V CZ 16/12

Sygn. akt V CZ 16/12 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
Dnia 24 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) 
SSN Anna Kozłowska 
SSN Maria Szulc (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z wniosku A. N. 
przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej  
"K. " we W. oraz PKO BP S.A. w W. III Oddziału  
we W. 
o wyodrębnienie z księgi wieczystej […] samodzielnego lokalu mieszkalnego nr 11 i 
założenie dla niego nowej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na rzecz A. 
N., 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 24 maja 2012 r., 
zażalenia uczestnika postępowania Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko- -
Własnościowej "K. " we W.  
na postanowienie Sądu Okręgowego  
z dnia 21 września 2011 r.,  
 
oddala zażalenie. 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił na  podstawie art. 
370 k.p.c., jako niedopuszczalną wobec złożenia przez podmiot nieuprawniony, 
apelację Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko – Własnościowej K. we W. od 
postanowienia Sądu Rejonowego, utrzymującego w mocy wpis hipoteki umownej 
łącznej kaucyjnej dokonany przez referendarza sądowego z urzędu, wskutek 
wniosku A. N. o wyodrębnienie samodzielnego lokalu mieszkalnego  (w stanie 
wolnym od obciążeń) z księgi wieczystej […] i założenie nowej księgi wieczystej na 
podstawie umowy przeniesienia własności lokalu. Uznał bowiem, że w sprawie o 
dokonanie wpisu hipoteki umownej kaucyjnej, zgodnie z treścią art. 6261 § 2 k.p.c. 
uczestnikami 
postępowania 
wieczystoksięgowego 
mogą 
być 
wyłącznie 
wnioskodawca, osoby, których prawa mają zostać wykreślone lub obciążone, oraz 
osoby, na rzecz których wpis ma nastąpić, przy czym użycie słowa „ tylko” zawęża 
krąg podmiotów jedynie do wskazanych w treści przepisu. Nowo założona księga 
wieczysta prowadzona jest dla nieruchomości lokalowej, do której apelującej nie 
przysługują żadne prawa. Z tego względu jedynie wnioskodawca, jako dłużnik 
rzeczowy, oraz uczestnik postępowania PKO BP SA w W., jako wierzyciel 
hipoteczny, mogą wnieść apelację w sprawie wpisu z  urzędu hipoteki łącznej 
umownej kaucyjnej. 
W zażaleniu od powyższego postanowienia Spółdzielnia Mieszkaniowa 
Lokatorsko – Własnościowa K. we W. zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj. 
art. 6261 § 2 k.p.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na  przyjęciu, iż pojęcie 
„ obciążenia praw”, o którym mowa w powołanym przepisie, nie obejmuje swym 
zakresem tego rodzaju pomniejszenia majątku Spółdzielni, do  jakiego dochodzi na 
skutek 
ustanowienia 
odrębnej 
własności 
lokalu 
(wchodzącego 
przed 
wyodrębnieniem w skład zasobów mieszkaniowych Spółdzielni) na rzecz innego, 
niż Spółdzielnia podmiotu. W konkluzji wniosła o  uchylenie zaskarżonego 
postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 

 
3 
Zarzuty zażalenia sprowadzają się do twierdzenia, że wraz z wpisem 
odrębnej własności lokalu do nowo założonej księgi wieczystej, ten składnik 
majątkowy wyszedł z majątku Spółdzielni i zmianie uległ stan ujawniony 
w macierzystej księdze wieczystej, a w konsekwencji wpis ten spowodował 
zmniejszenie majątku Spółdzielni, które należy objąć pojęciem „ obciążenia praw”, 
o którym mowa w art. 6261 § 2 k.p.c. 
Zgodnie 
z 
art. 
6261 
§ 
2 
k.p.c., 
uczestnikami 
postępowania 
wieczystoksięgowego 
są 
oprócz 
wnioskodawcy 
tylko 
te 
osoby, 
których 
prawa  zostały wykreślone lub obciążone, bądź na rzecz których wpis ma 
nastąpić.  W  świetle ustalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego uzasadniony 
jest pogląd, że art. 6261 § 2 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 
510 k.p.c. Przepis ten wyczerpująco reguluje krąg uczestników postępowania 
i w konsekwencji w postępowaniu wieczystoksięgowym legitymację do wystąpienia 
z wnioskiem oraz uczestniczenia w postępowaniu mają jedynie podmioty w nim 
wymienione. Na taką wykładnię wskazuje użycie słowa „ tylko”, bowiem  oznacza to 
zawężenie 
kręgu 
uprawnionych 
podmiotów 
(patrz 
postanowienia 
Sądu 
Najwyższego z dnia 4 września 2008 r., IV  CZ 72/08, niepubl. i z dnia 14 stycznia 
2011 r., II CSK 241/10, niepubl., uchwała z dnia 7 lipca 2010 r., III CZP 45/10, 
publ. OSNCP 2010, nr 12, poz. 162).  
Z tego punktu widzenia istotne jest dokonanie oceny, czy należy pojęciem 
„obciążenie praw” objąć sytuację wskazaną przez skarżącą. Należy zauważyć, 
że  we wniosku o wpis może być zawartych kilka różnych żądań, jak również 
możliwe jest, w związku ze złożonym wnioskiem, dokonanie wpisu z urzędu. 
Tak  więc możliwa jest sytuacja, że wskutek złożenia wniosku zostanie dokonanych 
kilka wpisów i krąg uczestników postępowania będzie inny w odniesieniu 
do  poszczególnych wpisów w zależności od tego, czy będą to osoby, których 
prawa zostały wykreślone lub obciążone, albo na rzecz których wpis ma nastąpić. 
Wniosek dotyczył wpisu odrębnej własności lokalu wskutek realizacji przez 
wnioskodawcę roszczenia o przekształcenie spółdzielczego prawa lokatorskiego 
w  prawo do odrębnej własności lokalu. Oczywiste jest, że w świetle art. 6261 § 2 
k.p.c. 
Spółdzielnia 
była 
uczestnikiem 
postępowania 
wieczystoksięgowego 
o wyodrębnienie lokalu z macierzystej księgi wieczystej i założenie nowej jako 

 
4 
podmiot, którego prawa zostają wykreślone. W tej fazie postępowania nastąpił 
skutek, który powołuje skarżąca tj. pomniejszenie jej majątku. Natomiast obciążenie 
hipoteką łączną nieruchomości, dla której założono nową księgę wieczystą, 
dotyczyło majątku nie stanowiącego własności Spółdzielni i wywierało skutek 
jedynie pomiędzy wnioskodawcą jako dłużnikiem rzeczowym, a Bankiem PKO jako 
wierzycielem rzeczowym. Poprzez wpis hipoteki żadne prawa Spółdzielni 
Mieszkaniowej, jako dłużnika osobistego, nie zostały obciążone, jak również nie 
zostały wykreślone z macierzystej księgi wieczystej. Apelacja skarżącej została 
skierowana wyłącznie przeciwko rozstrzygnięciu w części dotyczącej wpisu 
hipoteki. W konsekwencji uznać należało, że uczestnikiem postępowania 
o dokonanie wpisu łącznej hipoteki umownej kaucyjnej jest dłużnik rzeczowy 
i  wierzyciel rzeczowy, natomiast nie jest nim dłużnik osobisty. Mając na uwadze 
powyższe należało zarzut naruszenia art. 6261 § 2 k.p.c. uznać za niezasadny 
i  orzec jak w sentencji na podstawie art. 39814  w. zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.