V CZ 100/12

Sygn. akt V CZ 100/12 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 27 marca 2013 r. 
 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Marian Kocon (przewodniczący) 
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
 
w sprawie z powództwa H. G. 
przeciwko J. Spółce Węglowej Spółce Akcyjnej  
o odszkodowanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 27 marca 2013 r., 
zażalenia powódki  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 23 maja 2012 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
Powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanej kwoty 
396.700 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za szkody górnicze 
w  budynkach mieszkalnym i gospodarczym, ewentualnie zobowiązania pozwanej 
do  przywrócenia tych budynków do stanu poprzedniego.  
Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 16 stycznia 2012 r. uwzględnił 
żądanie powódki zgłoszone na drugim miejscu i nakazał pozwanej wykonanie 
konkretnie wskazanych czynności.  
Powódka zaskarżyła powyższy wyrok apelacją w zakresie nakazania 
pozwanej   rektyfikacji budynku mieszkalnego i wniosła o zmianę tego orzeczenia 
przez zasądzenia na jej rzecz od pozwanej odszkodowania w kwocie 349.000 zł 
wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 19 lipca 2010 r. 
 Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 23 maja 2012 r. odrzucił apelację 
powódki uznając, że została ona wniesiona od nieistniejącego orzeczenia, skoro 
Sąd pierwszej instancji nie oddalił żądania zapłaty odszkodowania. Jako podstawę 
rozstrzygnięcia wskazał art. 373 k.p.c. 
W zażaleniu na powyższe postanowienie powódka wniosła o jego 
uchylenie, podnosząc, że  osoba poszkodowana ruchem zakładu górniczego nie 
ma prawa wyboru sposoby naprawienia szkody; ma jednak interes prawny 
w  żądaniu poddania 
kontroli 
rozstrzygnięcia 
sądu, określającego 
sposób 
naprawienia szkody. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażaleniu nie można odmówić słuszności. 
Z godnie z  ogólną zasadą prawa cywilnego, przewidzianą w  art. 363 § 1 
zdanie pierwsze k.c., w razie wyrządzenia szkody jej naprawienie powinno 
nastąpić, według wyboru poszkodowanego, albo przez przywrócenie stanu 
poprzedniego, albo przez zapłatę odszkodowania pieniężnego.  Wybór sposobu 
naprawienia szkody  należy zatem do poszkodowanego. Gdyby jednak wybrane 
przez poszkodowanego przywrócenie stanu poprzedniego okazało się niemożliwe 
albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, 

 
3 
roszczenie poszkodowanego zostaje ograniczone do świadczenia w pieniądzu 
(art.  363 § 1 zdanie drugie k.c.).  
W ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. 
Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947ze zm.; dalej: „p.g.g.”), mającej zastosowanie w 
rozpoznawanej sprawie, kwestia ta została uregulowana w sposób odmienny. I tak 
naprawienie szkody przez przedsiębiorcę (zakład górniczy), będącego sprawcą 
szkody, powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego (art. 94 ust. 1 i 4 
p.g.g.). Jeżeli zaś nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego lub jego 
koszty rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody, naprawienie szkody 
następuje przez zapłatę odszkodowania   95 p.g.g. 
W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że powołane przepisy  
stanowią lex specialis wobec ogólnych zasad naprawienia szkody sformułowanych 
w kodeksie cywilnym. W świetle tego zapatrywania, podzielanego przez skład 
orzekający, poszkodowany wskutek szkody górniczej nie jest uprawniony do 
określania w pozwie o naprawienie szkody, jaki wybiera sposób tego naprawienia.  
Pomijając sytuacje, w których   wskazanie jednego z  wymienionych świadczeń jest 
możliwe już  na etapie wniesienia pozwu ( przywrócenie do stanu poprzedniego jest 
niemożliwe lub nieopłacalne, gdy np. budynek wskutek ruchu zakładu górniczego 
zawalił się), z reguły  wybór właściwego sposobu naprawienia szkody  następuje 
dopiero po przeprowadzeniu przez sąd  postępowania dowodowego i wydaniu 
orzeczenia.  Dopiero zatem wtedy, gdy okaże się w toku postępowania sądowego, 
że z przyczyn, o których mowa w art. 95 p.g.g., nie może być przywrócony stan 
poprzedni,  a naprawienie szkody wymaga zapłacenia odszkodowania pieniężnego, 
można mówić o powstaniu roszczenia o świadczenie pieniężne. Określenie przez 
powoda wysokości  należnego mu odszkodowania stanowi żądanie jego zapłaty,  
aktualizujące się w  przypadku, gdy w wyniku postępowania  okaże się, 
że  naprawienie szkody nie będzie polegało na przywróceniu do stanu 
poprzedniego. (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 września 
2012 r., V CSK 379/11, niepubl.). 
Sąd Okręgowy, zobowiązując pozwaną do naprawienia szkody przez 
przywrócenie stanu poprzedniego (art. 94 ust. 1 p.g.g.), orzekł niezgodnie 

 
4 
z  oczekiwaniem powódki, według której właściwym sposobem wyrównania 
doznanego przez nią uszczerbku majątkowego  powinna być zapłata stosownego 
odszkodowania. Oczywistym jest zatem, że powódka - wbrew stanowisku 
wyrażonemu przez Sąd Apelacyjny - ma interes prawny w poddaniu kontroli 
instancyjnej takiego rozstrzygnięcia. Tym samym wniesiona przez nią apelacja nie 
została skierowana przeciwko orzeczeniu nieistniejącemu.  
Na marginesie wypada zauważyć, że gdyby nawet Sąd pierwszej instancji, 
podejmując zaskarżone rozstrzygniecie, jednocześnie oddalił żądanie zasądzenia 
odszkodowania – do czego z wyłuszczonych wyżej przyczyn nie było podstaw – to 
powódka nie mogłaby zrealizować swojego interesu przez  wniesienie apelacji  
wyłącznie przeciwko orzeczeniu oddalającemu powyższe żądanie. 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w związku 
z  art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.  
   
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
es