V CZ 25/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanego, potwierdzając, że Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy, który błędnie zakwalifikował żądanie pozwu.
Sprawa dotyczyła zażalenia pozwanego na wyrok Sądu Apelacyjnego, który uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nierozpoznania istoty sprawy. Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował żądanie powodów jako zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w sprawie darowizny, podczas gdy powodowie domagali się rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny miał rację, stwierdzając nierozpoznanie istoty sprawy.
Powodowie J. M. i A. M. domagali się rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy na podstawie art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, kwalifikując umowę jako darowiznę i błędnie rozpatrując żądanie jako zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Sąd Apelacyjny uchylił ten wyrok, wskazując na nierozpoznanie istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji, ponieważ powodowie domagali się rozwiązania umowy w trybie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nie zwrotu przedmiotu darowizny. Pozwany złożył zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy, rozpatrując zażalenie, potwierdził trafność oceny Sądu Apelacyjnego. Podkreślił, że nierozpoznanie istoty sprawy następuje, gdy sąd nie zbada materialnej przesłanki żądania, co miało miejsce w tej sytuacji, gdyż Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę jako dotyczącą odwołania darowizny, a nie rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie specyficznej ustawy. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, jeśli zaniechał zbadania materialnej przesłanki żądania powoda, co może wynikać m.in. z wydania wyroku w innej sprawie niż przedstawiona w powództwie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nierozpoznanie istoty sprawy następuje, gdy sąd nie zbada materialnej przesłanki żądania, co miało miejsce, gdy Sąd Okręgowy rozpatrzył sprawę jako dotyczącą odwołania darowizny, podczas gdy powodowie domagali się rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie specyficznej ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
powodowie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. M. | osoba_fizyczna | powód |
| A. M. | osoba_fizyczna | powód |
| P. S. | inne | pozwany |
Przepisy (4)
Główne
u.u.s.r. art. 89
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Przepis dotyczący możliwości rozwiązania przez sąd umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy.
Pomocnicze
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący skutków uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący rozpoznania zażalenia przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 394 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący zaskarżalności postanowień sądu drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny prawidłowo uznał nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Okręgowy, ponieważ Sąd Okręgowy błędnie zakwalifikował żądanie pozwu jako zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w sprawie darowizny, podczas gdy powodowie domagali się rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Odrzucone argumenty
Zażalenie pozwanego zarzucające Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z uznaniem nierozpoznania istoty sprawy.
Godne uwagi sformułowania
Do nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji dochodzi w razie zaniechania zbadania przez ten sąd - obojętnie z jakiej przyczyny - materialnej przesłanki żądania powoda. Sprawa o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli powrotnego przeniesienia własności przedmiotu odwołanej darowizny na darczyńcę i sprawa o rozwiązanie przez sąd na podstawie art. 89 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników umowy przenoszącej własność gospodarstwa rolnego na następcę są różnymi sprawami.
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Kazimierz Zawada
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia nierozpoznania istoty sprawy w kontekście odmiennych podstaw prawnych żądań, a także rozróżnienie między sprawą o odwołanie darowizny a sprawą o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników i umową przekazania gospodarstwa rolnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje kluczowe znaczenie precyzyjnego określenia żądania pozwu i konsekwencje jego błędnej interpretacji przez sąd niższej instancji, co jest ważną lekcją procesową dla prawników.
“Błąd sądu pierwszej instancji: Jak z żądania o rozwiązanie umowy zrobiono sprawę o darowiznę?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 25/17 POSTANOWIENIE Dnia 30 marca 2017 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca) w sprawie z powództwa J. M. i A. M. przeciwko P. S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 marca 2017 r., zażalenia pozwanego na wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 26 października 2016 r., sygn. akt I ACa […], 1) oddala zażalenie, 2) pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. UZASADNIENIE Powodowie po sprecyzowaniu żądania domagali się rozwiązania na podstawie art. 89 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedn. tekst: Dz. U.2016.277) umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy. Wyrokiem z dnia 8 września 2015 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Zakwalifikował sporną umowę jako umowę darowizny. Oddalając żądanie powodów wskazał - wbrew stanowisku zajętemu w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1979 r., III CZP 51/79, podtrzymanego w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2016 r., III CZP 72/16 - że jeżeli darczyńca odwołuje darowiznę tylko w stosunku do jednego z małżonków obdarowanych przedmiotem, który wszedł do majątku wspólnego, to nie ma on do małżonka „niewdzięcznego” roszczenia o przeniesienie udziału we współwłasności tego przedmiotu, lecz jedynie roszczenie pieniężne z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia w wysokości połowy wartości przedmiotu darowizny. Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 26 października 2016 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ powodowie w ostatecznie sprecyzowanym pozwie nie domagali się - jak przyjął Sąd Okręgowy - zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na nich udziału we współwłasności przedmiotu darowizny odwołanej z powodu rażącej niewdzięczności pozwanego, lecz rozwiązania umowy przekazania gospodarstwa rolnego przez sąd na podstawie art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W zażaleniu pozwany zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Do nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji dochodzi w razie zaniechania zbadania przez ten sąd - obojętnie z jakiej przyczyny - materialnej przesłanki żądania powoda. Może to być m.in. wynikiem wydania wyroku w innej sprawie niż przedstawiona w powództwie. Oceny, czy sąd rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu (por. z obszernego orzecznictwa dotyczącego problemu nierozpoznania istoty sprawy np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2013 r., II PZ 27/13, 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15, 10 września 2015 r., II CZ 52/15, 8 września 2016 r., II CZ 96/16 i 9 lutego 2017 r., III CZ 63/16). Sąd Apelacyjny trafnie więc uznał, że w sprawie spełniona została przesłanka nierozpoznania istoty sprawy, skoro powodowie odpowiadając na wezwanie Sądu Okręgowego w piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. wskazali, że domagają się rozwiązania umowy w trybie przewidzianym w art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a Sąd Okręgowy, mimo to, rozpatrzył ich pozew jako żądanie zobowiązania pozwanego - niemogące być, w jego ocenie, w okolicznościach sprawy uwzględnione - do złożenia oświadczenia woli na podstawie przepisów o odwołaniu umowy darowizny. Sprawa o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli powrotnego przeniesienia własności przedmiotu odwołanej darowizny na darczyńcę i sprawa o rozwiązanie przez sąd na podstawie art. 89 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników umowy przenoszącej własność gospodarstwa rolnego na następcę są różnymi sprawami (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r., II CZ 111/98). Mając to na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c. w związku z art. 394 1 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. aw jw
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI