Orzeczenie · 2015-09-24

V CSK 741/14

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2015-09-24

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

przewlekłość postępowaniaprawo do sądudobra osobistezadośćuczynienieSkarb Państwaproces karnynaruszenie prawaodpowiedzialność deliktowa

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Skarbu Państwa od wyroku Sądu Apelacyjnego, który zasądził 100 000 zł zadośćuczynienia na rzecz powoda M. M. za przewlekłość blisko 20-letniego procesu karnego. Powód, oskarżony o zagarnięcie mienia społecznego, został ostatecznie uniewinniony po 170 rozprawach. Sądy niższych instancji uznały, że taka długotrwałość postępowania stanowiła naruszenie prawa do sądu i dóbr osobistych powoda (godności, swobody wyboru spędzania czasu, poczucia bezpieczeństwa), uzasadniając zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 417 k.c. oraz art. 24 i 448 k.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, stwierdzając, że prawo do rzetelnego i sprawnego procesu sądowego, w tym prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (art. 45 Konstytucji, art. 6 EKPC), nie jest samo w sobie dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. Podkreślono, że choć naruszenie tego prawa może prowadzić do naruszenia innych dóbr osobistych (np. zdrowia, czci, godności), to muszą one zostać konkretnie określone i wykazane wraz ze szkodą i związkiem przyczynowym. Sąd Najwyższy zaznaczył, że sama bezprawność działania funkcjonariuszy państwowych, skutkująca przewlekłością postępowania, jest wystarczająca do stwierdzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dobra osobistego, jednak warunkiem jest określenie tego dobra i wykazanie pozostałych przesłanek odpowiedzialności. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie, że prawo do sprawnego procesu sądowego samo w sobie nie jest dobrem osobistym, ale jego naruszenie może prowadzić do naruszenia innych dóbr osobistych, które muszą być wykazane.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przewlekłości postępowania karnego i wymaga wykazania naruszenia konkretnych dóbr osobistych.

Zagadnienia prawne (2)

Czy prawo do rzetelnego i sprawnego procesu sądowego, w tym prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, może być uznane za dobro osobiste podlegające ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c. i stanowić podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, prawo do rzetelnego i sprawnego procesu sądowego samo w sobie nie jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. Może ono jednak prowadzić do naruszenia innych dóbr osobistych, które muszą zostać precyzyjnie określone i wykazane.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy rozróżnił prawo do sądu (gwarancyjne) od dóbr osobistych (wartości niemajątkowych, ściśle związanych z człowiekiem). Choć naruszenie prawa do sądu może skutkować krzywdą, to sama przewlekłość postępowania nie narusza bezpośrednio dóbr osobistych, chyba że zostanie wykazane naruszenie konkretnego dobra (np. zdrowia, czci) w wyniku tej przewlekłości.

Czy przewlekłość postępowania karnego, wypełniająca przesłankę bezprawności, uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za naruszenie dóbr osobistych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, sama bezprawność działania funkcjonariuszy państwa, skutkująca przewlekłością postępowania, jest wystarczająca do stwierdzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną naruszeniem dobra osobistego, pod warunkiem określenia tego dobra i wykazania pozostałych przesłanek odpowiedzialności.

Uzasadnienie

Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. nie jest uzależniona od winy, a jedynie od stwierdzenia bezprawności. Długotrwałe prowadzenie procesu karnego przez blisko 20 lat wyczerpuje przesłankę bezprawności. Kluczowe jest jednak wykazanie naruszenia konkretnego dobra osobistego i związku przyczynowego z doznaną krzywdą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Skarb Państwa

Strony

Nazwa	Typ	Rola
M. M.	osoba_fizyczna	powód
Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w K. i Prezes Sądu Rejonowego w K.	organ_państwowy	pozwany

Przepisy (12)

Główne

k.c. art. 448

Kodeks cywilny

Przewiduje zasądzenie odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w razie naruszenia dobra osobistego.

k.p.c. art. 398 § 15

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa orzekania Sądu Najwyższego o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

k.c. art. 23

Kodeks cywilny

Określa katalog dóbr osobistych człowieka, który nie jest zamknięty, ale obejmuje wartości o charakterze normatywnym, ściśle związane z człowiekiem, niemajątkowe i niezbywalne.

k.c. art. 24

Kodeks cywilny

Przewiduje środki ochrony naruszonego lub zagrożonego dobra osobistego, w tym roszczenie o zadośćuczynienie.

k.c. art. 417

Kodeks cywilny

Reguluje odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej.

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje prawo do sądu, w tym prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

k.k. art. 202

Kodeks karny