V CSK 633/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania zwrotu nienależnie pobranych przez bank dopłat do oprocentowania kredytu preferencyjnego, udzielonego powódce na zakup gruntów rolnych. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, opierając się na art. 411 pkt 2 k.c. (zasady współżycia społecznego), mimo uznania, że wypowiedzenie umowy kredytowej przez bank nie było skuteczne. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki, przyjmując, że bank nie posiadał biernej legitymacji procesowej, ponieważ przekazał uzyskane od powódki środki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), na którą przeszedł obowiązek wydania korzyści zgodnie z art. 407 k.c. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego. Po pierwsze, uznał, że bank nie został zwolniony z odpowiedzialności na podstawie art. 407 k.c., gdyż w chwili bezpłatnego rozporządzenia korzyścią na rzecz ARiMR powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Po drugie, zakwestionował stanowisko Sądu Apelacyjnego dotyczące niemożności wcześniejszej spłaty kredytu przez powódkę, wskazując, że umowa została zawarta przed wejściem w życie art. 75a Prawa Bankowego, a interpretacja umowy przez Sąd Apelacyjny naruszała art. 65 § 2 k.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że powódka dokonała spłaty kredytu w całości na żądanie banku, co doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązania. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia (art. 407, 409 k.c.) w kontekście przekazania środków przez bank do ARiMR, a także kwestii przedterminowej spłaty kredytów bankowych udzielonych przed wejściem w życie art. 75a Prawa Bankowego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami kredytowymi z dopłatami ARiMR oraz stosowania art. 407 k.c. w kontekście bankowym.
Zagadnienia prawne (4)
Czy bank, który bezpłatnie rozporządził uzyskaną korzyścią (dopłatami do kredytu) na rzecz osoby trzeciej (ARiMR), zostaje zwolniony z obowiązku zwrotu tej korzyści na rzecz zubożonego (powódki), jeśli w chwili rozporządzenia powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bank nie zostaje zwolniony z obowiązku zwrotu, jeśli w chwili rozporządzenia korzyścią powinien był liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu. W takiej sytuacji występuje odpowiedzialność in solidum pierwotnie wzbogaconego (banku) wraz z osobą trzecią (ARiMR).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podzielił pogląd, że art. 407 k.c. nie zwalnia rozporządzającego z odpowiedzialności, jeśli w chwili wyzbycia się korzyści powinien był się liczyć z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.). Daje to prymat ochronie interesów zubożonego i ratio legis przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Czy powódka, kredytobiorca, miała prawo do wcześniejszej spłaty kredytu preferencyjnego, który został jej udzielony przed wejściem w życie art. 75a Prawa Bankowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powódka miała prawo do wcześniejszej spłaty kredytu, zarówno na podstawie art. 457 k.c. (obowiązujący w dacie zawarcia umowy), jak i z uwagi na postanowienia umowy kredytowej, które należy interpretować na niekorzyść banku jako jej redaktora.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 75a Prawa Bankowego, wprowadzający ograniczenia w przedterminowej spłacie, wszedł w życie po zawarciu umowy. Ponadto, analiza umowy wskazuje na możliwość wcześniejszej spłaty, a wątpliwości należy tłumaczyć na niekorzyść banku. Spłata dokonana na żądanie banku doprowadziła do wygaśnięcia zobowiązania.
Czy umowa kredytowa została skutecznie wypowiedziana przez bank z powodu zawarcia przez powódkę umowy przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, Sąd Najwyższy uznał, że wypowiedzenie umowy kredytowej z tej przyczyny nie było skuteczne, a Sąd Apelacyjny błędnie przyjął brak biernej legitymacji procesowej banku.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał wypowiedzenie za nieskuteczne, wskazując, że podstawa wypowiedzenia (sprzedaż nieruchomości) nie obejmuje przewłaszczenia na zabezpieczenie. Sąd Najwyższy podzielił tę ocenę, wskazując na błędy Sądu Apelacyjnego w ocenie legitymacji procesowej banku.
Czy spełnienie świadczenia przez powódkę (zwrot dopłat) w związku z nieskutecznym wypowiedzeniem umowy kredytowej może być uznane za nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i podlegać zwrotowi, czy też wyłączone jest przez art. 411 pkt 2 k.c. (zasady współżycia społecznego)?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy, który uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na potrzebę analizy zarzutów dotyczących art. 411 pkt 2 k.c. przez Sąd Apelacyjny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do zarzutów apelacji dotyczących art. 411 pkt 2 k.c., co stanowiło podstawę do uchylenia wyroku. Ocena zgodności zwrotu dopłat z zasadami współżycia społecznego wymaga analizy w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. B. | osoba_fizyczna | powódka |
| (…) Bank Spółdzielczy w S. | spółka | pozwany |
| Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. | instytucja | interwenient uboczny |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 407
Kodeks cywilny
Przejście obowiązku wydania korzyści na osobę trzecią nie zwalnia pierwotnie wzbogaconego z odpowiedzialności, jeśli w chwili rozporządzenia powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
k.c. art. 409
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu korzyści wygasa, gdy osoba mająca obowiązek zwrotu zużyła ją lub utraciła, chyba że powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się również do świadczenia nienależnego.
p.b. art. 69 § ust. 1
Ustawa - Prawo bankowe
Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony środki pieniężne z przeznaczeniem na ustalony cel i zobowiązuje się do zwrotu przez kredytobiorcę wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach.
p.b. art. 75a § ust. 1
Ustawa - Prawo bankowe
Bank i kredytobiorca są ściśle związani terminem zwrotu kredytu; o ile umowa nie stanowi inaczej, ani bank nie może bez zgody klienta żądać wcześniejszej spłaty kredytu, ani klient nie może bez zgody banku wcześniej spłacić kredytu.
Pomocnicze
k.c. art. 411 § pkt 2
Kodeks cywilny
Nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z pokrzywdzeniem osoby trzeciej.
k.c. art. 65 § § 2
Kodeks cywilny
W umowach o charakterze ciągłym (np. kredyt) w razie wątpliwości umowę należy tłumaczyć tak, by zapewnić zgodność z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 457
Kodeks cywilny
Termin spełnienia świadczenia oznaczonego przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika.
k.p.c. art. 398 § 13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia i w granicach podstaw.
k.p.c. art. 398 § 15 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Bank nie został zwolniony z odpowiedzialności na podstawie art. 407 k.c., mimo przekazania środków ARiMR, ponieważ w chwili rozporządzenia powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. • Powódka miała prawo do wcześniejszej spłaty kredytu, a umowa kredytowa nie została skutecznie wypowiedziana przez bank. • Spłata kredytu dokonana na żądanie banku doprowadziła do wygaśnięcia zobowiązania.
Odrzucone argumenty
Bank został zwolniony z odpowiedzialności na podstawie art. 407 k.c. • Powódka nie miała prawa do wcześniejszej spłaty kredytu. • Wypowiedzenie umowy kredytowej było skuteczne. • Spełnienie świadczenia przez powódkę było zgodne z zasadami współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
rozporządzenie bezpodstawnie uzyskaną korzyścią na rzecz osoby trzeciej (art. 407 k.c.) nie zwalnia rozporządzającego od odpowiedzialności (art. 405 k.c.), jeżeli w chwili wyzbycia się korzyści powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.). • w takim przypadku występuje odpowiedzialność in solidum tego kto korzyść uzyskał i powinien był się liczyć z obowiązkiem zwrotu (art. 409 k.c.), wraz z osobą trzecią o której mowa w art. 407 k.c. • art. 75a ust. 1 prawa bankowego (...) został dodany do prawa bankowego dopiero z dniem 1 maja 2004 r. • w stosunkach kredytu bankowego znajdował zastosowanie art. 457 k.c., a więc kredytobiorca był uprawniony do przedterminowej spłaty kredytu • wątpliwości wynikające z niejasnych postanowień umowy, nie dających się usunąć w drodze wykładni, należy tłumaczyć na niekorzyść pozwanego, który zredagował umowę (reguła in dubio contra proferentem).
Skład orzekający
Karol Weitz
przewodniczący
Monika Koba
sprawozdawca
Anna Owczarek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia (art. 407, 409 k.c.) w kontekście przekazania środków przez bank do ARiMR, a także kwestii przedterminowej spłaty kredytów bankowych udzielonych przed wejściem w życie art. 75a Prawa Bankowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z umowami kredytowymi z dopłatami ARiMR oraz stosowania art. 407 k.c. w kontekście bankowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii prawnych związanych z kredytami bankowymi, odpowiedzialnością banków i interpretacją przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, co jest istotne dla prawników i osób korzystających z kredytów.
“Czy bank może uniknąć zwrotu pieniędzy, przekazując je dalej? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię odpowiedzialności.”
Dane finansowe
WPS: 106 576,09 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.