V CZ 3/13

Sygn. akt V CZ 3/13 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 maja 2013 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) 
SSN Marian Kocon 
SSN Marta Romańska (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku […] Bank S.A. w Warszawie 
przy uczestnictwie A. S. 
o stwierdzenie nabycia spadku, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 maja 2013 r., 
zażalenia uczestnika postępowania A. S. 
na postanowienie Sądu Okręgowego w C. 
z dnia 11 października 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Postanowieniem z 11 października 2012 r. Sąd Okręgowy w C. odrzucił 
zażalenie A. S. s. Z. na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia 2012 r., którym 
oddalono jego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w C. odrzucające 
wniosek żalącego się o dopuszczenie go do udziału w sprawie z wniosku […] Bank 
z udziałem A. S. o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd Okręgowy wskazał, że 
zaskarżone postanowienie częściowo kończy postępowanie, ale skoro zostało 
wydane w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej 
instancji, to nie przysługuje na nie zażalenie do Sądu Najwyższego. 
Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art. 3941 § 2 i 3 oraz 
art. 3986 § 2 k.p.c. 
W zażaleniu na postanowienie z 11 października 2012 r. A. S. s. Z.  zarzucił, 
że zapadło ono z naruszeniem przepisów art. 3941 § 2 i 3, art. 397 § 2 k.p.c. 
poprzez błędną wykładnię oraz art. 3986 § 2 k.p.c. przez błędne zastosowanie. 
Skarżący utrzymywał nadto, że odrzucenie jego zażalenia prowadzi do naruszenia 
przepisów art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji oraz art. 
2, art. 21 ust. 1, art. 45, art. 64 ust. 1, art. 183 ust. 1 Konstytucji oraz Konwencji o 
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w tym w szczególności art. 8 i 6 
tej Konwencji. 
Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i - w wyniku 
uwzględnienia zażalenia - dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze 
uczestnika względnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi 
Okręgowemu do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Zażalenie zostało wniesione na podstawie art. 3941 k.p.c. Przepis ten, 
w brzmieniu obowiązującym do 2 maja 2012 r., w § 1 stanowił, że zażalenie 
do   Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji 
odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego orzeczenia i na postanowienie co do kosztów procesu, które nie 
były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Od 3 maja 2012 r. 
art. 3941 § 1 k.p.c., w brzmieniu nadanym mu ustawą z 16 września 2011 r. 

 
3 
o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw 
(Dz.U. Nr 233, poz. 1381) przewiduje zażalenie do Sądu Najwyższego wyłącznie 
na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na 
postanowienie 
sądu 
drugiej 
lub 
pierwszej 
instancji 
odrzucające 
skargę 
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Według § 2 
powołanego artykułu, w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, 
zażalenie 
przysługuje 
także 
na 
postanowienie 
sądu 
drugiej 
instancji 
kończące  postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa 
w  art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia 
na postanowienie sądu pierwszej instancji. 
Treść powołanych przepisów oraz ich umiejscowienie w kodeksie 
postępowania cywilnego wskazuje na zamiar ustawodawcy umożliwienia stronie 
zwrócenia się do Sądu Najwyższego poprzez zażalenie o zbadanie prawidłowości 
konkretnych rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, zapadłych w procesie, jako 
postępowaniu rozpoznawczym (część pierwsza, księga pierwsza, tytuł VI, dział 
V, rozdział 2). Zgodnie z art. 13 § 2 k.p.c. przepisy o procesie stosuje się 
odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w kodeksie, chyba że 
przepisy szczególne stanowią inaczej. 
W rozpoznawanej sprawie zażalenie nie zostało złożone na postanowienie 
sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia czy też na postanowienie 
sądu  drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie lecz na postanowienie 
sądu  drugiej 
instancji 
wydane 
w 
wyniku 
rozpoznania 
zażalenia 
na 
postanowienie  sądu  pierwszej instancji mającego cechy postanowienia częściowo 
(w aspekcie podmiotowym) kończącego postępowanie w sprawie. Rozstrzygnięcie 
sądu  pierwszej instancji, w którym skarżący upatruje naruszenia swoich praw 
podlegało już kontroli instancyjnej, a postępowanie cywilne - niezależnie już nawet 
od tego, z którymi rodzajami orzeczeń należy w nim wiązać wymóg zapewnienia 
dostępności kontroli instancyjnej - nie jest postępowaniem trójinstancyjnym 
lecz dwuinstancyjnym. 

 
4 
2. Z prawa do sądu zagwarantowanego w art. 6 Konwencji o ochronie praw 
człowieka i podstawowych wolności oraz w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie wynika, 
że każda osoba jest uprawiona do zgłoszenia swego udziału w każdej sprawie 
toczącej się przed sądem. Prawo do sądu realizowane ma być według reguł 
ustalonych w procedurach stworzonych dla rozpoznawania spraw poszczególnych 
rodzajów, a przepisy stosowanej w niniejszej sprawie procedury cywilnej nie tylko 
zezwalają sądowi, ale wręcz wymagają, by zbadał on przesłanki decydujące 
o legitymacji 
osoby 
zgłaszającej 
swój 
udział 
w 
sprawie 
rozpoznawanej 
w postępowaniu nieprocesowym. Wykonanie tej kompetencji przez sąd nie może 
być uznane za działanie godzące w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka 
i podstawowych wolności oraz w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 
176 Konstytucji. Z powierzenia Sądowi Najwyższemu w art. 183 ust. 1 Konstytucji 
wykonywania nadzoru na działalnością sądów powszechnych i wojskowych 
w zakresie orzekania nie wynika, że nadzór ten może być uruchomiony 
w dowolnym momencie, przez każdą osobę niezadowoloną z wydanego 
w stosunku do niej rozstrzygnięcia. Odrzucenie przez sąd drugiej instancji 
niedopuszczalnego zażalenia adresowanego do Sądu Najwyższego nie prowadzi 
do i naruszenia art. 183 ust. 1 Konstytucji. 
Wymaganie, by sąd w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku ustalił, czy 
osoba zgłaszająca swój udział w takiej sprawie ma interes prawny warunkujący 
możliwość uzyskania statusu uczestnika postępowania nie godzi też w prawa 
i wolności zadeklarowane w art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 oraz w art. 8 Konwencji 
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. 
3. Jako podstawę swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał art. 
3941 § 2 i 3 oraz art. 3986 § 2 k.p.c. Stosownie do art. 3941 § 3 k.p.c. 
w  brzmieniu  obowiązującym do 3 maja 2012 r., do postępowania przed Sądem 
Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394 
§  2 i 3, art. 395 i art. 397 § 1, art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, 
art. 39816, art. 39817, art. 39821 k.p.c. W przepisie tym, w brzmieniu nadanym 
mu ustawą z 16 września 2011 r. wymieniony został nadto art. 3986 § 3 k.p.c., jako 
mający odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym, którego dotyczy 
art. 3941  k.p.c. Z art. 9 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. wynika wprawdzie, 

 
5 
że  jej przepisy mają zastosowanie do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia 
w życie, ale ust. 6 tego przepisu wprowadza od tej reguły wyjątek i stanowi, że art. 
3941 k.p.c. w brzmieniu nią nadanym stosuje się do zaskarżania orzeczeń 
wydanych po dniu jej wejścia w życie. Art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 
k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 3 maja 2012 r. miał zatem zastosowanie do 
zaskarżenia postanowienia wydanego  16 sierpnia 2012 r. 
Trafnie zatem Sąd Okręgowy, z powołaniem się na wskazaną wyżej 
podstawę, odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 16 sierpnia 
2012 r. 
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 
3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw