V CZ 114/06

Sygn. akt V CZ 114/06 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 25 stycznia 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz 
SSN Zbigniew Kwaśniewski 
 
 
w sprawie z powództwa M. R. i A. B.-G. 
przeciwko W. K. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 25 stycznia 2007 r., 
zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego w  […] 
z dnia 22 września 2006 r.,  
 
 
1.) 
uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej 
odrzucenia apelacji powoda M. R., 
2.) 
oddala zażalenie w pozostałym zakresie i zasądza od 
powódki A. B.-G. na rzecz pozwanego kwotę 1200, zł 
(jeden tysiąc dwieście) tytułem kosztów postępowania 
zażaleniowego. 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
 
Sąd Apelacyjny odrzucił apelację powodów, ponieważ nie została ona 
należycie opłacona przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 1302 § 1 i  3 k.p.c.). 
Opłata została mianowicie uiszczona po terminie oraz w niewłaściwej wysokości (w 
kwocie 4 677,67 zł zamiast w kwocie 4 768 zł). 
 
Sąd Apelacyjny podkreślił, że do zamieszczonego w apelacji wniosku 
o zwolnienie od kosztów sądowych nie zostały dołączone oświadczenia powodów 
o ich sytuacji materialnej i rodzinnej, przewidziane w art. 102 ust. 2 nowej ustawy 
o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dlatego wniosek podlegał zwrotowi 
i nie wywoływał skutków prawnych. W konsekwencji opłata apelacyjna została  
uiszczona po terminie właściwym do wniesienia apelacji, w wysokości niezgodnej 
z wymaganiem przewidzianym w art. 21 ustawy o kosztach. 
 
W zażaleniu powodowie domagali się uchylenia tego postanowienia, 
zarzucając naruszenie art. 13, 18 ust. 1 i 102 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 
2005 r. o kosztach sądowych i sprawach cywilnych. 
 
Skarżący wyrazili pogląd, iż złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów 
sądowych oraz oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym nie musi być 
dokonane w terminie przewidzianym do wniesienia apelacji, byle by nastąpiło przed 
rozpoznaniem tego wniosku przez sąd. Twierdzili też, że przepisy postępowania 
cywilnego nie mają zastosowania przy orzekaniu o zwolnieniu od kosztów 
sądowych, nie miał więc zastosowania art. 1302 k.p.c. Zwrócili ponadto uwagę na 
błędne obliczenia opłaty apelacyjnej przez Sąd Apelacyjny. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych 
(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm., dalej: uksc), która ma zastosowanie do opłaty 
apelacyjnej powodów, przeniosła generalnie regulację procesową dotyczącą 
kosztów sądowych do Kodeksu postępowania cywilnego. Z tej przyczyny 
oczywiście błędny jest pogląd, iż art. 1302 k.p.c. nie ma zastosowania 
w rozpoznawanej sprawie. Powodowie są reprezentowani przez adwokata 

 
3 
obarczonego od dnia 2 marca 2006 r. dodatkowymi obowiązkami, m.in. 
obowiązkiem opłacenia, bez wezwania, wnoszącego środka odwoławczego pod 
rygorem jego odrzucenia (art. 1302 § 1 i 3 k.p.c.). W judykaturze ugruntował się 
jednak pogląd, iż zamieszczenie w piśmie zawierającym środek odwoławczy 
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje „odroczenie” obowiązku 
uiszczenia opłaty. 
W razie oddalenia takiego wniosku, przewodniczący sądu wzywa do uiszczenia 
należnej wpłaty także wtedy, gdy apelację wniósł adwokat (zob. orzeczenia Sądu 
Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, z dnia 15 listopada 2006 r., 
V CZ 83/06, oraz z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, jeszcze nie publ.). 
 
Złożenie samego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie jest jednak 
skuteczne, bowiem ustawa wymaga dołączenia do niego oświadczenia strony 
obejmującego szczegółowe dane o jej stanie rodzinnym, majątku, dochodach 
i  źródłach utrzymania (art. 102 ust. 2 u.k.s.c.). Niedołączenie takiego oświadczenia 
przez adwokata powoduje niezaskarżalny zwrot wniosku a limine (art. 102 ust. 4 
u.k.s.c.), a to oznacza unicestwienie skutków procesowych związanych z jego 
wniesieniem (art. 130 § 2 k.p.c.). 
 
Zarządzeniem z dnia 24 maja 2006 r. został prawomocnie zwrócony wniosek 
A. B.-G. o zwolnienie od kosztów sądowych. Następstwem zniweczenia skutków 
złożenia tego wniosku (art. 130 § 2 k.p.c.) jest zaktualizowanie się sytuacji 
oznaczającej nieopłacenie apelacji powódki przez profesjonalnego pełnomocnika, 
uzasadniającej odrzucenie apelacji (art. 1302 § 3 k.p.c.). Zaskarżone postanowienie 
jest więc w tej części trafne, dlatego należało oddalić zażalenie powódki oraz 
obciążyć ją kosztami postępowania zażaleniowego (art. 39814 k.p.c. w związku 
z  art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 98 i 108 § 1 k.p.c.). 
 
Inna jest sytuacja procesowa powoda, którego wniosek o zwolnienie od 
kosztów sądowych nie został zwrócony, lecz rozpoznany merytorycznie w dwóch 
instancjach. W tej sytuacji musi być respektowane prawomocne postanowienie 
oddalające wniosek M. R. o zwolnienie od kosztów, wywołujące – z  przyczyn 
poprzednio podanych – konieczność wezwania go o uiszczenie opłaty apelacyjnej 
przez przewodniczącego (art. 130 § 1 k.p.c.). Odrzucenie jego apelacji, w sytuacji 
gdy nie powstał jeszcze obowiązek uiszczenia opłaty, było nieuzasadnione. 

 
4 
Należało w konsekwencji uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej 
odrzucenia apelacji powoda (art. 39816 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). 
 
Opłata apelacyjna została bezspornie uiszczona w dniu 28 lipca 2006 r. 
w wysokości 4 677,67 zł (art. 21 u.k.s.c. wymagał dopłaty do kwoty 4 678 zł). 
Kwestia ta nie ma jednak znaczenia w sytuacji, w której rozmiar uiszczonej opłaty 
apelacyjnej znacznie przewyższa wymiar opłaty obciążającej M. R.