I FZ 15/25

I FZ 15/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sylwester Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi kasacyjnej
Sygn. powiązane
I FSK 1435/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-26
I SA/Gl 664/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-01-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 73
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 664/23 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 lutego 2023 r. nr 2401-IOV3.4103.329-331.2021.AO UNP: 2401-23-041210 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2012 r. do stycznia 2013 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 664/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę kasacyjną A. sp. z o.o. w C. (dalej: skarżąca lub spółka) w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 lutego 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2012 r. do stycznia 2013 r.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2024 r., I FSK 1435/24, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił do sądu pierwszej instancji skargę kasacyjną spółki w celu usunięcia dostrzeżonych braków (brak należytego wykazania umocowania pełnomocnika do reprezentowania spółki). Przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie sądu pierwszej instancji do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej została wydana adresatowi (pełnomocnikowi skarżącej) w dniu 24 września 2024 r., po dwukrotnej awizacji w dniach 9 i 17 września 2024 r. Dokument pełnomocnictwa został nadesłany w przesyłce nadanej w placówce Poczty Polskiej S.A. w dniu 1 października 2024 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w świetle art. 73 § 1-4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona "przez awizo", tj. z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożenia pisma w placówce pocztowej, czyli skutek doręczenia nastąpił dnia 23 września 2024 r. (czternaście dni liczone od dnia 9 września 2024 r.) Odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się domniemanie doręczenia, nie zmienia skutków procesowych tego domniemania, bez znaczenia jest zatem to, że przesyłka z sądu została adresatowi fizycznie wydana w dniu 24 września 2024 r. W związku z tym termin do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej upływał z dniem 30 września 2024 r., a nadanie przesyłki zawierającej dokument pełnomocnictwa w dniu 1 października 2024 r. było czynnością dokonaną po terminie.
Mając to na względzie sąd uznał, że zaistniała podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie art. 73 w zw. z art. 85 w zw. z art. 178 w zw. z art. 176 § 2 p.p.s.a. przez nieprawidłowe zastosowanie fikcji doręczenia, mimo braku przesłanek do jej zastosowania, oraz uznanie, że brak formalny skargi kasacyjnej został uzupełniony po terminie, co skutkowało odrzuceniem skargi kasacyjnej, a także naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia na podstawie dokumentów nieznajdujących się w aktach sprawy. Nadto spółka wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z przedłożonych z zażaleniem dokumentów.
W uzasadnieniu zażalenia jego autorka wskazała, że istnieją wątpliwości co do wystąpienia skutku domniemania doręczenia z dniem 23 września 2024 r., gdyż nie ma pewności co do pozostawienia pierwszego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki. Na potwierdzeniu odbioru przesyłki znajduje się informacja o pozostawieniu w dniu 9 września 2024 r. zawiadomienia "w drzwiach adresata", natomiast w odpowiedzi na pytania sądu Poczta Polska S.A. wskazała, że zawiadomienie o przesyłce listonosz pozostawił w oddawczej skrzynce pocztowej pod adresem wskazanym na przesyłce. Pełnomocnik spółki wskazał, że nigdy nie dostał zawiadomienia z dnia 9 września 2024 r. – nie było go ani w drzwiach ani w skrzynce odbiorczej. Pełnomocnik zwrócił też uwagę, że:
- umieszczenie zawiadomienia w drzwiach adresata byłoby niezgodne z art. 73 § 2 p.p.s.a., który przewiduje taką możliwość dopiero wtedy, gdy nie jest możliwe umieszczenie zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej,
- wiążącym dokumentem dotyczącym okoliczności doręczenia jest potwierdzenie odbioru, stąd przyjęcie przez sąd odmiennych wyjaśnień Poczty Polskiej jest niedopuszczalne,
- ustalenie rzeczywistego pozostawienia zawiadomienia dotyczącego przesyłki z dnia 4 września 2024 r. po 1,5 miesiąca od takiego pozostawienia jest właściwie niemożliwe, a duża liczba doręczanych przez listonosza przesyłek każe uznać za wysoce wątpliwe, by pamiętał on po takim upływie czasu okoliczność pozostawienia awiza.
Mając to na uwadze, pełnomocnik spółki wskazał, że sąd winien był uznać niemożność zastosowania fikcji doręczenia z uwagi na poważne wątpliwości co do sposobu awizowania przesyłki, a w konsekwencji sąd powinien był przyjąć, że przesyłka została prawidłowo doręczona w dniu 24 września 2024 r., tj. w dniu rzeczywistego odbioru przesyłki.
Autorka zażalenia nadmieniła równocześnie, że na potwierdzeniu odbioru w sposób niejednoznaczny wskazano placówkę pocztową, w której pismo zostało pozostawione – adnotacja na spornym potwierdzeniu odbioru w tym względzie to "K. [...]", podczas gdy w K. jest co najmniej kilka Filii Urzędu Pocztowego [...]. Również w tym względzie nie zostały spełnione przesłanki z art. 73 § 2 p.p.s.a., uniemożliwiając przyjęcie przez sąd fikcji doręczenia przesyłki w dniu 23 września 2024 r.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik spółki wskazał, że w zarządzeniu z dnia 6 grudnia 2024 r. sąd nakazał dołączenie do akt pisma operatora pocztowego z dnia 25 listopada 2024 r. wraz z kopertą nadania, zarządzenie to zostało jednak wykonane dopiero w dniu 19 grudnia 2024 r., tj. dwa dni po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Pismo operatora pocztowego, na którym swe rozstrzygnięcie oparł sąd, na dzień orzekania nie znajdowało się w aktach sprawy.
Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 73 § 1-4 p.p.s.a. przewiduje instytucję fikcji prawnej doręczenia w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a. – fikcja taka przyjmowana jest pod warunkiem, że adresat został dwukrotnie powiadomiony o pozostawieniu przesyłki na okres 14 dni w placówce pocztowej (tzw. doręczenie przez awizo). Fikcja prawna doręczenia pociąga za sobą wszelkie skutki doręczenia, opierając się na domniemaniu, że zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata. Z uwagi na argumentację zażalenia warto zaznaczyć, że faktyczne odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się fikcja prawna doręczenia (tj. po upływie 14 dni od daty jej złożenia w urzędzie pocztowym), nie zmienia skutków procesowych powstałej wcześniej fikcji.
W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja doręczenia zastępczego stanowi próbę pogodzenia, z jednej strony - konieczności zapewnienia sprawności postępowania, z drugiej zaś strony - zapewnienia praw stronom postępowania, w tym także prawa do otrzymania decyzji (pism, wezwań) wydanych w tym postępowaniu. Ponieważ instytucja fikcji doręczenia wywiera tak istotne skutki dla praw uczestników postępowania, powinna być stosowana z zachowaniem reguł ustawowych, a każde odstępstwo winno skutkować przyjęciem, że w istocie nie doszło do zastępczego doręczenia pisma (por. np. wyroki NSA z dnia 11 marca 2014 r., I FSK 1880/13, oraz z dnia 19 stycznia 2017 r., I FSK 1016/15). Za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej/sąd administracyjny, a prowadzą one do tego, że czynność doręczenia, w tym w szczególności oparta na fikcji doręczenia, nie może być uznana za skuteczną (por. np. wyrok NSA z dnia 11 maja 2012 r., I FSK 1134/11, czy postanowienia NSA z dnia 4 sierpnia 2021 r., I FZ 94/21, i z dnia 13 marca 2024 r., III FZ 109/24). Trzeba zwłaszcza podkreślić, że błędy podmiotów trzecich dokonujących doręczeń - poczty (doręczycieli) - obciążają na zasadzie ryzyka administrację podatkową (w okolicznościach niniejszej sprawy: sąd administracyjny; por. wyrok NSA dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2087/14). Najistotniejszym warunkiem uznania, że do fikcji doręczenia doszło, jest pozostawienie zawiadomień, o których mowa w art. 73 § 2 i 3 p.p.s.a., a więc dokonanie dwukrotnej awizacji przesyłki pozostawionej w urzędzie pocztowym/urzędzie gminy. W orzecznictwie podkreśla się też, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. konieczne jest zaznaczenie przez doręczyciela na "Potwierdzeniu odbioru", gdzie umieścił on zawiadomienie o przesyłce dla adresata (por. np. postanowienie NSA z dnia 9 października 2010 r., I GSK 939/10 i powołane tam orzecznictwo). Wadliwości co do nierzetelnej/niepełnej informacji dotyczącej sposobu awizowania przesyłki nie może konwalidować ani podanie przyczyny takiego stanu, ani złożone ex post oświadczenie doręczyciela o sposobie awizowania przesyłki (por. np. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., II FSK 2869/13, czy postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2024 r., I FZ 41/24).
Jak trafnie nadto wskazuje w swym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. postanowienie z dnia 24 maja 2013 r., II OSK 1188/13, czy z dnia 12 grudnia 2023, I FZ 273/23), jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia wezwań nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, to przy ocenie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy należy uwzględnić również to, że ewentualne niedające się usunąć wątpliwości powinny być interpretowane na korzyść strony, tak by umożliwić jej zrealizowanie konstytucyjnego prawa do sądu (tj. doprowadzenia do merytorycznego zbadania sprawy).
W niniejszej sprawie istnieją poważne wątpliwości co do tego, czy faktycznie pozostawiono zawiadomienie, o którym mowa w art. 73 § 2 p.p.s.a. Adnotacja podana w formularzu potwierdzenia odbioru co do miejsca pozostawienia pierwszego awizo została wprost podważona przez Pocztę Polską S.A., która w swym piśmie podała, że zawiadomienie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, nalegając jednak, że daty awizacji z druku potwierdzenia odbioru są prawidłowe. Jednakże wewnętrzna sprzeczność twierdzeń pocztowego operatora publicznego nakazuje daleko idącą ostrożność w uznaniu "korekty" z pisma z dnia 25 listopada 2024 r. Skoro bowiem zastrzeżenia co do zupełności lub rzetelności danych zawartych w formularzu potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej nie tylko istnieją, lecz są wprost uwzględnione przez podmiot doręczający, dokument ten – typowo korzystający z domniemania prawdziwości przysługującego dokumentom urzędowym – traci wiarygodność. Konsekwencją tego jest konieczność uznania, że sam fakt pozostawienia pierwszego awizo dotyczącego spornej przesyłki w miejscu dostępnym dla adresata nie może być uznany za pewny. Jak już wskazano wyżej, uchybienia przy doręczaniu przesyłki obciążają – na zasadzie ryzyka – sąd, uniemożliwiając uznanie skuteczności prawnej czynności doręczenia opartej na fikcji doręczenia. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, że do doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej doszło w dniu 23 września 2024 r. (tj. po upływie 14 dni od pozostawienia pierwszego zawiadomienia), a nie w dniu 24 września 2024 r. (tj. w dniu faktycznego otrzymania przesyłki przez adresata). Zasadnie nadto spółka podnosi, że także miejsce pozostawienia spornej przesyłki nie zostało wskazane w sposób jednoznaczny, oznaczenie placówki pocztowej wyłącznie numerem, który przypisany został kilku placówkom, nie jest bowiem wystarczająco jednoznaczne dla potrzeb zastosowania fikcji doręczenia z art. 73 p.p.s.a.
Jeśli nie da się – na podstawie przedłożonych do akt dokumentów - bezspornie ustalić daty pozostawienia u adresata pierwszego zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki do odbioru, rozstrzygając wątpliwości w tym zakresie na korzyść strony, należy uznać, że skarżąca nie uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, a zatem odrzucenie skargi kasacyjnej na tej podstawie było nieprawidłowe. Trafnie zatem w zażaleniu pełnomocnik spółki podnosi, że w okolicznościach sprawy doszło do naruszenia art. 73 w zw. z art. 85 w zw. z art. 178 w zw. z art. 176 § 2 p.p.s.a., co przesądza o zasadności badanego środka zaskarżenia.
Nie ma natomiast racji skarżąca, że fizyczne dołączenie do akt sprawy sądowej pisma Poczty Polskiej S.A. z dnia 25 listopada 2024 r. po dniu wydania zaskarżonego postanowienia oznacza, że pismo to nie mogło być podstawą ustaleń w sprawie, a sąd naruszył art. 133 § 1 p.p.s.a. Niewątpliwie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia sąd dysponował pismem z dnia 25 listopada 2024 r., czego spółka nie kwestionuje, a to dysponowanie tym dokumentem, nie czynność jego fizycznego "wszycia" w akta sprawy w konkretnej dacie, determinuje możliwość stwierdzenia, czy sąd orzekał na podstawie akt sprawy, czy też nie. Ten zarzut zażalenia nie zasługuje na uwzględnienie.
Konstatacja o uchybieniu podanym wyżej przepisom prawa w zaskarżonym postanowieniu jest rezultatem oceny okoliczności wynikających z akt sprawy na dzień wydawania zaskarżonego postanowienia, brak było zatem konieczności do przeprowadzania postępowania dowodowego z art. 106 § 3 p.p.s.a.
Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.
Sylwester Marciniak
Sędzia NSA