V CZ 74/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie banku na postanowienie o kosztach, uznając, że odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego było uzasadnione ze względu na jej szczególnie trudną sytuację materialną i życiową.
Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanej B.Z. w sprawie o zapłatę, ale nie obciążył jej kosztami postępowania apelacyjnego z uwagi na jej złą sytuację materialną. Powódka, PKO BP S.A., wniosła zażalenie na to postanowienie, domagając się zasądzenia od pozwanej 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, uznając, że sytuacja materialna i życiowa pozwanej, utrzymującej się z niskiej emerytury wraz z mężem ciężko chorym, stanowiła szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 102 k.p.c., pozwalający na odstąpienie od obciążenia jej kosztami.
Sąd Najwyższy rozpoznawał zażalenie Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. w Warszawie na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny, oddalając apelację pozwanej B. Z. w sprawie o zapłatę, nie obciążył jej kosztami postępowania apelacyjnego, powołując się na jej złą sytuację materialną. Powódka zaskarżyła to postanowienie, zarzucając naruszenie art. 98 k.p.c. i art. 102 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 357 k.p.c. Wniosła o zmianę postanowienia i zasądzenie od pozwanej 5400 zł kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie. W uzasadnieniu podkreślono, że art. 102 k.p.c. pozwala na odstąpienie od obciążenia kosztami w "wypadku szczególnie uzasadnionym", co pozostawia swobodnej ocenie sądu, ale nie może być dowolne. Sąd wskazał, że samo korzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia zastosowania art. 102 k.p.c., jednakże sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może być uwzględniana. W analizowanej sprawie, emerytura pozwanej i męża wynosiła 1112,92 zł miesięcznie, a mąż był ciężko chory, co łącznie uzasadniało zastosowanie art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy uznał, że zastosowanie tego przepisu było prawidłowe, a uzasadnienie Sądu Apelacyjnego, choć lapidarne, nie uniemożliwiało oceny jego rozumowania. W konsekwencji, zażalenie zostało oddalone jako nieuzasadnione.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, szczególnie trudna sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej proces może stanowić podstawę do odstąpienia od obciążenia jej kosztami postępowania na podstawie art. 102 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 102 k.p.c. realizuje zasadę słuszności i pozwala na odstąpienie od obciążenia kosztami w "wypadku szczególnie uzasadnionym". Choć samo korzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych nie jest wystarczające, to sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może być uwzględniana. W analizowanej sprawie, niskie dochody pozwanej i jej męża oraz jego ciężka choroba uzasadniały zastosowanie tego przepisu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
B. Z.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. | spółka | powódka |
| B. Z. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia odstąpienie od obciążenia kosztami strony przegrywającej proces, jeżeli zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”. Sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może stanowić przesłankę uwzględnianą przy badaniu podstaw do jej szczególnego potraktowania w zakresie obowiązków związanych z kosztami procesu.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 357
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.s.c. art. 108
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
k.p.c. art. 394 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Szczególnie trudna sytuacja materialna i życiowa pozwanej uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 98 k.p.c. przez niezastosowanie. Naruszenie art. 102 k.p.c. przez błędną wykładnię i zastosowanie. Uchybienie art. 328 § 2 w związku z art. 357 k.p.c. przez niewskazanie przesłanek odstąpienia od obciążenia kosztami.
Godne uwagi sformułowania
"wypadek szczególnie uzasadniony" samo korzystanie przez stronę ze zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może stanowić przesłankę uwzględnianą przy badaniu podstaw do jej szczególnego potraktowania
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania art. 102 k.p.c. w przypadkach szczególnie trudnej sytuacji materialnej i życiowej strony, nawet jeśli nie korzysta ona ze zwolnienia od kosztów sądowych."
Ograniczenia: Decyzja oparta na indywidualnej ocenie stanu faktycznego, zwłaszcza sytuacji materialnej i życiowej strony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu kosztów postępowania i zasady słuszności, co jest istotne dla praktyków prawa. Pokazuje, jak sąd może uwzględnić trudną sytuację życiową strony.
“Czy trudna sytuacja życiowa zwalnia z kosztów sądowych? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 5400 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 74/12 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. w Warszawie przeciwko B. Z. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2013 r., zażalenia strony powodowej na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8 grudnia 2011 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie 2 Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r. oddalił apelację pozwanej B. Z. i nie obciążył jej kosztami postępowania apelacyjnego powodowej Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego S.A. w Warszawie z uwagi na złą sytuację materialną pozwanej. Powódka zażaliła się na zawarte w wyroku postanowienie o kosztach postępowania. Zarzuciła naruszenie art. 98 k.p.c. przez jego niezastosowanie, naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego błędną wykładnię i zastosowanie oraz uchybienie art. 328 § 2 w związku z art. 357 k.p.c. przez niewskazanie przesłanek faktycznych i prawnych, które były postawą do odstąpienia przez Sąd od obciążenia pozwanej kosztami. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył co następuje. Artykuł 102 k.p.c. realizujący zasadę słuszności umożliwia odstąpienie od obciążenia kosztami strony, która przegrała proces, jeżeli zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”. Użyta klauzula pozostawia suwerennej ocenie sądu ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności pozwalające na uwolnienie strony od obowiązku zwrotu przeciwnikowi części, a nawet całości poniesionych przez niego kosztów procesu, jednakże zajęte stanowisko nie może być dowolne. W orzecznictwie wyjaśniono już, że samo korzystanie przez stronę ze zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, nie publ. poza bazą elektroniczną Lex, nr 564753). Taki wniosek wysnuć można z treści art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594 ze zm.). Wymóg wystąpienia szczególnie uzasadnionego wypadku wyklucza automatyzm stosowania art. 102 k.p.c., jednakże sytuacja materialna i życiowa strony przegrywającej może stanowić przesłankę uwzględnianą przy badaniu podstaw do jej szczególnego potraktowania 3 w zakresie obowiązków związanych z kosztami procesu. Z oświadczeń majątkowych pozwanej wynika, że utrzymuje się ona wraz z mężem jedynie z jej emerytury w wysokości 1112,92 zł miesięcznie. Mąż pozwanej bardzo poważnie choruje. Cierpi na chorobę nowotworową, na choroby serce oraz zaawansowaną cukrzycę. Często jest hospitalizowany, wymaga operacji i specjalistycznego leczenia. Wszystkie te elementy łącznie czynią sytuację życiową pozwanej i jej rodziny szczególnie ciężką i przemawiają za trafnością stanowiska Sądu odwoławczego o wystąpieniu wypadku, o którym mowa w art. 102 k.p.c. Zastosowanie tego przepisu było więc prawidłowe, a lapidarne uzasadnienie orzeczenia nie uniemożliwiało przeprowadzenia oceny prawidłowości rozumowania Sądu, zwłaszcza że – z uwagi na dyskrecjonalny charakter art. 102 k.p.c. - ewentualna zmiana orzeczenia o kosztach wydanego z jego zastosowaniem powinna następować jedynie wyjątkowo (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, z dnia 11 maja 2011 r., I CZ 34/11, z dnia 19 października 2011 r., II CZ 68/11 i z dnia 9 lutego 2012 r., III CZ 2/12, niepubl.). Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako nieuzasadnione (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c. es
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI