V CZ 148/03
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie pozwanego na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, uznając, że skarga taka nie przysługuje od postanowienia o odmowie przyjęcia kasacji.
Pozwany wniósł skargę o wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia jego kasacji. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę, uznając, że można ją wnieść jedynie od prawomocnego wyroku, a nie postanowienia. Sąd Najwyższy utrzymał w mocy postanowienie o odrzuceniu, stwierdzając, że przepisy k.p.c. dopuszczają wznowienie postępowania tylko po wyroku, a nie po postanowieniu kończącym postępowanie wpadkowe.
Sprawa dotyczy zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Skarga ta została wniesiona po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 2003 r. (SK 12/03), który orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 5 ust. ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewidywał regulacji przejściowej dla kasacji złożonych przed 1 lipca 2000 r. Sąd Najwyższy pierwotnie odmówił przyjęcia kasacji pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z 1998 r. Pozwany argumentował, że prawomocność wyroku Sądu Apelacyjnego nastąpiła w wyniku naruszenia Konstytucji przez błędne postanowienie Sądu Najwyższego. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę o wznowienie, wskazując, że można ją wnieść jedynie od prawomocnego wyroku, a nie od postanowienia. Sąd Najwyższy w niniejszym postanowieniu oddalił zażalenie, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 399 k.p.c. i art. 4011 § 1 k.p.c., skarga o wznowienie postępowania w procesie przysługuje jedynie od prawomocnego wyroku, a nie od postanowienia, nawet jeśli postanowienie to kończy postępowanie wpadkowe (jak odmowa przyjęcia kasacji). Podkreślono, że choć art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi ogólną podstawę do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego, to ustawodawca zwykły mógł samodzielnie ukształtować zakres przedmiotowy skargi o wznowienie w procedurze cywilnej, co uczynił, wyłączając postanowienia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, skarga o wznowienie postępowania nie przysługuje od postanowienia Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia kasacji.
Uzasadnienie
Przepisy k.p.c. (art. 399, art. 4011 § 1) dopuszczają wznowienie postępowania jedynie od prawomocnego wyroku, a nie od postanowienia kończącego postępowanie wpadkowe. Choć art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi ogólną podstawę do wznowienia, ustawodawca zwykły mógł ograniczyć zakres przedmiotowy skargi o wznowienie w procedurze cywilnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddala zażalenie
Strona wygrywająca
Sąd Apelacyjny
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Zakład Górniczo-Hutniczy "B." | spółka | pozwany |
| Zakony [...] | instytucja | powód |
Przepisy (9)
Główne
k.p.c. art. 399
Kodeks postępowania cywilnego
Wznowienia postępowania można żądać w wypadku jego zakończenia prawomocnym wyrokiem (w postępowaniu nieprocesowym także postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy).
k.p.c. art. 4011 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego został wydany wyrok.
Pomocnicze
k.p.c. art. 410 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania.
Konstytucja RP art. 190 § 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego stanowi podstawę do wznowienia postępowania na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Dz.U. Nr 48, poz. 554 art. 5 § ust. 2
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji
Przepis, którego niezgodność z Konstytucją została stwierdzona przez TK, w zakresie nieprzewidującym regulacji przejściowej dla kasacji złożonych przed 1 lipca 2000 r.
Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm. art. 83
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Wprowadzenie art. 4011 do k.p.c.
k.p.c. art. 3532
Kodeks postępowania cywilnego
Nakaz zapłaty jako orzeczenie rozstrzygające spór merytorycznie, dopuszczające wznowienie.
k.p.c. art. 393
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący kasacji.
k.p.c. art. 39318 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie zażalenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarga o wznowienie postępowania przysługuje wyłącznie od prawomocnego wyroku, a nie od postanowienia. Przepisy k.p.c. w sposób jednoznaczny wyłączają możliwość wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem.
Odrzucone argumenty
Prawomocność wyroku Sądu Apelacyjnego nastąpiła w wyniku naruszenia Konstytucji przez błędne postanowienie Sądu Najwyższego. Nie może zyskać ochrony prawnej orzeczenie, którego prawomocność jest następstwem łamania Konstytucji. Art. 190 ust. 4 Konstytucji RP powinien być stosowany bezpośrednio, umożliwiając wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem.
Godne uwagi sformułowania
Nie każde orzeczenie kończące postępowanie w sprawie cywilnej może być podstawą wznowienia, a jedynie takie, które rozstrzyga sprawę co do istoty. Oznacza to, że na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego skarga o wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia kasacji nie jest dopuszczalna i jako taka na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu. Ustawodawca „zwykły” na podstawie wyraźnego i jednoznacznego postanowienia konstytucyjnego ukształtował w omawianym zakresie wznowieniową procedurę sądową w ten sposób, że w procesie dopuścił możliwość wniesienia skargi jedynie w sprawach, w których postępowanie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem (...), a zatem orzeczeniem rozstrzygającym spór merytorycznie. Tym samym wyłączona została możliwość wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, mającym postać postanowienia.
Skład orzekający
Antoni Górski
przewodniczący, sprawozdawca
Tadeusz Domińczyk
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania w kontekście orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i postanowień Sądu Najwyższego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy postanowienie kończące postępowanie wpadkowe (odmowa przyjęcia kasacji) jest kwestionowane w kontekście późniejszego orzeczenia TK o niezgodności przepisu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z ochroną konstytucyjną i relacją między różnymi rodzajami orzeczeń sądowych oraz orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
“Czy można wznowić postępowanie po postanowieniu Sądu Najwyższego, nawet jeśli późniejszy wyrok TK podważył podstawę prawną?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 148/03 POSTANOWIENIE Dnia 22 stycznia 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tadeusz Domińczyk SSA Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie ze skargi pozwanego o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 3 listopada 1998 r., w sprawie z powództwa Zakonu […] przeciwko Zakładom Górniczo-Hutniczym "B." w B. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 stycznia 2004 r., zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 17 września 2003 r., oddala zażalenie. Uzasadnienie 2 Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2001 r. Sąd Najwyższy, powołując się na art. 393 k.p.c. w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554), odmówił przyjęcia do rozpoznania kasacji pozwanego Zakładów Górniczo – Hutniczych „B.” w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 3 listopada 1998 r. W dniu 30 lipca 2003 r. strona pozwana, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 12/03 (ogłoszony w dniu 27 czerwca 2003 r. w Dzienniku Ustaw Nr 109, poz. 1036) wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego, uchylenie tego postanowienia i rozpoznanie kasacji. Powyższym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 5 ust. ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554) w związku z art. 393 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2000 r. – w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowej dotyczącej przyjęcia do rozpoznania kasacji, złożonych przed dniem 1 lipca 2000 r., jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W dniu 17 września 2003 r. postanowieniem Sąd Apelacyjny w [...] odrzucił skargę pozwanego o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że skargę o wznowienie postępowania można wnieść jedynie od prawomocnego wyroku, zaś wskazana podstawa prawna tj. art. 401 1 k.p.c. przez skarżącego odnosi się do postanowienia Sądu Najwyższego. Na to postanowienie Sądu Apelacyjnego pozwany w dniu 1 października 2003 r. wniósł zażalenie do Sądu Najwyższego. 3 W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie błędne niekonstytucyjne postanowienie Sądu Najwyższego o odmowie rozpoznanie kasacji spowodowało prawomocność wyroku Sądu Apelacyjnego. Zatem do uprawomocnienia tego wyroku doszło w wyniku naruszenia Konstytucji przy wydawaniu postanowienia o odmowie przyjęcia kasacji do rozpoznania. Zdaniem skarżącego nie może zyskać ochrony prawnej orzeczenie, którego prawomocność jest następstwem łamania Konstytucji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 399 k.p.c., wznowienia postępowania można żądać w wypadku jego zakończenia prawomocnym wyrokiem (w postępowaniu nieprocesowym - na podstawie art. 524 k.p.c. - także zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy). Podobnie kształtuje się hipoteza art. 4011 § 1 k.p.c., bowiem objęte są nią jedynie wyroki. Stosownie do tego przepisu, można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego został wydany wyrok. Nie każde więc orzeczenie kończące postępowanie w sprawie cywilnej może być podstawą wznowienia, a jedynie takie, które rozstrzyga sprawę co do istoty. W procesie dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania tylko i wyłącznie w razie zakończenia go wyrokiem stanowi charakterystyczną cechę instytucji wznowienia postępowania. Oznacza to, że na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego skarga o wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia kasacji nie jest dopuszczalna i jako taka na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu. Powstaje jednak kwestia relacji, w jakiej pozostają ze sobą przepisy art. 190 ust 4 Konstytucji i art. 4011 § 1 k.p.c. W myśl bowiem art. 190 ust 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie 4 określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Zawarta w tym przepisie regulacja ma więc charakter ogólny i odsyła do szczegółowych rozwiązań w poszczególnych procedurach. Z tego właśnie względu uchwalenie i wejście w życie przepisów Konstytucji pociągnęło za sobą konieczność odpowiedniego znowelizowania kodeksu postępowania cywilnego, co nastąpiło przez wprowadzenie do niego art. 4011 (art. 83 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przepis ten stanowi dopełnienie konstytucyjnej możliwości wznowienia postępowania cywilnego w razie uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie aktu normatywnego, co do którego Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą. Ustawodawca „zwykły” na podstawie wyraźnego i jednoznacznego postanowienia konstytucyjnego ukształtował w omawianym zakresie wznowieniową procedurę sądową w ten sposób, że w procesie dopuścił możliwość wniesienia skargi jedynie w sprawach, w których postępowanie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem (a także i nakazem zapłaty – art. 3532 k.p.c.), a zatem orzeczeniem rozstrzygającym spór merytorycznie. Tym samym wyłączona została możliwość wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, mającym postać postanowienia. Podkreślić trzeba, że ustawodawca konstytucyjny zrezygnował z precyzyjnego określenia w Konstytucji zakresu przedmiotowego skargi o wznowienie postępowania sądowego, stąd też ustawodawca zwykły mógł samodzielnie ukształtować zakres dopuszczalności postępowania wznowieniowego. Jeżeli więc nie istnieje sprzeczność między treścią normy konstytucyjnej i ustawowej, to tym samym nie wchodzi też w rachubę bezpośrednie zastosowanie przez Sąd Najwyższy art. 190 ust 4 Konstytucji (por. także takie samo stanowisko zajęte w postanowieniu S.N. z 6 maja 2003 r. I Co 7/03, OSN C 2004, nr 1, poz. 14). Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, na podstawie art. 393 18 § 2 k.p.c. jak w sentencji. er
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI