V CSK 620/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną powódki V. Sp. z o.o. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego. Powództwo dotyczyło zasądzenia kwoty 212.822,49 zł z odsetkami tytułem zwrotu nienależnego świadczenia. Sprawa wywodziła się z wierzytelności zasądzonej wyrokiem zaocznym z 1998 r. na rzecz N. Spółki Węglowej SA (później Kompanii Węglowej SA) od K. sp. z o.o. Wierzytelność ta była przedmiotem kilku umów sprzedaży. Powódka twierdziła, że nabyła wierzytelność, która została częściowo zaspokojona przez pierwotnego wierzyciela po dokonaniu przelewu. Sądy niższych instancji uznały, że powódka nie wykazała swojej legitymacji czynnej, ponieważ nie udowodniła nabycia wierzytelności, które zostały zaspokojone przez pierwotnego wierzyciela. Sąd Apelacyjny wskazał, że roszczenie przeciwko wierzycielowi z tytułu odbioru świadczenia po dokonaniu przelewu przysługuje tylko cesjonariuszowi, który nabył daną wierzytelność. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną, podkreślił, że skutkiem przelewu jest sukcesja syngularna, a nabycie wierzytelności może nastąpić tylko w takim zakresie, w jakim przysługiwała zbywcy. Stwierdził, że brak podstawy prawnej do przyjęcia ciągu odpowiedzialności poprzednich zbywców wierzytelności względem ostatniego nabywcy, a roszczenie przeciwko cedentowi o zwrot świadczenia lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przysługuje wyłącznie w relacji między stronami danej umowy zbycia wierzytelności. Sąd Najwyższy uznał zarzuty skargi kasacyjnej za bezzasadne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie zasad dotyczących przelewu wierzytelności, legitymacji czynnej cesjonariusza w przypadku zaspokojenia wierzytelności przez cedenta, oraz skuteczności umów zbycia wierzytelności, które nie istnieją lub nie są wystarczająco oznaczone.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wielokrotnym obrotem wierzytelnościami i zaspokojeniem ich przez pierwotnego wierzyciela. Interpretacja przepisów k.c. dotyczących przelewu i nienależnego świadczenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy cesjonariusz (nabywca wierzytelności) ma legitymację czynną do dochodzenia od cedenta (pierwotnego wierzyciela) zwrotu świadczenia, które dłużnik spełnił do rąk cedenta po dokonaniu przelewu wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie przeciwko wierzycielowi z tytułu odbioru świadczenia po dokonaniu przelewu przysługuje tylko cesjonariuszowi, który nabył daną wierzytelność. Powódka nie wykazała, że nabyła wierzytelności, które zostały zaspokojone przez pierwotnego wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że skutkiem przelewu jest sukcesja syngularna, a nabycie wierzytelności następuje w zakresie, w jakim przysługiwała zbywcy. Brak jest podstawy prawnej do przyjęcia ciągu odpowiedzialności poprzednich zbywców względem ostatniego nabywcy. Roszczenie przeciwko cedentowi o zwrot świadczenia lub z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przysługuje wyłącznie w relacji między stronami danej umowy zbycia wierzytelności.
Czy umowa sprzedaży wierzytelności, której przedmiot nie istnieje lub nie jest wystarczająco oznaczony, jest skuteczna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, do wyłączenia skutku rozporządzającego umowy zobowiązującej dochodzi wówczas, gdy wierzytelność nie istnieje w chwili zawarcia umowy albo nie jest oznaczona na tyle dokładnie, aby można było nią rozporządzić. Brak wierzytelności czyni umowę o przelew wierzytelności nieskuteczną prawnie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przypomniał, że umowa sprzedaży wierzytelności musi mieć podwójny skutek zobowiązująco-rozporządzający. Jeśli wierzytelność nie istnieje lub nie jest wystarczająco oznaczona, umowa nie przenosi skutecznie wierzytelności.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| V. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powódka |
| Kompania Węglowa Spółka Akcyjna | spółka | pozwana |
| K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | dłużnik pierwotny |
| N. Spółka Węglowa SA | spółka | pierwotny wierzyciel |
| N. Węgiel SA | spółka | wierzyciel |
| T. Ś. | osoba_fizyczna | nabywca wierzytelności |
| V. G. SA | spółka | dłużnik rzeczowy |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 509 § § 1
Kodeks cywilny
Przelew wierzytelności. Sąd odrzucił argumentację skarżącej dotyczącą błędnej wykładni tego przepisu w kontekście osobistego charakteru spełnienia świadczenia.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Granice swobody umów.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Nienależne świadczenie. Przepis przywołany przez strony, ale nie będący podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Czyn niedozwolony. Przepis przywołany przez strony, ale nie będący podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego.
k.c. art. 512
Kodeks cywilny
Ochrona dłużnika w przypadku zawiadomienia o przelewie.
k.c. art. 516
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność zbywcy wierzytelności wobec nabywcy (rękojmia).
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia wyroku. Zarzut naruszenia podniesiony w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Ocena dowodów. Zarzut naruszenia podniesiony w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 245
Kodeks postępowania cywilnego
Moc dowodowa dokumentów. Zarzut naruszenia podniesiony w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 65
Kodeks postępowania cywilnego
Wykładnia umowy. Zarzut naruszenia podniesiony w skardze kasacyjnej.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek zwrotu kosztów procesu.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Zakres rozpoznania skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie przed sądem drugiej instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak legitymacji czynnej powódki do dochodzenia zwrotu świadczenia, które zostało zaspokojone przez pierwotnego wierzyciela po dokonaniu przelewu. • Roszczenie przeciwko cedentowi o zwrot świadczenia przysługuje tylko cesjonariuszowi, który nabył wierzytelność. • Nieskuteczność umowy przelewu wierzytelności, która nie istnieje lub nie jest wystarczająco oznaczona.
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 509 § 1 in fine k.c. w zw. z art. 410 k.c. lub art. 415 k.c. poprzez wadliwe przyjęcie, że uprawnienie przysługujące cesjonariuszowi z tytułu spełnienia świadczenia przez dłużnika przelanej wierzytelności do rąk poprzedniego wierzyciela ma charakter osobisty i wyklucza przelew. • Niewłaściwe zastosowanie art. 410 k.c. i art. 415 k.c. poprzez nie zakwalifikowanie prawne uprawnienia przysługującego cesjonariuszowi z tytułu spełnienia świadczenia przez dłużnika przelanej wierzytelności do rąk poprzedniego wierzyciela. • Uchybienie art. 245 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 509 § 2 k.p.c. i art. 65 k.c., mające istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż stało się podstawą przyjęcia braku legitymacji czynnej skarżącej. • Uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.
Godne uwagi sformułowania
Skutkiem przelewu wierzytelności jest sukcesja syngularna o charakterze translatywnym. • Nabycie wierzytelności może nastąpić tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim przysługiwała zbywcy. • Brak wierzytelności czyni umowę o przelew wierzytelności nieskuteczną prawnie. • Roszczenie przeciwko wierzycielowi z tytułu odbioru świadczenia po dokonaniu przelewu przysługuje tylko cesjonariuszowi, który nabył daną wierzytelność. • Przekazanie takiej należności wierzycielowi przez organ egzekucyjny nie jest czynnością prawną, polegającą na spełnieniu świadczenia, tylko zdarzeniem prawnym.
Skład orzekający
Marta Romańska
przewodniczący
Iwona Koper
członek
Anna Owczarek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasad dotyczących przelewu wierzytelności, legitymacji czynnej cesjonariusza w przypadku zaspokojenia wierzytelności przez cedenta, oraz skuteczności umów zbycia wierzytelności, które nie istnieją lub nie są wystarczająco oznaczone."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z wielokrotnym obrotem wierzytelnościami i zaspokojeniem ich przez pierwotnego wierzyciela. Interpretacja przepisów k.c. dotyczących przelewu i nienależnego świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii związanych z obrotem wierzytelnościami i potencjalnymi nadużyciami, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie zobowiązań i transakcjach handlowych.
“Czy można odzyskać pieniądze, które już zostały zapłacone pierwotnemu wierzycielowi?”
Dane finansowe
WPS: 212 822,49 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.