V CZ 59/07

Sygn. akt V CZ 59/07 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 22 czerwca 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca) 
SSN Katarzyna Tyczka-Rote 
 
 
w sprawie z powództwa K. F. 
przeciwko K. C. 
o ochronę dóbr osobistych, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 22 czerwca 2007 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w  […] 
z dnia 27 lutego 2007 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 

 
 
2 
 
Uzasadnienie 
 
W sprawie z powództwa  K. F. o ochronę czci i dobrego imienia powoda – 
przez zamieszczenie zakazów i nakazów o charakterze niemajątkowym oraz 
zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 20000 zł - zakończonej w sądzie pierwszej 
instancji wyrokiem z 21 grudnia 2006 r. oddalającym powództwo, powód 
reprezentowany przez kwalifikowanych pełnomocników – radców prawnych wniósł 
apelację, zaskarżając wyrok w całości. Wartość przedmiotu zaskarżenia określił na 
20 000 zł i uiścił przelewem na rachunek Sądu Okręgowego opłatę w kwocie 1000 
zł. Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny, któremu apelację przedstawiono 
odrzucił ją uznając, że nie została należycie opłacona (art. 1302 § 3 k.p.c. w 
związku z art. 373 k.p.c.), ponieważ od apelacji zawierającej żądanie zmiany 
wyroku w części dotyczącej roszczeń majątkowych i niemajątkowych (ustalenie, że 
dobra osobiste zostały naruszone, nakazanie zaniechania dalszych naruszeń i 
przeproszenie powoda)  należna opłata wynosi 1600 złotych, tj. 1000 zł opłaty 
stosunkowej i 600 zł opłaty stałej. 
 
Powód zaskarżył to postanowienie zażaleniem, w którym domagał się  
uchylenia tego postanowienia i zasądzenia kosztów procesu postępowania 
zażaleniowego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych  
mająca w sprawie zastosowanie ze względu na dzień zakończenia postępowania 
w sądzie pierwszej instancji i treść art. 149 ust. 1 zawiera przepis art. 26 ust. 1 pkt 3  
stanowiący, że opłatę stałą w kwocie 600 złotych pobiera się od pozwu o ochronę 
dóbr osobistych. Ustawa nie określa bliżej treści żądań takiego pozwu, 
a z przepisów prawa materialnego wynika, że mogą one mieć charakter 
niemajątkowy lub majątkowy, przy czym nie jest to alternatywa rozłączna. 
Wynika  to z kolejnych zdań art. 24 ust. 1 kodeksu cywilnego. Różnorodność 
zdarzeń  powodujących naruszenie dóbr osobistych  usprawiedliwia  pozostawienie 
poszkodowanemu 
sposobu 
ochrony. 
Wymieniony 
przepis 
upoważnia  

 
 
3 
pokrzywdzonego 
do 
żądania 
zadośćuczynienia 
pieniężnego 
lub 
zapłaty 
odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (na zasadach 
przewidzianych w kodeksie) oraz żądania odszkodowania na zasadach ogólnych. 
Zarówno żądania niemajątkowe jak i zadośćuczynienie są środkami ochrony 
naruszonego lub zagrożonego dobra osobistego, natomiast odszkodowania nie 
można wprost zaliczyć do tej kategorii, ponieważ wyrównuje uszczerbek w sferze 
majątkowej a nie zmierza do przyznania satysfakcji osobistej  z tytułu naruszenia 
godności pokrzywdzonego. W obowiązującej poprzednio ustawie o kosztach 
sądowych w sprawach cywilnych z 1967 r. regulacja opłat w sprawie o ochronę 
dóbr osobistych była odmienna.  W art. 31. przewidziano  wpis tymczasowy od 
pozwu w sprawach o prawa niemajątkowe, podobnie jak od pozwu w  sprawach, 
których wartości przedmiotu sprawy nie dało się ustalić w chwili jej wszczęcia. Art. 
26 ust. 1 ustawy z 2005 r. jest zbudowany według innej zasady, określa sprawy 
szczegółowo (o rozwód lub separację) lub dzieli je  według  kryterium  chronionych 
dóbr  wymieniając  prawa osobiste, autorskie, z uzyskania patentu na wynalazek, 
prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego lub 
zdobniczego, prawa ochronnego na znak towarowy, prawa z rejestracji na 
oznaczenie geograficzne, prawa z rejestracji topografii układów scalonych, prawa 
z rejestracji wzoru zdobniczego. W tym wypadku część z nich ma zakres 
ograniczony do praw niemajątkowych, a inne (dobra osobiste) takiego ograniczenia 
nie mają. Poza tym przepis wymienia kategorie zbiorczą pn. innych praw 
niemajątkowych, a w § 2 posługuje się jeszcze innym kryterium. 
  
Może zatem powstać pytanie o przyczynę i znaczenie pominięcia przez 
ustawodawcę kryterium rodzaju roszczenia i konsekwencje takiego formułowania 
przepisu; w szczególności,  czy pismo podlega opłacie  stałej tylko w razie 
zgłoszenia roszczenia niemajątkowego (zwłaszcza o złożenie odpowiedniego 
oświadczenia), a w razie zgłoszenia roszczeń mieszanych należy się opłata 
zarówno stała, jak i stosunkowa, jak orzekł Sąd Apelacyjny w rozpoznawanej 
sprawie. 
Poszukując 
odpowiedzi 
należy 
zwrócić 
uwagę 
na 
motywy 
zmian 
w przepisach o kosztach sądowych  dokonane w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. 
i  uwzględnić wymagania wobec aktów normatywnych nakładających ciężary 

 
 
4 
publiczne na osoby i inne podmioty, a taki charakter ma obowiązek uczestnictwa  
stron w kosztach funkcjonowania państwowych organów wymiaru sprawiedliwości. 
Obciążenia te muszą wynikać z ustawy, podlegają ścisłemu określaniu obowiązku, 
a ponadto wysokość ich nie może tamować dostępu do sądu, będącego prawem 
konstytucyjnym. Twórcy nowej ustawy niewątpliwie dążyli również do uproszczenia 
ustalania wysokości i poboru opłat sądowych. 
 
Realizacja tych założeń przejawia się w wydatnym  rozszerzeniu rodzajów 
spraw, w których pobiera się opłatę stałą, uznawaną w piśmiennictwie nawet za 
regułę. Ocena taka nie jest pozbawiona podstawy, gdyż przepisy kazuistycznie 
wyliczające obowiązek uiszczenia opłaty stałej wypełniają niemal w całości  działy 
2 – 8 (art. 22-78) ustawy. Szczegółowość tych unormowań nakazuje z ostrożnością 
podchodzić do wykładni kontekstowej każdego z analizowanych przepisów. 
Zadaniem ustawodawcy było bowiem przede wszystkim stworzenie systemu 
kompletnego, wykluczającego pozostawienie pewnych kategorii spraw poza 
regulacją. 
Poszukiwanie podstawy do obciążenia skarżącego dwiema opłatami, 
stosunkową i stałą sprzeciwiałoby się wspomnianym już motywom zastąpienia  
ustawy z 1967 r. nową ustawą, zwłaszcza konieczności obniżenia ich wysokości. 
Ogólny charakter, istotny dla rozstrzygnięcia każdego wypadku mają 
przepisy art. 12 i 13. Pierwszy ustanawia regułę pobierania opłaty stałej 
w sprawach o prawa niemajątkowe oraz o niektóre  prawa majątkowe wskazane 
w ustawie, a drugi regułę pobierania opłaty stosunkowej w sprawach o prawa 
majątkowe. 
 
  W toku interpretacji, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić znaczenie 
i kryteria  podziału na sprawy o prawa majątkowe i niemajątkowe. Pojęcia te nie 
zostały zdefiniowane w ustawie o kosztach sądowych ani w kodeksie postępowania 
cywilnego, a przykłady ich użycia nie prowadzą do pewnych wyników. Np. z art. 17  
pkt 1 k.p.c. zdaje się wynikać, że sprawie majątkowej nadaje się znaczenie szersze 
niż roszczeniu, ale w innych przepisach (np. art. 19 § 1 i 2 k.p.c.) wyrażenia: 
sprawa i roszczenie używane są zamiennie. 

 
 
5 
Orzecznictwo wyjaśniło treść pojęcia praw oraz spraw majątkowych, wiążąc 
je z uwarunkowaniami ekonomicznymi. Źródłem roztrząsanych wątpliwości jest 
zatem pytanie o relacje między sprawą o prawa majątkowe i sprawą, w której 
powód dochodzi roszczenia majątkowego. Jeżeli przyjmie się ich tożsamość,  
wówczas art. 12 i 13 uzyskają treść „w sprawach, w których powód dochodzi 
roszczenia majątkowego (albo niemajątkowego)” i takim lub równoważnym 
zdaniem zostanie poprzedzony albo uzupełniony przepis art. 26 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c.  
W tym wypadku kryterium kwalifikacji sprawy będzie stanowiło żądane świadczenie 
(roszczenie) i jego związek z interesami ekonomicznymi powoda.  
Można jednak przedmiot sprawy odnieść do prawa podmiotowego, jako 
prawa chronionego. W takim wypadku  należy wpierw ustalić na jakich stosunkach 
opiera się prawo powoda. Jeżeli są to prawa osobiste, to nawet w razie istnienia 
związku z sytuacją ekonomiczną powoda przedmiotem ochrony będzie prawo 
niemajątkowe. 
Jest 
oczywiste, 
że 
powództwo 
zawierające 
żądanie 
zadośćuczynienia roszczenia pieniężnego nie można  by uznać jako majątkowej 
sprawy wytoczonej o ochronę np. naruszonej czci. 
 
Sąd 
Najwyższy 
rozpoznający 
zażalenie 
nie 
podziela 
interpretacji 
przedstawionej w pierwszej kolejności. Stawianie znaku równości między sprawą 
o prawa majątkowe a roszczeniem majątkowym nie byłoby zgodne z ustawą, która 
zawiera przepisy uzależniające  wpis stały od rodzaju roszczenia (art. 68 i 69). 
Dowodzą one, że redakcja art. 26  nie jest przypadkowa, a użyte w tym przepisie 
określenia przedmiotu sprawy podkreślają, że charakter roszczenia nie stanowi 
kryterium kwalifikacji sprawy pod kątem rodzaju opłaty. Wniosek taki jest zgodny 
z regułą wykładni, która – poza wypadkami wyjątkowymi - sprzeciwia się 
zastępowaniu wyrażeń ustawowych innymi, nadającymi przepisowi odmienne 
znaczenie.    
Koncepcja praw podmiotowych opiera się na przekonaniu o istnieniu dóbr 
jednostki podlegających ochronie. Jeśli chodzi o dobra osobiste, o których powód 
twierdzi, że zostały naruszone, ich istnienie usprawiedliwia godność osoby. 
Ochrona, której w pozwie domaga się powód w razie samowolnego zagrożenia lub 

 
 
6 
naruszenia, dotyczy skonkretyzowanego dobra osobistego i te fakty sąd będzie 
ustalał oraz dobierał środki zapobiegające lub przywracające stan poprzedni. 
 
Przepis określający rodzaj i wysokość opłaty sądowej w sprawie o ochronę 
dóbr osobistych (art. 26 ust. 1 pkt 3) nie powtarza przymiotnika „niemajątkowy”,  
zamieszczonego w przepisach ogólnych (art. 12 i 13 u.k.s.c.) gdyż oczywiste jest, 
że godność osoby jest dobrem niemajątkowym i taki charakter ma prawo 
podmiotowe oparte na tej podstawie. Nie ogranicza przedmiotu pozwu do ochrony 
praw niemajątkowych , jak uczynił to w pktach 4-6.  W związku z tym treść art. 26 
ust. 1 pkt 3 jest jednoznaczna, a włączanie dodatkowego kryterium w postaci 
przedmiotu roszczenia  byłoby niezgodne z tekstem interpretowanego przepisu. 
Nie można również przypuszczać, że ustawodawca nie dostrzegał istnienia praw 
osobistych majątkowych i niemajątkowych i odrębnej ich regulacji, a przykładem 
tego są prawa autorskie, spośród których prawa niemajątkowe podlegają opłacie 
jak inne dobra osobiste.  Art. 78 ust. 1 pr. aut. przewiduje roszczenia o świadczenia 
osobiste (np. złożenie oświadczenia publicznego) oraz roszczenia o zapłatę 
zadośćuczynienia na rzecz twórcy lub na cel społeczny. Autorskie prawa 
majątkowe są natomiast chronione według innych reguł i na pierwsze miejsce 
wysuwają się roszczenia o świadczenia majątkowe choć ustawodawca nie 
zrezygnował z oświadczenia sprawcy  publikowanego w prasie (art. 79 ust. 2 pkt 1 
pr. autorskiego).  
Omawiane różnice znalazły odbicie w ustawie o kosztach sądowych. W art. 
26 ust. 1 ochrona praw autorskich znalazła unormowanie w punkcie (4) z wyraźnym 
zaznaczeniem, że opłata stała należy się od pozwu w sprawach o ochronę 
niemajątkowych praw autorskich. Wobec tego, że podział na prawa majątkowe 
i niemajątkowe został dokonany w samej ustawie o prawie autorskim i prawach 
pokrewnych, rodzaj prawa wskazany w art. 26 ust. 1 pkt 4 łączy się wyraźnie 
z systematyką ustawy regulującej te prawa, co wystarcza do przyjęcia  
zapatrywania, że opłata stała należy się od pozwu tylko w sprawach o ochronę 
niemajątkowych  praw autorskich (art. 78 ust. 1) oraz konstatacji, że ustawodawca 
stwierdził to wyraźnie, czego nie dokonał w punkcie poprzedzającym dotyczącym 
dóbr osobistych.  

 
 
7 
W art. 26 ustawodawca przyjął także inne rozwiązanie; nie rezygnując 
mianowicie w sprawach o rozwód z najprostszej konstrukcji opłaty stałej, uwzględnił 
charakter roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o eksmisję miedzy małżonkami, 
luźniej związanych z zasadniczym przedmiotem rozstrzygnięcia (rozwód i wina 
rozkładu) i obowiązek odrębnej opłaty przesunął na chwilę orzekania. Wynika to 
z treści ust. 2  u.k.s.c., a przepis byłby zbędny, gdyby stosować wykładnię art. 26 
przyjmującą charakter roszczeń jako kryterium opłat należnych już w chwili 
składania w sądzie pozwu oraz środków odwoławczych (por. uchwałę SN 
z 19 czerwca 2007 r., III CZP 48/07 niepubl.)  
Pobieranie  stosunkowej i stałej opłaty sądowej w jednej sprawie o ochronę 
naruszonych dóbr osobistych było w przeszłości akceptowane (postanowienie  
Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 grudnia 1994 r., I ACz 297/94, OSA 
1997/3/14). Orzeczenie to zapadło pod rządem ustawy z 1967 r., która nie miała 
wymaganej obecnie szczegółowości. Poza  tym  jej art. 29 i 30 ustalały jako zasadę 
pobieranie wpisu stosunkowego obliczanego od wartości przedmiotu sprawy, 
a wpis stały traktowały jako wyjątek („chyba, że...”). Wysokość oraz podział 
rodzajów spraw pod kątem rodzaju wpisu dokonywane było dopiero w kolejnych 
rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości wydanych na podstawie art. 37 ustawy. 
W takim stanie prawnym  można było dojść do wniosku, że roszczenie pieniężne 
zgłoszone w sprawie o ochronę dóbr osobistych podlega samodzielnie ustalanej 
opłacie – wpisowi stosunkowemu. Zmiana dokonana ustawą z 28 lipca 2005 r. 
polegająca na określeniu w ustawie  rodzaju i wysokości wpisu stałego dla każdego 
rodzaju spraw uzasadnia  ponowną interpretację wyłaniającego się zagadnienia. 
 Wobec ustalenia, że pozew (a następnie środki odwoławcze i zaskarżenia) 
o ochronę dóbr osobistych podlega opłacie stałej, należy stwierdzić, że powód 
w rozpoznawanej sprawie uiścił obciążającą go opłatę od pozwu a następnie opłatę 
od apelacji z naddatkiem. 
Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 3941 
k.p.c. w związku z art. 39815  k.p.c. 
 
jz