V CZ 13/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uwzględnił zażalenie powoda i odstąpił od obciążania go kosztami postępowania zażaleniowego, zasądzając je od Skarbu Państwa, ze względu na jego szczególną sytuację życiową i zdrowotną.
Powód złożył zażalenie na orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego, domagając się zastosowania art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy uznał, że sytuacja życiowa powoda, w tym niepełnosprawność (choroba Downa), niskie dochody z renty socjalnej i konieczność ponoszenia kosztów leczenia, stanowiła szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasady obciążania przegrywającego kosztami. W konsekwencji Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie, odstępując od obciążenia powoda kosztami i zasądzając je od strony pozwanej.
Sąd Apelacyjny w postanowieniu z dnia 23 sierpnia 2010 r. oddalił zażalenie powoda i zasądził od niego na rzecz pozwanego kwotę 500 złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego, opierając się na art. 98 § 1 k.p.c. i 99 k.p.c. Powód zaskarżył to orzeczenie, wnosząc o zmianę poprzez zastosowanie art. 102 k.p.c. oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, uznał je za zasadne. Podkreślono, że choć zasada obciążania kosztami strony przegrywającej jest podstawowa, sąd powinien rozważyć zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 102 k.p.c. w "wypadkach szczególnie uzasadnionych". Sąd Najwyższy wskazał, że ocena taka powinna uwzględniać okoliczności związane z procesem oraz sytuację życiową i majątkową stron, kierując się zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie, powód jest osobą niepełnosprawną z chorobą Downa, utrzymującą się z renty socjalnej i pomocy rodziców, trwale niezdolną do pracy, ponoszącą koszty leczenia i rehabilitacji. Te okoliczności uzasadniały zastosowanie art. 102 k.p.c. i odstąpienie od obciążania powoda kosztami postępowania. W związku z tym Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie, odstępując od obciążenia powoda kosztami postępowania zażaleniowego i zasądzając od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 120 zł plus VAT tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z urzędu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, w okolicznościach sprawy, gdzie powód jest osobą niepełnosprawną z chorobą Downa, trwale niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, utrzymującą się z niskiej renty socjalnej i pomocy rodziców, zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony" pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady obciążania kosztami strony przegrywającej (art. 98 § 1 k.p.c.). Ocena, czy zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", powinna uwzględniać sytuację życiową i majątkową stron, kierując się zasadami współżycia społecznego. W tym przypadku, szczególna sytuacja powoda (niepełnosprawność, niskie dochody, koszty leczenia) uzasadniała zastosowanie tego przepisu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana postanowienia
Strona wygrywająca
D. Ś.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| D. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa – Wojewoda Ś. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala sądowi na nieobciążanie strony przegrywającej kosztami postępowania w wypadkach szczególnie uzasadnionych, kierując się poczuciem sprawiedliwości i zasadami współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Statutuje zasadę obciążania kosztami postępowania stronę przegrywającą proces.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania.
k.p.c. art. 394¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje kwestie zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398¹⁶
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania skargi kasacyjnej i możliwości zmiany zaskarżonego postanowienia.
Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm. art. 13 § § 2 pkt 2
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Określa zasady ustalania wynagrodzenia adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 102 k.p.c. ze względu na szczególną sytuację życiową i majątkową powoda (niepełnosprawność, niskie dochody, koszty leczenia). Konieczność uwzględnienia zasad współżycia społecznego przy rozstrzyganiu o kosztach.
Odrzucone argumenty
Stosowanie zasady obciążania kosztami strony przegrywającej (art. 98 § 1 k.p.c.) bez uwzględnienia wyjątków.
Godne uwagi sformułowania
w wypadkach szczególnie uzasadnionych pozwala sądowi na nieobciążanie strony przegrywającej proces kosztami postępowania Ocena, czy w sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” należy do sądu orzekającego, który powinien – mając na względzie okoliczności konkretnej sprawy – kierować się przede wszystkim poczuciem sprawiedliwości podstawę do zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią zarówno okoliczności związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, oraz stanu majątkowego stron, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący
Bogumiła Ustjanicz
członek
Dariusz Zawistowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania art. 102 k.p.c. w sytuacjach wyjątkowych, zwłaszcza gdy strona jest niepełnosprawna i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej powoda i jego szczególnej sytuacji życiowej, co może ograniczać jego bezpośrednie zastosowanie w innych sprawach bez podobnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawo może uwzględniać indywidualną, trudną sytuację życiową obywatela, stosując zasady słuszności i sprawiedliwości społecznej, co jest zawsze interesujące i budujące.
“Sąd Najwyższy: Niepełnosprawność i bieda to powód do zwolnienia z kosztów sądowych!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania zażaleniowego: 120 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 13/11 POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Bogumiła Ustjanicz SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa D. Ś. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie Ś. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 kwietnia 2011 r., zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w postanowieniu Sądu Apelacyjnego z dnia 23 sierpnia 2010 r., 1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania zażaleniowego na rzecz strony pozwanej 2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym, powiększoną o stawkę podatku VAT. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny, w sprawie […], w punkcie 1 oddalił zażalenie powoda, a w punkcie 2 zasądził od niego na rzecz pozwanego kwotę 500 złotych tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 98 § 1 k.p.c. i 99 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało zaskarżone zażaleniem przez powoda, w imieniu którego działa pełnomocnik z urzędu. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zastosowanie art. 102 k.p.c. a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania powołując się na treść art. 98 § 1 k.p.c. i 99 k.p.c., które statuują zasadę obciążania kosztami postępowania stronę przegrywającą proces. Orzekając o obowiązku poniesienia kosztów postępowania, sąd winien mieć jednak na uwadze, czy w rozpoznawanej sprawie jej okoliczności nie wskazują na zasadność zastosowania wyjątku od zasady, a to art. 102 k.p.c., który w wypadkach szczególnie uzasadnionych pozwala sądowi na nieobciążanie strony przegrywającej proces kosztami postępowania. Ocena, czy w sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” należy do sądu orzekającego, który powinien – mając na względzie okoliczności konkretnej sprawy – kierować się przede wszystkim poczuciem sprawiedliwości (por. postanowienie SN z dnia 11 lutego 2011 r., I CZ 2/11, niepublikowane). W judykaturze podkreśla się, że podstawę do zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią zarówno okoliczności związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, oraz stanu majątkowego stron, które powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie SN z dnia 20 października 2010 r., III CZ 40/10, niepublikowane). W sprawie zachodził „wypadek szczególnie uzasadniony", który pozwalał, przy rozstrzyganiu zasad ponoszenia kosztów postępowania, na zastosowanie art. 102 k.p.c. Powód jest 3 osobą niepełnosprawną, dotkniętą chorobą Downa; utrzymuje się jedynie z renty socjalnej w wysokości 504 zł oraz pomocy rodziców. Jest trwale niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, a w związku z chorobą, która go dotknęła, musi ponosić koszty leczenia i rehabilitacji. Tego rodzaju sytuacja powoda uzasadnia odstąpienie od zastosowania w sprawie art. 98 § 1 k.p.c. na rzecz wyjątku (art. 102 k.p.c.), a tym samym zasadne jest odstąpienie od obciążania go kosztami postępowania. W tym stanie rzeczy zażalenie powoda okazało się uzasadnione i na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 39816 k.p.c. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, iż odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania. Sąd Najwyższy zasądził na rzecz powoda, w związku z jego zastępstwem przez pełnomocnika z urzędu adwokat M. P., kwotę 120,00 powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ustalając należne wynagrodzenie w oparciu o treść § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI