V CZ 162/12

Sygn. akt V CZ 162/12 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 28 maja 2013 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marian Kocon 
SSN Marta Romańska 
 
 
w sprawie z wniosku E. S.-F. 
przy uczestnictwie W. F. 
o podział majątku wspólnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 28 maja 2013 r., 
zażalenia uczestnika postępowania W. F. 
na postanowienie Sądu Okręgowego w W. 
z dnia 9 października 2012 r.,  
 
 
oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach 
postępowania zażaleniowego Sądowi Rejonowemu w W.  
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
W sprawie z wniosku E. S.-F. z udziałem W. F. o podział majątku wspólnego, 
Sąd Rejonowy, postanowieniem wstępnym z dnia 28 lutego 2012 r. ustalił, że 
w  skład majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika wchodzi prawo 
użytkowania wieczystego czterech nieruchomości opisanych w sentencji tego 
postanowienia wraz z prawami do budynków oraz ustalił, że udziały byłych 
małżonków w majątku wspólnym są równe. 
 
W uzasadnieniu Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawczyni domagała się 
objęcia postępowaniem o podział majątku nie tylko czterech nieruchomości 
opisanych w postanowieniu, a ponadto udziałów w pięciu spółkach handlowych, 
nieruchomości objętej księgą wieczystą nr […], przedsiębiorstwa prowadzonego 
pod firmą V. W. F., wierzytelności pieniężnej w  wysokości 3 516 000 zł 
przysługującej wnioskodawczyni i uczestnikowi w  stosunku do V. sp. z o.o., 
samochodu campingowego oraz prawa użyczenia nieruchomości o wartości 
4 800 000 zł. Przynależności tych składników oraz innych, wskazywanych przez 
wnioskodawczynię, do majątku wspólnego zaprzeczał uczestnik. Spór między 
byłymi małżonkami co do składu majątku wspólnego był więc  przyczyną wydania 
postanowienia wstępnego. 
W apelacji wniesionej przez wnioskodawczynię od tego postanowienia 
zarzuciła ona brak objęcia rozstrzygnięciem innych wskazywanych przez nią 
składników majątkowych. Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. Sąd 
Okręgowy uchylił w punkcie I (ustalającym skład majątku wspólnego) zaskarżone 
postanowienie i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do 
ponownego rozpoznania. 
 
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd Rejonowy nie odniósł się do 
zgłoszonych w piśmie przygotowawczym wnioskodawczyni z dnia 28 września 
2010 r. wniosków zmierzających do udowodnienia, że w skład majątku 
dorobkowego stron, poza wymienionymi w postanowieniu wstępnym prawami, 
wchodzą inne jeszcze prawa majątkowe w postaci prawa do lokalu mieszkalnego 
położonego w W. przy ul. R., garaży położonych w W. przy ul. R. oraz przy ul. S., a 
także nieruchomość gruntowa położona w gminie W. i samochód campingowy. Sąd 

 
3 
Okręgowy wskazał, że okoliczności podniesione przez skarżącą nie były 
przedmiotem ustaleń faktycznych i ocen prawnych Sądu Rejonowego. W 
konsekwencji, uzasadnienie postanowienia wstępnego nie wskazuje przyczyn, dla 
których Sąd pierwszej instancji składniki te pominął. Zdaniem Sądu Okręgowego, 
uchybienia takie uzasadnia wniosek o nierozpoznaniu przez Sąd Rejonowy istoty 
sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.). Ponadto, Sąd Okręgowy podzielił część pozostałych 
zarzutów zawartych w apelacji wnioskodawczyni i udzielił Sądowi Rejonowemu 
wskazówek co do dalszego postępowania. 
 
W zażaleniu na postanowienie Sadu Okręgowego, uczestnik zarzucił, 
że  zapadło ono z naruszeniem art. 386 § 4 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i wniósł 
o  jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do 
ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Podstawę zażalenia stanowi art. 3941 § 11 k.p.c., zgodnie z którym, 
zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje w razie uchylenia przez sąd drugiej 
instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego 
rozpoznania.  
W pierwszej kolejności pojawia się pytanie o zakres kognicji Sądu 
Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym wszczętym z powodu kasatoryjnego 
orzeczenia sądu drugiej instancji. Wychodząc z założenia, że przewidziane 
w  powołanym przepisie zażalenie nie konkuruje ze skargą kasacyjną, należy 
przyjąć, że kognicja Sądu Najwyższego, tu jako sądu zażaleniowego, jest 
zredukowana wyłącznie do dokonania oceny, czy istniała formalna, procesowa 
podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy sądowi 
pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości wdawania się 
w  merytoryczne podłoże samej sprawy. Sąd Najwyższy rozpatrując zatem 
zażalenie, sprawdza jedynie, czy rzeczywiście doszło do nierozpoznania przez sąd 
pierwszej 
instancji 
istoty 
sprawy 
albo, 
że 
wydanie 
wyroku 
wymaga 
przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), bądź 
też, że miała miejsce nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.). Innymi słowy, 
Sąd Najwyższy dokonuje, w ramach zażalenia złożonego na podstawie art. 3941 

 
4 
§  11 k.p.c., sprawdzenia prawidłowości stanowiska sądu drugiej instancji w ściśle 
określonym zakresie, a podłożem merytorycznym toczącego się między stronami 
sporu zajmuje się tylko w kontekście ewentualnego naruszenia art. 386 § 4 k.p.c.  
 
Artykuł 3941 § 11 k.p.c. na podstawie odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. 
ma odpowiednio zastosowanie także do postanowień orzekających co do istoty 
sprawy w postępowaniu nieprocesowym. Oznacza to zatem, że i w postępowaniu 
nieprocesowym Sąd Najwyższy rozstrzygając o zażaleniu złożonym na podstawie 
art. 3941 § 11 k.p.c. kontroluje jedynie czy sąd odwoławczy prawidłowo 
zakwalifikował określoną sytuację procesową jak odpowiadającą przyjętej 
podstawie orzeczenia kasatoryjnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: 
z  dnia 5 grudnia 2012 r., OSNC 2013, nr 5, poz.68; z dnia 17 stycznia 2013 r., 
III  CZ 2/13, niepubl.).  
 
Orzeczenia wydawane w sprawach działowych - a do takich zaliczyć należy 
sprawę o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między 
małżonkami – mają szczególny charakter. W tych sprawach sąd z urzędu ustala 
skład i wartość majątku ulegającego podziałowi (art. 684 k.p.c.) oraz rozstrzyga 
spory o prawo żądania dokonania podziału i o prawo własności poszczególnych 
przedmiotów (art. 685 k.p.c.), jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli 
(współspadkobierców) z tytułu posiadania rzeczy (art. 618 k.p.c.). Jak podkreśla się 
w literaturze, w takim wypadku, gdy z mocy przepisu szczególnego sąd w pewnym 
zakresie orzeka z urzędu, w sentencji postanowienia działowego zamieszcza 
jedynie rozstrzygnięcia pozytywne i to także wtedy, gdy uczestnik postępowania 
zgłosi wniosek o rozstrzygnięcie spornego zagadnienia, np. przynależności danego 
przedmiotu do dzielonej masy majątkowej. Jeżeli sąd taki wniosek, należący do 
kategorii zagadnień rozstrzyganych z urzędu, rozstrzygnął w inny sposób niż 
zgłoszony 
we 
wniosku, 
nie 
zamieszcza 
negatywnego 
rozstrzygnięcia 
w  postanowieniu, a jedynie omawia je w uzasadnieniu postanowienia. Oznacza to, 
że wniosek w całości lub części nie został uwzględniony (por. uchwała Sądu 
Najwyższego z dnia 17 września 1969 r., III CZP 70/69, OSNC 1970, nr 6, poz. 96; 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2010 r., III CZP 9/10, OSNC 2010, 
nr 10, poz. 136). 

 
5 
Powyższe 
odnosi 
się 
oczywiście 
do 
rozstrzygnięcia 
zawartego 
w  postanowieniu wstępnym ustalającym skład majątku dorobkowego (art. 685 
w  związku z art. 567 §3 k.p.c.). Sąd, wydając postanowienie wstępne dotyczące 
kwestii wskazanych w art. 685 k.p.c., rozstrzyga ostatecznie i w całości zaistniałe 
spory o to, czy pewne przedmioty należą do majątku wspólnego. Jeżeli 
postanowienie takie zostało wydane dlatego, że istniał spór, czy dany przedmiot 
należy do majątku wspólnego, czy też do majątku osobistego któregoś 
z  małżonków, sąd - uznając, że należy on do majątku wspólnego - umieszcza 
o  tym rozstrzygnięcie pozytywne w postanowieniu wstępnym, zaliczając sporny 
przedmiot do majątku wspólnego. Jeżeli natomiast uznaje, że sporny przedmiot 
wchodzi w skład majątku osobistego jednego ze współmałżonków, wobec czego 
nie wchodzi w skład majątku wspólnego, nie musi zamieszczać rozstrzygnięcia 
negatywnego w sentencji postanowienia. Konieczne jest jednak by sąd dał temu 
wyraz w uzasadnieniu postanowienia, o ile jest ono sporządzane. Brak natomiast w 
uzasadnieniu postanowienia wstępnego jakiejkolwiek wzmianki tłumaczącej brak 
wymienienia spornego przedmiotu w sentencji postanowienia każe wnioskować, 
że  sąd nie rozstrzygnął zaistniałego sporu.  
Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu 
postanowienia wstępnego z dnia 28 lutego 2012 r. nie odniósł się w żaden sposób 
do twierdzeń wnioskodawczyni, że określone nieruchomości lokalowe i gruntowe, 
niewymienione w sentencji postanowienia wstępnego, należą do majątku 
wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika (na marginesie należy zauważyć, że Sąd 
Rejonowy – inaczej niż twierdzi Sąd Okręgowy – wskazał motywy, które skłoniły go 
do uznania, że samochód campingowy nie wchodzi w skład majątku wspólnego). 
Zaakceptować przeto należy stanowisko Sadu odwoławczego, że Sąd Rejonowy 
nie 
rozstrzygnął 
w 
żaden 
sposób 
sporu 
pomiędzy 
wnioskodawczynią 
i  uczestnikiem o to, czy te przedmioty należą do majątku wspólnego. Tym samym, 
postanowienie wstępne wydane przez Sąd Rejonowy nie spełniło swojej funkcji – 
miast całościowego, zawiera jedynie częściowe rozstrzygnięcie sporu pomiędzy 
stronami postępowania o to, jakie przedmioty należą do ich majątku wspólnego. 
Należy zatem przyjąć, że przyczyna uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego 

 
6 
odpowiada sytuacji z art. 386 §4 k.p.c., to jest sytuacji określonej jako 
„nierozpoznanie istoty sprawy”. 
W świetle powyższego, nie znajdując podstaw do uznania za trafny zarzutu 
naruszenia art. 386 § 4 w związku z art. 13 §2 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie 
art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 w związku z art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak 
w  sentencji. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
es