II CZ 80/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił zażalenie ubezpieczyciela na postanowienie o kosztach, potwierdzając zasadność zastosowania art. 102 k.p.c. przez sąd niższej instancji.
Sąd Okręgowy, stosując art. 102 k.p.c., nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego ze względu na jego trudną sytuację materialną i inne szczególne okoliczności. Pozwany ubezpieczyciel wniósł zażalenie, kwestionując zastosowanie tego przepisu i podnosząc nowe fakty dotyczące dochodów powoda. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, uznając, że sąd okręgowy prawidłowo ocenił przesłanki zastosowania art. 102 k.p.c., a podniesione przez pozwanego zarzuty nie były wystarczające do zmiany orzeczenia.
Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 14 lutego 2012 r. postanowił nie obciążać powoda kosztami postępowania apelacyjnego, opierając się na art. 102 k.p.c. Uzasadnieniem były trudna sytuacja materialna powoda (bezrobotny, utrzymywany przez żonę, łączny dochód 1500 zł), wysokie koszty postępowania pierwszoinstancyjnego oraz fakt, że konieczność wniesienia apelacji nie wynikała z winy powoda, a z opóźnień dowodowych i błędów sądu pierwszej instancji. Pozwany ubezpieczyciel, Towarzystwo Ubezpieczeń "Compensa" S.A., wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. oraz art. 233 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c. Skarżący podniósł, że powód prowadzi działalność gospodarczą od 2010 r., co zaprzecza jego bezrobotności. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie. W uzasadnieniu podkreślono, że art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej. Sąd Najwyższy stwierdził, że sama trudna sytuacja ekonomiczna nie jest wystarczającą podstawą do zwolnienia z kosztów, jeśli nie towarzyszą jej inne szczególne okoliczności. Pozwany nie wykazał wysokości ani waloru nowości dochodów powoda, a także nie zakwestionował pozostałych przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c. przez sąd okręgowy. Podkreślono, że roszczenie dotyczyło szkody na osobie po wypadku komunikacyjnym, koszty postępowania były wysokie, a przyczyny reformatoryjnego orzeczenia leżały po stronie ubezpieczyciela i błędu sądu co do odsetek. Ocena sądu co do wystąpienia wypadku szczególnie uzasadnionego ma charakter dyskrecjonalny i może być podważona tylko w przypadku rażącej niesprawiedliwości, czego w tej sprawie nie stwierdzono. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako bezzasadne i zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odstąpić od obciążania strony przegrywającej kosztami postępowania na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli zachodzą szczególnie uzasadnione wypadki, które mogą obejmować trudną sytuację materialną strony oraz okoliczności związane z przebiegiem postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 102 k.p.c. stanowi odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Sama trudna sytuacja ekonomiczna nie jest wystarczająca, jeśli nie towarzyszą jej inne szczególne czynniki. W tej sprawie sąd okręgowy prawidłowo ocenił przesłanki zastosowania art. 102 k.p.c., biorąc pod uwagę zarówno sytuację materialną powoda, jak i fakt, że przyczyny reformatoryjnego orzeczenia apelacyjnego leżały po stronie pozwanego ubezpieczyciela.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie zażalenia
Strona wygrywająca
powód
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Towarzystwo Ubezpieczeń "Compensa" - Spółka Akcyjna Vienna Insurance Group | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Jest to rozwiązanie szczególne, niepodlegające wykładni rozszerzającej i wymagające wystąpienia wyjątkowych okoliczności, branych pod uwagę zarówno w związku z przebiegiem postępowania, jak i sytuacją majątkową i życiową strony.
Pomocnicze
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 316 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 394¹ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. § 6 pkt 3
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. § 13 ust 2 pkt 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Trudna sytuacja materialna powoda (bezrobotny, utrzymywany przez żonę, niski dochód). Wysokie koszty postępowania pierwszoinstancyjnego, zbliżone do uzyskanej kwoty. Konieczność wniesienia apelacji nie wynikała z działań powoda, a z opóźnień dowodowych i błędów sądu pierwszej instancji (odsetki). Brak wykazania przez pozwanego wysokości i waloru nowości dochodów powoda. Ocena sądu okręgowego co do zastosowania art. 102 k.p.c. nie była rażąco niesprawiedliwa.
Odrzucone argumenty
Powód prowadzi działalność gospodarczą od 2010 r., co zaprzecza jego bezrobotności i trudnej sytuacji materialnej. Naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę dowodów.
Godne uwagi sformułowania
art. 102 k.p.c. ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Powyższa regulacja jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, ponadto wymagającym wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystana, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi dostatecznej podstawy zwolnienia - na podstawie art. 102 k.p.c. - od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, jeżeli nie przemawiają za tym dalsze szczególne okoliczności. Ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem sądu oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa.
Skład orzekający
Zbigniew Kwaśniewski
przewodniczący
Anna Owczarek
sprawozdawca
Katarzyna Tyczka-Rote
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 102 k.p.c. w kontekście kosztów postępowania, zwłaszcza w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie, gdzie występują trudności finansowe strony, ale również błędy lub opóźnienia po stronie przeciwnika."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności sprawy i oceny dyskrecjonalnej sądu. Wartość precedensowa może być ograniczona ze względu na indywidualny charakter oceny 'szczególnie uzasadnionego wypadku'.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego dla stron postępowania cywilnego zagadnienia kosztów sądowych i możliwości zastosowania wyjątku od reguły odpowiedzialności za wynik procesu (art. 102 k.p.c.). Pokazuje, jak sąd ocenia trudną sytuację materialną strony w kontekście innych okoliczności.
“Czy trudna sytuacja materialna zawsze zwalnia z kosztów sądowych? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice art. 102 k.p.c.”
Dane finansowe
zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym: 120 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt II CZ 80/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Owczarek (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa J. K. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń "Compensa" - Spółce Akcyjnej Vienna Insurance Group w Warszawie o zapłatę i ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 lipca 2012 r., zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte w pkt. 3 wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 lutego 2012 r., I. oddala zażalenie, II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Uzasadnienie 2 Sąd Okręgowy postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 14 lutego 2012 r. nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia w tym przedmiocie art. 102 k.p.c. Sąd stwierdził, iż powód jest bezrobotny, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i pozostaje na utrzymaniu żony. Łączny dochód małżonków wynosi 1500 złotych. Ponadto w postępowaniu pierwszoinstancyjnym powód został obciążony stosunkowo wysokimi kosztami, które zblizone są do kwoty uzyskanej od pozwanego z tytułu naprawienia szkody. Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, iż konieczność wniesienia apelacji nie wynikała z działań powoda, a samego apelującego, który bardzo późno zgłosił dowody na okoliczność zapłaty powodowi części dochodzonych świadczeń oraz błędnego orzeczenia przez sąd pierwszej instancji o odsetkach. Pozwany Compensa Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group wniósł zażalenie na powyższe orzeczenie. Zarzucając naruszenie przepisu art. 102 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz przepisu art. 233 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów, mających świadczyć o występowaniu szczególnie uzasadnionego wypadku i skutkującego błędnym przyjęciem zasady słuszności, pozwany wnosił o zmianę orzeczenia przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego. Skarżący podniósł ponadto że powód nie jest obecnie bezrobotny, gdyż prowadzi działalność gospodarczą i przedstawił na tę okoliczność dowód w postaci wydruku komputerowego z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika że od dnia 3 sierpnia 2010r. powód ma zarejstrowaną działalność gospodarcza w zakresie produkcji pozostałej odzieży wierzchniej. W odpowiedzi na zażalenie powód J. K. wnosił o oddalenie zażalenia jako bezzasadnego i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Wskazał, że jego dochody są niewielkie, a koszty postępowania (6.745,88 zł) niewiele niższe jak uzyskana od pozwanego kwota (7.862 zł). Sąd Najwyższy zważył: 3 Przepis art. 102 k.p.c. ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Stanowi on, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powyższa regulacja jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, ponadto wymagającym wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Do okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowania omawianego przepisu, zaliczyć należy związane z samym przebiegiem postępowania oraz dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Za trafny należy uznać pogląd, zgodnie z którym sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystana, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi dostatecznej podstawy zwolnienia - na podstawie art. 102 k.p.c. - od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, jeżeli nie przemawiają za tym dalsze szczególne okoliczności. W zażaleniu pozwany powołał się na nową okoliczność dotyczącą uzyskiwania przez powoda samodzielnych dochodów. Nie wykazał jednak ani ich wysokości ani waloru nowości, tj. przyczyn dla których wcześniej jej nie przedstawił. Pozwany nie zakwestionował ponadto pozostałych przesłanek, na których zostało oparte rozstrzygnięcie Sądu. Roszczenie dochodzone w procesie związane było ze szkodą na osobie, wynikającą z wypadku komunikacyjnego, w którym powód doznał bardzo poważnych obrażeń ciała. W związku z przeprowadzeniem postępowania dowodowego obejmującego szereg opinii biegłych koszty procesu były wysokie i oscylowały w granicach przyznanej ostatecznie kwoty. Sąd drugoinstancyjny trafnie zauważył, iż przyczyny uwzględnienia apelacji pozwanego nie leżały po stronie powoda, a nawet wręcz były wynikiem zaniedbań zakładu ubezpieczeń, który w trakcie procesu nie wykazał w jakim zakresie wcześniejszymi świadczeniami zaspokoił szkodę. W części konieczność wydania orzeczenia reformatoryjnego wynikała ponadto z błędu Sądu Rejonowego w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach. W tym stanie rzecz, mając na względzie, że ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c., ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym 4 przekonaniem sądu oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012, 7-8, poz. 98) i stwierdzając brak przesłanek dla takiej oceny Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia i na mocy art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił je jako bezzasadne. O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 3 w zw. z § 13 ust 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI