V CZ 64/06

Sygn. akt V CZ 64/06 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 10 sierpnia 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
 
SSN Antoni Górski (przewodniczący) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca) 
 
 
 
w sprawie z powództwa R.M. 
przeciwko J.L. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 10 sierpnia 2006 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
 
W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny zamieścił zarządzenie 
o  zwrocie złożonego przez powoda R.M. wniosku o zwolnienie go od opłaty 
kasacyjnej, ponieważ składający ten wniosek nie dołączył oświadczenia 
określonego w art. 102 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w  sprawach cywilnych i 
rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31  stycznia 2006 r. w sprawie 
określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach 
utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o  zwolnienie od kosztów sądowych w 
postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 27, poz. 200). Brak ten – stosownie do art. 102 
ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w   sprawach cywilnych – uzasadnia zwrot 
wniosku o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata bez 
wzywania go do  uzupełnienia. Zwrot wniosku  powoduje, że skarga kasacyjna jako 
nie opłacona podlega odrzuceniu (art. 1302 § 3 k.p.c.). 
 
W złożonym zażaleniu powód R.M. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił 
naruszenie art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o  kosztach sądowych w 
sprawach cywilnych w zw. z art. 1302 § 3 k.p.c. polegające na zastosowaniu 
przepisów nowej ustawy o kosztach sądowych zamiast dotychczasowych, pomimo, 
że sprawa została wszczęta przed wejściem w życie tej  ustawy, strona otrzymała 
uzasadnienie wyroku Sądu II instancji także przed wejściem nowych przepisów w 
życie, a zatem postępowanie instancyjne nie zostało zakończone, co skutkowało 
nieuzasadnionym odrzuceniem skargi kasacyjnej. 
Jednocześnie z powołaniem się na art. 380 k.p.c. skarżący wnosił 
o   rozpoznanie postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. 
w  zakresie postanowienia dotyczącego zarządzenia zwrotu wniosku o   zwolnienie 
od opłaty kasacyjnej, albowiem miało ono wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, 
z  uwzględnieniem następujących zarzutów: 
1) naruszenie przepisu art. 149 ust. 1 w zw. z art. 102 ust. 2 i ust. 4 ustawy 
z  dnia 28 lipca 2005 r. - o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, 
polegające na zastosowaniu w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienie 

 
3 
od kosztów sądowych od wniesionej skargi kasacyjnej przepisów nowej 
ustawy o  kosztach sądowych zamiast dotychczasowych, pomimo, iż sprawa 
została wszczęta przed wejściem w życie tejże ustawy, strona otrzymała 
uzasadnienie wyroku II instancji także przed wejściem nowych przepisów 
w  życie, a zatem postępowanie instancyjne nie zostało zakończone, co 
skutkowało nieuzasadnionym zarządzeniem zwrotu wniosku o zwolnienie,  
2) rażącego naruszenia art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka z dnia 
4   listopada 1950 r. w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 77 ust. 2 
Konstytucji RP formułującego prawo do skutecznego środka odwoławczego 
przysługującego każdemu, czyje prawa i wolności określone w Konwencji 
zostały naruszone, poprzez zastosowanie przepisu, który z uwagi na brak 
czysto formalny - brak dołączenia formularza oświadczenia o stanie 
rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powoda, pomimo 
wskazania wszystkich tych informacji we wniosku o zwolnienie od kosztów 
przygotowanym przez upoważnionego do działania w imieniu powoda 
pełnomocnika, pozwala na uniemożliwienie rozpoznanie wniesionej skargi 
kasacyjnej, 
3) rażącego naruszenia art. 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich 
z  dnia 19 grudnia 1966 r. w zw. z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i art. 77 ust. 2 
Konstytucji RP, albowiem zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego, 
wbrew zakazowi wynikającemu z powołanego artykułu, jest przejawem 
nierównego traktowania strony, która ze względu na trudną sytuację 
materialną nie jest w  stanie uiścić pełnego wpisu sądowego, a wskutek 
braku formalnego, jakim jest brak dołączenia do wniosku formularza 
oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach 
utrzymania, zostaje pozbawiona możliwości ochrony swoich praw, 
4) rażącego naruszenia art. naruszenie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez 
odmówienie stronie znajdującej się w bardzo trudnej sytuacji materialnej 
pomocy ze względów czysto formalnych pomimo, iż powołany przepis 
Konstytucji nakłada na państwo, aby w swojej polityce społecznej 
i  gospodarczej uwzględniało dobro rodziny, zaś rodziny znajdujące się 

 
4 
w   trudnej sytuacji materialnej i społecznej, miały prawo do szczególnej 
pomocy ze strony władz publicznych. 
Powyższe 
zarzuty 
– 
zdaniem 
skarżącego 
uzasadniają 
uchylenie 
zaskarżonego 
postanowienia, 
z 
zasądzeniem 
kosztów 
postępowania 
zażaleniowego według norm przepisanych i nadanie biegu skardze kasacyjnej.       
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Dominującym jest - we współczesnym prawie procesowym - pogląd 
o  obowiązującej 
zasadzie 
bezzwłocznego 
działania 
prawa 
procesowego. 
Wychodząc z tego założenia można stwierdzić, że powołany przez skarżącego art. 
149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) stanowi wyraźne wysłowienie stanowiska 
prawodawcy o odstąpieniu od tej zasady ze ścisłym określeniem granic tego 
odstąpienia. Stanowi on, że w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie 
ustawy stosuje się do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, 
dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Jest to rozwiązanie oparte na 
systemie 
stadiów 
postępowania, 
według 
którego 
wszczęte 
postępowanie 
prowadzone jest według przepisów dotychczasowych, aż do zakończenia 
postępowania w danej instancji. Stanowi to wyraźne kryterium podziału 
postępowania między sądami różnego stopnia, a oczywistym jest, że odrzucona 
zaskarżonym postanowieniem skarga kasacyjna została, złożona po zakończeniu 
postępowania w Sądzie drugiej instancji. Wniesienie  środka zaskarżenia, 
obarczonego wadliwościami, bądź nawet niedopuszczalnego, powoduje wszczęcie 
postępowania odwoławczego, w toku którego przewodniczący w sądzie drugiej 
instancji i tenże sąd dokonują czynności w ustawie przewidzianych w (art. 3986 § 1 
i   2 k.p.c.), co oczywiście pozostaje bez wpływu na podział według stadiów 
postępowania. 
Dalsze obszerne wywody zawarte w uzasadnieniu zażalenia pomijają 
ukształtowany – w następstwie kolejnych nowelizacji – model polskiego procesu 
cywilnego, rolę profesjonalnego pełnomocnika strony w realizacji zasady 
vigilantibus iura sunt scripta rozumianej jako zobowiązanie strony do należytej 
dbałości o swoją sprawę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. postanowieniu 

 
5 
z   dnia 10 września 1998 r., III CZ 114/98 OSNC 1999, nr 2, poz. 42) za 
ukształtowany należy uznać pogląd stwierdzający, że jeżeli strona  korzysta 
nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego 
i  spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez nią środka, to nie może 
skutecznie powoływać się, co czyni i wywodzi obszernie skarżący, na wiążące 
Polskę umowy międzynarodowe i postanowienia Konstytucji RP. Żadna 
z   przytoczonych w uzasadnieniu zażalenia norm nie stanowi, że prawo do sądu 
dotyczy rozpoznania sprawy przez trzecią instancję (por. art. 176 ust. 1 
Konstytucji). Co do ustanowionych wymagań skargi kasacyjnej (poprzednio kasacji) 
i ograniczeń dostępności, a także dopuszczalności tego środka zaskarżenia - por. 
uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., I K 12/99 
(OTK – Zb. Urzęd. 2000, nr 5, poz. 143) i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
29 grudnia 1998 r., I PZ 67/98 (OSNAP i US 2000, nr 2, poz. 65). 
Skoro zarzuty podniesione przez skarżącego okazały się niezasadne, 
zażalenie podlega oddaleniu (art. 3941 § 2 i 39814 k.p.c.).