V CZ 107/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy zmienił postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego, nie obciążając pozwanej kosztami z uwagi na jej trudną sytuację życiową i majątkową.
Pozwana wniosła zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego, domagając się odstąpienia od obciążenia jej tymi kosztami na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy uwzględnił zażalenie, uznając, że trudna sytuacja życiowa i majątkowa pozwanej (choroba dziecka, własna niepełnosprawność, niskie świadczenia) uzasadnia zastosowanie zasady słuszności i odstąpienie od obciążania jej kosztami.
Pozwana A. R. złożyła zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r., które obciążyło ją kosztami postępowania apelacyjnego w kwocie 270 zł. Skarżąca powołała się na naruszenie art. 102 k.p.c. (zasada słuszności) i wniosła o odstąpienie od obciążenia jej kosztami zarówno postępowania apelacyjnego, jak i zażaleniowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając zażalenie, przyznał rację pozwanej. Analizując podstawy zastosowania art. 102 k.p.c., Sąd Najwyższy podkreślił, że przepis ten pozwala na odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej kosztami, gdy byłoby to niesłuszne, biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne, w tym sytuację życiową i majątkową stron. W przypadku pozwanej, Sąd Najwyższy uznał, że jej wyjątkowo trudna sytuacja materialna i osobista, związana z chorobą dziecka, własną niepełnosprawnością i minimalnymi świadczeniami, w pełni uzasadnia zastosowanie art. 102 k.p.c. W konsekwencji, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżone postanowienie, nie obciążając pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. Sąd Najwyższy nie obciążył również powoda kosztami postępowania zażaleniowego, biorąc pod uwagę jego trudną sytuację. Przyznano również wynagrodzenie pełnomocnikom stron z urzędu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, można odstąpić od obciążenia strony kosztami postępowania apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli jej sytuacja życiowa i majątkowa uzasadnia zastosowanie zasady słuszności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 102 k.p.c. pozwala na odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej kosztami, gdy byłoby to niesłuszne. Okoliczności faktyczne, w tym sytuacja życiowa i majątkowa, podlegają ocenie z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Bezzasadność środka zaskarżenia nie wyłącza zastosowania art. 102 k.p.c.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zmiana postanowienia
Strona wygrywająca
pozwana A. R.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. R. | osoba_fizyczna | powód |
| A. R. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala na odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika, gdy w danym przypadku obciążenie takie byłoby niesłuszne. Podstawę stanowią okoliczności faktyczne, w tym sytuacja życiowa i stan majątkowy stron, podlegające ocenie z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada orzekania o kosztach procesu zgodnie z jego wynikiem.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów w postępowaniu apelacyjnym.
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
k.p.c. art. 394 § 1 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.
k.p.c. art. 398 § 16
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu § § 19
Dotyczy opłat za czynności adwokackie.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu § § 20
Dotyczy opłat za czynności adwokackie.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu § § 13 ust. 2 pkt 2
Dotyczy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie. Trudna sytuacja życiowa i majątkowa pozwanej (choroba dziecka, własna niepełnosprawność, niskie świadczenia) uzasadnia zastosowanie zasady słuszności i odstąpienie od obciążenia kosztami.
Odrzucone argumenty
Wniosek powoda o oddalenie zażalenia i zasądzenie od pozwanej kosztów procesu.
Godne uwagi sformułowania
Podstawę do zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią okoliczności sprawy przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne. Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje tych okoliczności, pozostawiając swobodę oceny sądowi orzekającemu. Mogą nimi być zarówno fakty związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej czy stanu majątkowego stron. Okoliczności te podlegają ocenie przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Zastosowania art. 102 k.p.c. nie wyłącza bezzasadność złożonego środka zaskarżenia, ponieważ realizuje on zasadę słuszności, będąc odstępstwem od przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady orzekania o kosztach procesu zgodnie z jego wynikiem.
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie zastosowania art. 102 k.p.c. w sytuacjach wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i majątkowej stron, nawet w przypadku bezzasadności środka zaskarżenia."
Ograniczenia: Każdorazowa ocena sytuacji życiowej i majątkowej strony jest indywidualna i zależy od konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie pokazuje, jak zasada słuszności (art. 102 k.p.c.) może być zastosowana w praktyce, chroniąc osoby w trudnej sytuacji życiowej przed obciążeniem kosztami sądowymi, co jest ważnym aspektem sprawiedliwości procesowej.
“Sąd Najwyższy: Trudna sytuacja życiowa i choroba dziecka zwalniają z kosztów sądowych?”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego: 270 PLN
nieopłacona pomoc prawna udzielona powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym: 270 PLN
nieopłacona pomoc prawna udzielona stronom z urzędu: 120 PLN
nieopłacona pomoc prawna udzielona stronom z urzędu: 120 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt V CZ 107/12 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa T. R. przeciwko A. R. o rozwód, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 kwietnia 2013 r., zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach, zawarte w punkcie drugim wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r., 1) zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że a) nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego b) przyznaje adw. A. K.-M. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego) kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł podwyższoną o należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym 2) nie obciąża pozwanego kosztami postępowania zażaleniowego 3) przyznaje pełnomocnikom stron adw. A. K.-M. i adw. A. L. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego) kwoty po 120 (sto dwadzieścia) zł podwyższone o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronom z urzędu. Uzasadnienie 2 Pozwana A. R. wniosła zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r. Postanowieniem tym Sąd Apelacyjny zasądził od niej na rzecz powoda kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania apelacyjnego oraz zażaleniowego, jak również o zasądzenie na rzecz jej pełnomocnika kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu. W odpowiedzi na zażalenie pozwanej powód wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto powód wniósł o nieobciążanie go kosztami postępowania zażaleniowego oraz o przyznanie jego pełnomocnikowi wynagrodzenia oraz zwrotu kosztów według norm przepisanych i podwyższenie wynagrodzenia o stawkę podatku od towaru i usług. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podstawę do zastosowania art. 102 k.p.c. stanowią okoliczności sprawy przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne. Art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje tych okoliczności, pozostawiając swobodę oceny sądowi orzekającemu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., IV CZ 155/11). Mogą nimi być zarówno fakty związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej czy stanu majątkowego stron. Okoliczności te podlegają ocenie przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2012 r., I UZ 86/12, LEX nr 1228427). Zastosowania art. 102 k.p.c. nie wyłącza bezzasadność złożonego środka zaskarżenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., IV CZ 155/11, LEX nr 1238137), ponieważ 3 realizuje on zasadę słuszności, będąc odstępstwem od przewidzianej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady orzekania o kosztach procesu zgodnie z jego wynikiem. Decydując się na skorzystanie z tej wyjątkowej możliwości Sąd Apelacyjny miał na uwadze położenie pozwanej. Pozwana znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej oraz osobistej, spowodowanej ciężką chorobą dziecka, które pozostaje pod jej opieką oraz własną niepełnosprawnością, ograniczającą nie tylko możliwość zarobkowania, ale nawet wykonywania obowiązków rodzinnych. Otrzymywane przez nią świadczenia są na minimalnym poziomie w porównaniu z potrzebami i nie ma widoków na poprawę tego stanu rzeczy. Okoliczności te w pełni uzasadniają zastosowanie art. 102 k.p.c. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 102 k.p.c. oraz art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c., zmienił zaskarżone postanowienie, odstępując od obciążenia pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. Mimo uwzględnienia zażalenia pozwanej Sąd Najwyższy nie obciążył powoda kosztami postępowania zażaleniowego, którego sytuacja życiowa i materialna również jest bardzo trudna. Ponieważ obie strony korzystają w procesie z pomocy udzielonej przez fachowych pełnomocników z urzędu, należało na podstawie § 19 i § 20 w związku z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348) przyznać pełnomocnikom stosowne wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną. Rozmiar tego wynagrodzenia ustalony został przy uwzględnieniu przedmiotu postępowania przed Sądem Apelacyjnym, którym były jedynie kwestie opiekuńcze. jw
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI