V CZ 26/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie strony powodowej na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego, uznając, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. mimo trudnej sytuacji finansowej powodowego SPZOZ.
Strona powodowa, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego dotyczące kosztów postępowania apelacyjnego. Powód, zwolniony z kosztów sądowych, domagał się zastosowania art. 102 k.p.c. ze względu na swoją bardzo ciężką sytuację finansową, która uniemożliwiałaby mu poniesienie zasądzonych kosztów. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, stwierdzając, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., gdyż sytuacja finansowa powodowego SPZOZ, jako podmiotu dysponującego środkami publicznymi, nie stanowiła wystarczającej przesłanki do odstąpienia od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie strony powodowej, Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Zespół Opieki Zdrowotnej” w K., na postanowienie Sądu Apelacyjnego dotyczące kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalił powództwo i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanego Narodowego Funduszu Zdrowia Oddziału Wojewódzkiego we W. kwotę 92.034 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Strona powodowa zarzucała naruszenie przepisów k.p.c. dotyczących kosztów sądowych, w tym art. 96 ust. 1 pkt 10, art. 103, art. 102 oraz art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Argumentowano, że powód, zwolniony z kosztów sądowych w całości, znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej (strata ponad 2,7 mln zł), a obowiązek zapłaty kosztów spowoduje znaczne pogorszenie jego kondycji i utrudni działalność statutową. Sąd Najwyższy, analizując przepisy k.p.c. dotyczące kosztów postępowania, w tym art. 108 § 1, art. 98 § 1 oraz art. 102 k.p.c., podkreślił, że art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i może być stosowany jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, zależnych od swobodnej oceny sądu. Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., wskazując, iż trudności finansowe SPZOZ, jako podmiotu sfery finansów publicznych, nie były wystarczającą przesłanką do odstąpienia od zasądzenia kosztów na rzecz przeciwnika procesowego. Analiza uzasadnienia Sądu Apelacyjnego nie wykazała oczywistego naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c. oddalił zażalenie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja finansowa strony, zwłaszcza jeśli jest to podmiot sfery finansów publicznych, nie stanowi wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 102 k.p.c. w celu zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, jeśli nie zachodzą inne szczególnie uzasadnione okoliczności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym, stosowanym w wypadkach szczególnie uzasadnionych, a jego zastosowanie zależy od swobodnej oceny sądu. Choć sytuacja majątkowa strony jest brana pod uwagę, to w przypadku podmiotów dysponujących środkami publicznymi, ich obowiązki konstytucyjne i ustawowe oraz sytuacja finansowa nie zawsze uzasadniają odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
Narodowy Fundusz Zdrowia Oddział Wojewódzki we W.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Zespół Opieki Zdrowotnej" w K. | instytucja | powód |
| Narodowy Fundusz Zdrowia Oddział Wojewódzki we W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Ustanawia zasadę odpowiedzialności za wynik procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Wyraża zasadę słuszności, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Wymaga oceny konkretnych okoliczności sprawy, w tym sytuacji majątkowej i osobistej strony, a także charakteru sprawy. Jego wykładnia nie może być rozszerzająca.
Pomocnicze
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Do kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym stosuje się odpowiednio przepisy o kosztach w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
k.p.c. art. 3941 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje podstawę prawną oddalenia zażalenia przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje podstawę prawną oddalenia zażalenia przez Sąd Najwyższy.
u.k.s.c. art. 96 § ust. 1 pkt 10
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych.
u.k.s.c. art. 103
Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił brak podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. mimo trudnej sytuacji finansowej strony powodowej, która jest podmiotem sfery finansów publicznych.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 96 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 103 u.k.s.c. poprzez niezastosowanie i obciążenie strony powodowej kosztami mimo zwolnienia. Naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie. Naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez ich zastosowanie. Sytuacja majątkowa powoda nie pozwala na poniesienie kosztów procesu. Obowiązek zapłaty kosztów spowoduje znaczne pogorszenie kondycji finansowej i utrudni działalność statutową. Sąd nie wskazał argumentów na uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia i nie zweryfikował sytuacji finansowej powoda.
Godne uwagi sformułowania
art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach szczególnie uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo oceniane przez sąd orzekający na tle okoliczności konkretnej sprawy. skorzystanie ze wskazanego przepisu jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego. Subiektywne przekonanie strony o swojej racji nie może stanowić podstawy do żądania zastosowania art. 102 k.p.c. akcentowane przez nią trudności finansowe oraz obowiązki konstytucyjnie i ustawowo nałożone na nią w zakresie zapewnienia prawa obywateli do opieki zdrowotnej, przy uwzględnieniu również sytuacji apelującej, która jest podmiotem sfery finansów publicznych dysponującym i zarządzającym środkami publicznymi dla realizacji powyżej wskazanego obowiązku, nie pozwalały na zastosowanie cytowanej normy w tym zakresie.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący, sprawozdawca
Jan Górowski
członek
Anna Owczarek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 102 k.p.c. w kontekście sytuacji finansowej podmiotów publicznych, zwłaszcza w sprawach dotyczących kosztów postępowania apelacyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji SPZOZ jako podmiotu finansów publicznych; ocena sądu co do zastosowania art. 102 k.p.c. jest dyskrecjonalna i zależy od konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kosztów sądowych i ich wpływu na funkcjonowanie placówek ochrony zdrowia, co jest istotne dla prawników procesowych i sektora medycznego.
“Czy ciężka sytuacja finansowa SPZOZ zwalnia z kosztów sądowych? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 92 034 PLN
Sektor
medycyna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 26/12 POSTANOWIENIE Dnia 9 sierpnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "Zespół Opieki Zdrowotnej" w K. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia Oddziałowi Wojewódzkiemu we W. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 sierpnia 2012 r., zażalenia strony powodowej na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 czerwca 2011 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie 2 Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w sprawie o zapłatę z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej „Zespół Opieki Zdrowotnej” w K. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia Oddziałowi Wojewódzkiemu we W. sprostował oczywistą omyłkę pisarską (pkt 1); zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 stycznia 2011 r. w ten sposób, że oddalił powództwo (pkt 2); jak również zasądził od strony powodowej na rzecz strony pozwanej 92.034 zł tytułem zwrotu kosztów postępowaniu apelacyjnego. W zażaleniu skarżąca zarzucała naruszenie art. 96 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 103 u.k.s.c. poprzez jego niezastosowanie i obciążenie strony powodowej kosztami sądowymi pomimo faktu, że powód został zwolniony od kosztów sądowych w całości, zaś zwolnienie obejmowało zarówno postępowanie pierwszo jak i drugoinstancyjne. Zarzucono także naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie, jak również naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez ich zastosowanie. Stwierdzono, że sytuacja majątkowa powoda nie pozwala na poniesienie kosztów procesu. Wskazano, że powód będący samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej (strata na dzień wydania orzeczenia wyniosła 2.727.497,32 zł) zaś obowiązek zapłaty kosztów postępowania apelacyjnego i kosztów zastępstwa procesowego spowoduje znaczne pogorszenie jego kondycji finansowej i poważnie utrudni wykonywanie bieżącej działalności statutowej. Zarzucono, że Sąd nie wskazał żadnych argumentów na uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia, bowiem nie zweryfikował sytuacji finansowej przedstawionej przez stronę powodową. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powołany przepis ustanawia dwie zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych. 3 Wyjątkiem od wskazanej reguły jest orzeczenie o kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w rozpoznawanym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, czy wręcz niesprawiedliwe. Art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach szczególnie uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo oceniane przez sąd orzekający na tle okoliczności konkretnej sprawy. Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony, powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (por. postanowienie SN z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 54/11, niepubl.). Treść art. 102 k.p.c. przemawia za tezą, że jego wykładnia nie może być rozszerzająca (por. postanowienia SN z dnia 13 października 1976 r., IV PZ 61/76, LEX nr 7856; z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807; z dnia 12 stycznia 2012 r., IV CZ 117/11, niepubl.), a w konsekwencji zastosowanie art. 102 k.p.c. może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych. Zastosowanie art. 102 k.p.c. wymaga dokonania oceny ostatecznego wyniku sprawy, jak również podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej. Ustalenie, czy takie szczególne wypadki zachodzą, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie sądu. Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie. Rozstrzygnięcie w tym zakresie może zostać skutecznie zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie oczywistego naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. Wymaga jednak podkreślenia, że skorzystanie ze wskazanego przepisu jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego (por. wyrok SN z dnia 22 listopada 2006 r., V CSK 292/06, niepubl.; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., 4 I CZ 112/09, niepubl.; z dnia 13 lipca 2011 r., III CZ 32/11, niepubl., z dnia 25 stycznia 2012 r., V CZ 103/11, niepubl.). Subiektywne przekonanie strony o swojej racji nie może stanowić podstawy do żądania zastosowania art. 102 k.p.c., ani dowodzić istnienia powinności tego Sądu zastosowania wymienionego przepisu (postanowienia SN z dnia 13 stycznia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 75/09, niepubl.; z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 87/09, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.; z dnia 15 grudnia 2011 r., IICZ 139/11, niepubl.). Zastosowanie art. 102 k.p.c. uzależnione jest zatem od oceny sądu rozpoznającego sprawę; kompetencja Sądu Apelacyjnego ma charakter dyskrecjonalny. Sąd Apelacyjny przedstawił wywód odnoszący się do braku podstaw zastosowania normy wyrażonej w art. 102 k.p.c. Stwierdzono bowiem, że „orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego (…) wydano w oparciu o dyspozycję przepisu art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu Odwoławczego nie zaistniały bowiem żadne szczególne przesłanki umożliwiające zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z dyspozycji przepisu art. 102 k.p.c., o co wnioskowała strona powodowa. W tym zakresie wskazać bowiem trzeba, iż akcentowane przez nią trudności finansowe oraz obowiązki konstytucyjnie i ustawowo nałożone na nią w zakresie zapewnienia prawa obywateli do opieki zdrowotnej, przy uwzględnieniu również sytuacji apelującej, która jest podmiotem sfery finansów publicznych dysponującym i zarządzającym środkami publicznymi dla realizacji powyżej wskazanego obowiązku, nie pozwalały na zastosowanie cytowanej normy w tym zakresie”. Analiza uzasadnienia Sądu Apelacyjnego nie uzasadnia twierdzenia, by miało miejsce oczywiste naruszenie reguł zastosowania art. 102 k.p.c. Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c. zażalenie oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI