V CZ 51/05

Sygn. akt V CZ 51/05 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 maja 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący) 
SSN Bronisław Czech 
SSA Andrzej Struzik (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa B. C. i G. C. 
przeciwko (…) Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w K. o nakazanie i zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 maja 2005 r., 
zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 21 stycznia 2005 r., 
sygn. akt I ACa (…), 
 
oddala zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił kasację 
powodów, albowiem ich pełnomocnik – radca prawny, pomimo wezwania, nie przedłożył 
oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy. Według Sądu drugiej instancji 
obowiązek złożenia takiego oświadczenia przez radcę prawnego reprezentującego 
przed sądem osobę fizyczną wynika z unormowania zawartego w art. 89 § 3 k.p.c., 
wprowadzenie tego przepisu do kodeksu postępowania cywilnego przez ustawę z dnia 
22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych 
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 471) było konsekwencją zmiany przez 
tę samą ustawę art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 
19, poz. 145 ze zm.), a stosownie do tego ostatniego przepisu radca prawny może 
świadczyć pomoc prawną osobom fizycznym tylko w ramach wykonywania zawodu 
w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach cywilnej, jawnej, partnerskiej lub 

 
2 
komandytowej, bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy. Jednocześnie Sąd 
Apelacyjny podniósł, że przewidziane przez art. 13 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. dwa 
wyjątki od wyrażonej wyżej zasady utraciły już aktualność, przy czym pierwszy z nich z 
dniem 15 marca 1998 r., a drugi z dniem 15 września 2002 r. W konsekwencji, skoro, 
pomimo wezwania w trybie art. 130 k.p.c. w zw. z art. 3935 k.p.c., pełnomocnik 
powodów nie uzupełnił braku pełnomocnictwa, kasacja ulega odrzuceniu stosownie do 
art. 3935 k.p.c. 
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli powodowie zarzucając naruszenie 
prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to art. 
13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, 
ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 91 k.p.c. 
przez nieuwzględnienie wynikającego z tych przepisów uprawnienia i zakresu, jaki 
pełnomocnictwo obejmuje, art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych 
poprzez pominięcie pojęcia „pomocy prawnej” określonego tym przepisem i art. 5 
kodeksu cywilnego poprzez wybiórcze skorzystanie z prawa do żądania złożenia 
oświadczenia o niepozostawaniu przez radcę prawnego w stosunku pracy z oczywistym 
pokrzywdzeniem 
strony 
powodowej. 
Nadto 
skarżący 
zarzucili 
„sprzeczność 
zaskarżonego orzeczenia z istniejącym orzecznictwem Sądu Najwyższego, a to 
postanowieniem z dnia 19 października 1999 r. sygn. III CZ 115/99 (OSNC z 2000 r. nr 
4, poz. 80) przez nieuwzględnienie interpretacji dotyczącej zakresu udzielonego 
pełnomocnictwa procesowego”. W konkluzji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zagadnienie uprawnień do reprezentowania stron w procesie nie należy do sfery 
prawa materialnego, ale jest regulowane przepisami kodeksu postępowania cywilnego 
oraz pozostającymi z nimi w związku przepisami dotyczącymi wykonywania zawodów 
radcy prawnego i adwokata, a zatem ewentualne naruszenie tych przepisów 
kwalifikować należy jako naruszenie przepisów postępowania. Błędnie zatem skarżący 
wskazuje podstawę swego zażalenia. Przepis art. 89 § 3 k.p.c. pozostaje w ścisłym 
związku z przepisem art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. 
U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późniejszymi zmianami) i w konsekwencji zobowiązuje 
sąd do kontroli, czy radca prawny występujący jako pełnomocnik będącej stroną 
postępowania cywilnego osoby fizycznej jest uprawniony do reprezentowania tej osoby. 
Tego rodzaju uprawnienie jest przesłanką uznania pełnomocnika za prawidłowo 

 
3 
umocowanego, a w konsekwencji dotyczy zagadnienia procesowego, a nie 
materialnoprawnego. 
Sprzeczność stanowiącego podstawę zaskarżonego orzeczenia poglądu z 
orzecznictwem Sądu Najwyższego sama w sobie nie może stanowić podstawy 
zaskarżenia orzeczenia. Na taką sprzeczność, gdyby istotnie miała miejsce, mógłby 
skarżący powoływać się dla uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa przez błędną jego 
wykładnię przeciwstawiając poglądy wyrażone przez sąd orzekający w sprawie 
wcześniejszym 
orzeczeniach 
Sądu 
Najwyższego. 
W 
rozpoznawanej 
sprawie 
sprzeczność taka jednak nie zachodzi. W powołanym w zażaleniu postanowieniu z dnia 
19 października 1999 r. sygn. III CZ 115/99 (OSNC z 2000 r., nr 4, poz.80) Sąd 
Najwyższy zajmował się zakresem umocowania wynikającym z pełnomocnictwa 
procesowego, a w obecnie rozpoznawanej sprawie podstawę odrzucenia kasacji 
stanowiło niewykazanie przez pełnomocnika powodów uprawnienia do świadczenia 
osobom 
fizycznym 
pomocy 
prawnej. 
W 
konsekwencji 
problemem 
obecnie 
rozpatrywanym nie jest zakres umocowania, ale czy udzielone przez powodów w dniu 
16 lipca 2001 r. pełnomocnictwo jest skuteczne. Wówczas powodowie udzielili radcy 
prawnemu pełnomocnictwa procesowego, a jak wynika z oświadczenia w nim 
zamieszczonego, radca ten pozostawał w stosunku pracy u innych pracodawców niż 
organy administracji oraz wykonywał zawód w spółce cywilnej radców prawnych. Na 
wezwanie 
Sądu 
Apelacyjnego 
pełnomocnik 
ten 
nie 
złożył 
oświadczenia 
o 
niepozostawaniu w stosunku pracy albowiem w stosunku tym nadal pozostaje. Istota 
problemu dotyczy zatem wykładni art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie 
ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych 
ustaw (Dz. U. Nr 75, poz. 471). Ustawa ta rozszerzyła uprawnienia tej korporacji 
zawodowej w odniesieniu do świadczenia pomocy prawnej osobom fizycznym, a 
jednocześnie zezwoliła radcom prawnym na świadczenie takiej pomocy tylko w ramach 
wykonywania zawodu w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach, o których mowa w 
ust. 1 tego artykułu, bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy (art. 8 ust. 2 tej 
ustawy). Przepis art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. wprowadził normę, że 
radca prawny, który w dniu 1 października 1996 r. wykonywał zawód jednocześnie 
w ramach stosunku pracy u innych pracodawców, niż w organach administracji rządowej 
lub samorządowej oraz w kancelarii radcy prawnego albo w spółce z udziałem radców 
prawnych lub radców prawnych i adwokatów, może świadczyć pomoc prawną osobom 
fizycznym przez okres 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy (to jest do dnia 15 września 

 
4 
2002 r.), zachowując zatrudnienie w ramach stosunku pracy u innych pracodawców. 
Skarżący wniosek, że po dniu 15 września 2002 r. może nadal reprezentować będących 
osobami fizycznymi powodów, wywodzi przepisu art. 7 ustawy o radcach prawnych oraz 
art. 91 k.p.c. i twierdzi, że pomoc prawna została udzielona przez niego w chwili 
udzielenia mu pełnomocnictwa. Ten pogląd jest oczywiście błędny. Pomocą prawną jest 
w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych oraz 
zastępstwo prawne i procesowe (art. 7 ustawy o radcach prawnych). O ile udzielenie 
pomocy prawnej w formie porady, konsultacji lub opinii prawnej z reguły stanowi 
czynność jednorazową o tyle zastępstwo procesowe, o ile nie zostało ograniczone do 
jednej tylko czynności procesowej, wymaga wielu czynności rozciągających się w 
czasie. Jedną czynnością jest udzielenie pełnomocnictwa, jednakże to nie udzielenie 
pełnomocnictwa stanowi świadczenie pomocy prawnej, ale wykonywanie określonych 
przez art. 91 k.p.c. czynności, do których pełnomocnictwo to upoważnia. Czynności te 
ze swej istoty nie są wykonywane jednorazowym aktem, ale rozciągają się w czasie i 
następują w pewnej, wynikającej z przebiegu procesu, kolejności. Ogół tych czynności 
mieści się w pojęciu „udzielanie pomocy prawnej”, a zatem póki czynności te są 
podejmowane, póty trwa udzielanie tej pomocy. 
Długi, pięcioletni okres przejściowy, umożliwiający udzielanie pomocy prawnej 
osobom fizycznym przez radców prawnych wykonujących swój zawód w kancelariach 
lub spółkach i pozostających jednocześnie w stosunku pracy, dawał możliwość 
dokonania właściwego wyboru formy dalszego wykonywania zawodu oraz uregulowania 
sytuacji w wypadku, gdyby podjęli oni decyzję o rezygnacji z zatrudnienia. Jednocześnie 
okres ten uwzględniał czas trwania postępowania sądowego, a przez to nie czynił 
uprawnienia do zastępowania osób fizycznych iluzorycznym w wypadku podjęcia przez 
radcę prawnego decyzji o pozostawaniu nadal w stosunku pracy. Nie sposób jednak 
przyjąć, by celem tego przepisu było umożliwienie radcom prawnym, mającym zamiar 
pozostać w stosunku pracy, przyjmowanie pod koniec okresu pięcioletniego zleceń, 
które miałyby być wykonywane po upływie tego terminu. Gdyby zamiarem ustawodawcy 
było takie uregulowanie omawianej kwestii, dałby temu jednoznaczny wyraz w treści 
przepisu. 
W konsekwencji stwierdzić należy, że radca prawny wykonujący po dniu 
15 września 2002 r. zawód jednocześnie w ramach stosunku pracy oraz w kancelarii 
radcy prawnego lub w spółce z udziałem radców prawnych lub radców prawnych i 

 
5 
adwokatów nie może w postępowaniu cywilnym być pełnomocnikiem osób fizycznych, 
nawet jeżeli pełnomocnictwo procesowe zostało mu udzielone przed tą datą. 
Podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 5 k.c. jest oczywistym 
nieporozumieniem. Przepis ten dotyczy nadużycia prawa podmiotowego przez stronę 
stosunku cywilnoprawnego i nie ma zastosowania do czynności sądu, które stanowią 
przejaw wykonywania władczych uprawnień państwa. 
Z powyższych przyczyn zażalenie jest pozbawione uzasadnionych podstaw i na 
mocy art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c. podlega oddaleniu.