V CZ 42/04

Postanowienie z dnia 21 maja 2004 r., V CZ 42/04 
 
Od postanowienia sądu drugiej instancji w sprawie o wpis w księdze 
wieczystej, na podstawie prawomocnego wyroku uwzględniającego 
powództwo przewidziane w art. 527 k.c., prawa zaspokojenia wierzytelności z 
nieruchomości z pierwszeństwem przed wierzycielami jej właściciela, 
przysługuje kasacja. 
 
Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący) 
Sędzia SN Jan Górowski 
Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca) 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Emilii N. i Zbigniewa N. przy uczestnictwie 
Mariusza J. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w 
dniu 21 maja 2004 r. zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie Sądu 
Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 marca 2004 r. 
uchylił zaskarżone postanowienie. 
 
Uzasadnienie 
 
Emilia N. i Zbigniew N. złożyli wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej 
„zgodnie z treścią prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 
27 października 1998 r., sygn. akt I A Ca (...)”. 
W dniu 21 maja 2001 r. referendarz sądowy Sądu Rejonowego dla Wrocławia-
Krzyki we Wrocławiu, w uwzględnieniu wniosku, wpisał w dziale III księgi wieczystej 
Kw nr (...), prowadzonej dla nieruchomości położonej przy ul. N. nr 64 w W., 
stanowiącej działkę nr 3/13 o pow. 857 m2, ostrzeżenie o uznaniu za bezskuteczną 
wobec wnioskodawców czynności prawnej, obejmującej notarialną umowę 
przeniesienia własności nieruchomości zawartą dnia 4 listopada 1994 r. przez 
Przedsiębiorstwo Zagraniczne „A.” GmbH, spółkę z o.o. w W. z Mariuszem J., o ile 
umową tą uniemożliwiono zaspokojenie wierzytelności wnioskodawców. 

Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2003 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyki 
we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez uczestnika Mariusza J., 
utrzymał zaskarżony wpis w mocy. Apelację uczestnika od tego postanowienia Sąd 
Okręgowy we Wrocławiu oddalił postanowieniem z dnia 19 listopada 2003 r., 
przytaczając w uzasadnieniu następujące rozważania. 
Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i 
hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. – dalej: „u.k.w.h.”), w 
wypadkach przewidzianych w przepisach ustawowych w księdze wieczystej, poza 
prawami rzeczowymi, mogą być ujawniane prawa osobiste i roszczenia. Możliwość 
wpisu ostrzeżenia została w sposób wyraźny przewidziana w przepisach art. 10 ust. 
2 u.k.w.h. i art. 62613 k.p.c., co nie oznacza jednak, że ujawnienie prawa osobistego 
lub roszczenia jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy ustawa zawiera wyraźny przepis 
zezwalający na dokonanie wpisu. Istotne jest natomiast to, by ustawa kreowała 
określone prawo osobiste lub roszczenie. Skutki prawomocnego wyroku 
uwzględniającego skargę pauliańską wynikają z ustawy, art. 532 k.c. stanowi 
bowiem, że wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została 
uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby 
trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek 
czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie 
weszły. W niniejszej sprawie chodzi o zaspokojenie wnioskodawców z 
nieruchomości objętej księgą wieczystą, a pojęcie zaspokojenia wierzyciela 
oznacza uprawnienie do dokonywania czynności pośrednich i bezpośrednich 
zmierzających do realizacji jego roszczenia, które bez wątpienia obejmują 
uprawnienie do egzekucji z nieruchomości, a także do wpisu w prowadzonej dla niej 
księdze wieczystej. 
Kasację wniesioną przez uczestnika Mariusza J. Sąd Okręgowy we Wrocławiu 
odrzucił postanowieniem z dnia 2 marca 2004 r., uznając ją za niedopuszczalną. 
Podkreślił, że zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c.  w sprawach z zakresu prawa 
rzeczowego kasacja przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji 
postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie 
odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w 
sprawie. Postanowieniem co do istoty sprawy kończącym postępowanie 
wieczystoksięgowe jest przy tym postanowienie, które kładzie kres określonym 
czynnościom związanym z wpisem w księdze wieczystej w zakresie uprawnień 

podmiotowych związanych z ustrojem ksiąg wieczystych. Powołując się na 
stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniach z dnia 4 lutego 1997 
r., III CKN 41/96 (OSNC 1997, nr 5, poz. 67), z dnia 22 czerwca 2001 r., V CZ 91/01 
(OSNC 2002, nr 2, poz. 25), z dnia 10 maja 2002 r., III CKN 1289/00 (nie publ.) i z 
dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 128/03 (nie publ.), Sąd Okręgowy stwierdził, że nie 
odpowiadają tym wymaganiom postanowienia, które nie spełniają cech 
definitywności. Wpis ostrzeżenia dokonywany na podstawie art. 10 ust. 2 czy art. 16 
ust. 1 u.k.w.h. nie prowadzi do zmiany ujawnionych w księdze wieczystej praw 
podmiotowych, nie uchyla mocy prawnej dokonanych wpisów, nie niweczy 
domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w.h. ani nie stanowi przeszkody do 
rozporządzania nieruchomością; wyłącza jedynie rękojmię wiary publicznej ksiąg 
wieczystych. Z tych względów postanowienie z dnia 19 listopada 2003 r. nie jest, 
zdaniem Sądu Okręgowego, orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu 
art. 5191 § 1 k.p.c. 
W zażaleniu na postanowienie odrzucające kasację uczestnik domagał się jego 
uchylenia, zarzucając naruszenie przepisu art. 5191 § 1 k.p.c. przez błędne 
uznanie, że postanowienie tego Sądu z dnia 19 listopada 2003 r. nie jest 
postanowieniem co do istoty sprawy, od którego przysługuje kasacja. Zdaniem 
żalącego, powołane przez Sąd Okręgowy orzeczenia Sądu Najwyższego traktują o 
niedopuszczalności kasacji w sytuacji, w której rozstrzygnięcia dotyczyły kwestii 
incydentalnych, natomiast przedmiotem postępowania w sprawie był wpis o 
charakterze samoistnym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zasadność zażalenia uzależniona jest od rozstrzygnięcia kwestii, czy 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 19 listopada 2003 r. jest postanowieniem 
co do istoty, kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. 
Zgodnie z wykładnią Sądu Najwyższego, kończą postępowanie te 
postanowienia, które kładą kres określonym czynnościom w zakresie uprawnień 
podmiotowych związanych z ustrojem ksiąg wieczystych. Nie odpowiadają 
natomiast tym wymaganiom postanowienia, które nie spełniają cech definitywności, 
jak np. dotyczące wpisu ostrzeżenia o toczącym się procesie na podstawie 
postanowienia sądu o zabezpieczeniu powództwa (art. 755 k.p.c.), ujawnienia 
roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości (art. 16 ust. 1 i 2 pkt 2 
u.k.w.h.), wpisu ostrzeżenia na podstawie art. 10 ust. 2 czy art. 57 ust. 1 u.k.w.h. 

(obecnie art. 62613 § 1 k.p.c.), bądź sprostowania usterek wpisu na podstawie art. 
62613 § 2 k.p.c. (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1997 
r., III CZ 1/97, OSNC 1997, nr 4, poz. 37 ze sprost. w OSNC 1997, nr 6-7, s. 136, z 
dnia 7 stycznia 1997 r., I CKN 31/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 55, z dnia 4 lutego 
1997 r., III CKN 41/96, OSNC 1997, nr 5, poz. 67, z dnia 27 października 1998 r., III 
CKN 8/98, OSNC 1999, nr 3, poz. 65, z dnia 29 października 1998 r., I CZ 124/98, 
OSNC 1999, nr 4, poz. 81, z dnia 17 czerwca 1999 r., I CKN 53/98, OSNC 1999, nr 
12, poz. 218, z dnia 22 czerwca 2001 r., V CZ 91/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 25, z 
dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 128/02, "Izba Cywilna" 2003, nr 10, s. 47). 
Przytaczając argumenty przemawiające za taką kwalifikacją wymienionych 
postanowień, Sąd Najwyższy podkreślał, że prowadzą one jedynie do 
rozstrzygnięcia określonej kwestii wpadkowej wiążącej się z postępowaniem 
wieczystoksięgowym, bez zmiany ujawnionych w księdze wieczystej praw 
podmiotowych. Odnośnie do postanowień dotyczących wpisu ostrzeżenia, 
przewidzianego w art. 10 ust. 2 czy w art. 57 ust. 1 u.k.w.h. (obecnie w art. 62613 § 
1 k.p.c.), Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że istotą ostrzeżenia nie jest rozstrzyganie 
o prawidłowości wpisanego prawa, a jedynie urzędowa informacja o 
zakwestionowaniu zasadności wpisu. Tym samym ostrzeżenie pełni funkcję 
zabezpieczającą, podobnie jak postanowienie sądu o zabezpieczeniu powództwa, 
od którego kasacja nie przysługuje. Podobnie ma się rzecz, gdy chodzi o 
postanowienie dotyczące ujawnienia roszczenia o przeniesienie własności 
nieruchomości, pełni ono bowiem również rolę swoistego zabezpieczenia. 
W niniejszej sprawie wnioskodawcy domagali się ujawnienia w księdze 
wieczystej praw wynikających dla nich z prawomocnego orzeczenia sądu 
uwzględniającego powództwo z art. 527 k.c. Wyrok taki ma charakter 
konstytutywny. Jego konsekwencją jest nabycie przez wierzyciela uprawnienia do 
prowadzenia egzekucji z majątku osoby trzeciej, która odniosła korzyść z 
zaskarżonej czynności, a dla osoby trzeciej – powstanie z mocy ustawy 
obowiązków określonych w art. 532 i 533 k.c. Innymi słowy, wyrok taki umożliwia 
zajęcie nieruchomości osoby trzeciej, która musi znosić egzekucję skierowaną 
przeciwko dłużnikowi. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie był zatem 
wpis przysługującego wierzycielowi prawa zaspokojenia oznaczonej wierzytelności 
z nieruchomości objętej księgą wieczystą z pierwszeństwem przed wierzycielami 
właściciela nieruchomości. 

Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.k.w.h., w księdze wieczystej – w wypadkach 
przewidzianych w przepisach ustawowych – mogą być ujawniane nie tylko prawa 
rzeczowe, lecz także prawa osobiste i roszczenia. Nie ulega wątpliwości, że „prawa 
osobiste” w rozumieniu powołanego przepisu to prawa wynikające ze stosunków 
obligacyjnych. Oba te rodzaje praw, a więc zarówno prawa rzeczowe, jak i 
„osobiste” służą ustaleniu stanu prawnego nieruchomości, o którym mowa w art. 1 
ust. 1 u.k.w.h. Z tej przyczyny ujawnienie w księdze wieczystej prawa wynikającego 
ze stosunku obligacyjnego nie może być uznawane za rozstrzygnięcie kwestii 
wpadkowej wiążącej się z postępowaniem wieczystoksięgowym. Nie może być ono 
też uznane jedynie za swoiste zabezpieczenie roszczenia. Trafnie zauważył 
skarżący, że wpis uprawnienia wynikającego z prawomocnego wyroku 
uwzględniającego skargę pauliańską nie stanowi jedynie etapu przejściowego do 
dokonania kolejnych wpisów, lecz ma charakter samoistny, stąd postanowienie 
sądu drugiej instancji w sprawie o dokonanie takiego wpisu jest postanowieniem co 
do istoty, kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 4 w związku z 
art. 397 § 2 i art. 39318 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie.