosztów nieopłaconej 
pomocy prawnej udzielonej pozwanemu przez adwokata ustanowionego z urzędu 
w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji i w punkcie 6 sentencji – od powódki 
na rzecz adwokata M. F. 147,60 zł, w tym 27,60 zł podatku od towarów i usług, 
tytułem części kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu przez 
adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji. 
 
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd odwoławczy rozstrzygnięcia 
o kosztach procesu oparł na zasadzie stosunkowego rozdzielania kosztów (art. 100 
k.p.c.). Przyjął, że powódka wygrała proces w obu instancjach w 80% i stosownie 
do tego wyniku procesu obciążył strony kosztami zarówno z tytułu opłat sądowych, 
jak i opłat za czynności radcy prawnego powódki i adwokata ustanowionego dla 
pozwanego z urzędu. Podkreślając, że pozwany nie korzystał ze zwolnienia 
od kosztów sądowych, a jedynie z adwokata ustanowionego z urzędu, uznał, iż nie 
ma podstaw do nieobciążania pozwanego kosztami procesu. 
 
Przytoczone postanowienie zaskarżył pozwany w części dotyczącej 
rozstrzygnięcia zawartego w punktach 1, 2 a i b oraz 3 i 4.  Zarzucając, że zostało 
ono wydane z naruszeniem art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo 
o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009, Nr 146, poz. 1188, dalej – „prawo 
o adwokaturze”), art. 100 i art. 102 k.p.c., wniósł o zmianę zaskarżonego 
postanowienia i nieobciążenie pozwanego kosztami procesu oraz przyznanie 

 
3 
adwokatowi od Skarbu Państwa 1771,20 zł, w tym 331,20 zł podatku od towarów 
i usług, z tytułu części kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
pozwanemu przez adwokata z urzędu.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje; 
 
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że postanowienie 
o kosztach procesu, do którego – zgodnie z art. 361 k.p.c. – stosuje się 
odpowiednio art. 328 § 2 k.p.c., powinno zawierać nie tylko przytoczenie 
stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisów prawa, ale także 
wyjaśnienie, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane 
przepisy prawa i w jaki sposób wpływają one na rozstrzygnięcie. Nie jest bowiem 
rolą Sądu Najwyższego poszukiwanie motywów, jakimi kierował się sąd orzekając 
o kosztach 
procesu, 
niezbędnych 
do 
oceny 
zasadności 
zażalenia 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r. V CZ 7/10, OSNC-
ZD 2010, nr 4, poz. 104). 
Tym 
wymaganiom 
nie 
odpowiada 
uzasadnienie 
zaskarżonego 
postanowienia, zwłaszcza w części dotyczącej zasądzenia od skarżącego na rzecz 
ustanowionego dla niego adwokata znacznej części kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej skarżącemu przez tego adwokata z urzędu. Przepis art. 29 ust. 
1 prawa o adwokaturze stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
z urzędu ponosi Skarb Państwa. Orzekając inaczej, Sąd odwoławczy nie wskazał 
na jakiej podstawie prawnej oparł to rozstrzygnięcie. Nie przedstawił też 
jurydycznego uzasadniania, dlaczego uznał, mimo treści art. 29 ust. 1 prawa 
o  adwokaturze, że niekorzystanie przez pozwanego ze zwolnienia od kosztów 
sądowych wyklucza obciążenie Skarbu Państwa częścią kosztów z tytułu 
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata z urzędu. 
Nie dostrzegł, że takie stanowisko prowadzi – co trafnie zarzucił skarżący – do 
różnicowania sytuacji strony korzystającej z pełnomocnika ustanowionego z urzędu 
ze względu na to czy została ona zwolniona od kosztów sądowych, czy też nie 
uzyskała takiego zwolnienia. Tymczasem ustanowienie adwokata lub radcy 
prawnego może domagać się także – poza stroną zwolnioną od kosztów sądowych 
(art. 117 § 1 k.p.c.) – osoba fizyczna niezwolniona od kosztów sądowych, jeżeli 
złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata 

 
4 
lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny 
(art. 117 § 2 k.p.c.). Zgodnie z art. 117 § 5 k.p.c. sąd ustanowi adwokata lub radcę 
prawnego, jeżeli jego udział  w sprawie uzna za potrzebny. Ustanawiając adwokata 
z urzędu dla skarżącego, Sąd odwoławczy uznał, że zostały spełnione obie 
wymienione przesłanki. Jednakże mimo tego, że skarżący nie jest w stanie ponieść 
kosztów wynagrodzenia adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 
siebie rodziny, Sąd Okręgowy zasądził od niego na rzecz ustanowionego adwokata 
znaczną część kosztów z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej 
skarżącemu przez tego adwokata w postępowaniu przed Sądami obu instancji, 
ograniczając uzasadnienie orzeczenia do stwierdzenia, że „pozwany nie korzystał 
ze zwolnienia od kosztów sądowych (…), tym samym brak jest podstaw do 
nieobciążania pozwanego kosztami”.   
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie korzystał ze zwolnienia od kosztów 
sądowych, gdyż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych pozostaje bez 
rozpoznania, mimo ponawiania go w toku postępowania. Skarżący zgłosił go 
w sprzeciwie od nakazu zapłaty i ponowił na rozprawie w dniu 24 października 
2011 r. oraz we wniesionym w niniejszej sprawie zażaleniu. Wprawdzie uzyskanie 
przez skarżącego zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia automatycznie 
zastosowania art. 102 k.p.c., ale okoliczności uzasadniające zwolnienie do kosztów 
sądowych mogą mieć znaczenie dla oceny, czy zachodzi w rozumieniu 
przytoczonego przepisu wypadek szczególnie uzasadniony. Sąd powinien zatem 
w uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnić – czego nie zrobił w sprawie – dlaczego, minio 
okoliczności mogących stanowić podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych, 
nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c.  
Reasumując, z przedstawionych powodów nie można odeprzeć zarzutów 
skarżącego, że zakwestionowane orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 29 
ust. 1 prawa o adwokaturze i art. 102 k.p.c. przez ich niezastosowanie i art. 100 
k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie. 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia 
(art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku art. 3941 
§ 3 k.p.c.).   
 

 
5 
 
 
 
 
 
 
 
 
db