V CSK 582/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Parafii [...] w K. od wyroku Sądu Apelacyjnego, który oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego zasądzającego od Parafii na rzecz Gminy L. kwotę 1.396.592 zł z tytułu nakładów na nieruchomość. Nieruchomość, która pierwotnie należała do Parafii, została przejęta przez Skarb Państwa w 1952 r., następnie przekazana w zarząd różnym podmiotom miejskim, które poniosły nakłady inwestycyjne. W 1993 r. nieruchomość nabyła Gmina K., a następnie wyrokiem sądu przywrócono własność Parafii. Sąd Okręgowy uznał, że podstawą roszczenia Gminy L. o zwrot nakładów jest art. 405 k.c. (bezpodstawne wzbogacenie). Sąd Apelacyjny zaaprobował to stanowisko. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną, wskazał, że podstawą prawną roszczenia Gminy L. jest art. 90 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje możliwość żądania zwrotu równowartości nakładów od podmiotu przejmującego nieruchomość po wygaśnięciu trwałego zarządu. Sąd uznał, że Parafia nie nabyła nieruchomości w sposób pierwotny i wolny od obciążeń, a Gmina L. jest uprawniona do żądania zwrotu nakładów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozliczenia nakładów na nieruchomości, które przeszły przez różne formy własności i zarządu, w tym nieruchomości kościelne, państwowe i samorządowe, a także interpretacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście wygaśnięcia trwałego zarządu.
Specyficzny stan faktyczny związany z historią nieruchomości i przepisami dotyczącymi mienia kościelnego oraz państwowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy Parafia, jako następca prawny niemieckiego Kościoła Ewangelickiego, która odzyskała własność nieruchomości po jej przejęciu przez Skarb Państwa i późniejszej komunalizacji, jest zobowiązana do zwrotu nakładów poniesionych przez podmioty państwowe i samorządowe na tę nieruchomość?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Parafia jest zobowiązana do zwrotu nakładów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że podstawą prawną roszczenia o zwrot nakładów jest art. 90 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje możliwość żądania zwrotu równowartości nakładów od podmiotu przejmującego nieruchomość po wygaśnięciu trwałego zarządu. Sąd odrzucił argumentację Parafii o pierwotnym nabyciu nieruchomości i braku obowiązku zwrotu nakładów.
Czy przywrócenie własności nieruchomości Parafii na mocy wyroku sądowego oznacza nabycie jej w sposób pierwotny, wolny od wszelkich obciążeń i roszczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przywrócenie własności nie oznacza nabycia w sposób pierwotny i wolny od obciążeń, zwłaszcza w zakresie roszczeń o zwrot nakładów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelickiego nie upoważnia do uzyskania korzyści majątkowych kosztem innych podmiotów, a brak rozstrzygnięcia o rozliczeniach majątkowych w postępowaniu regulacyjnym otwiera drogę do dochodzenia roszczeń na drodze sądowej. Ponadto, przepis art. 40 ust. 4 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelickiego chroni prawa nabyte przez osoby trzecie.
Czy zarzut potrącenia zgłoszony przez Parafię, dotyczący zwrotu utraconych korzyści, jest zasadny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut potrącenia jest bezzasadny.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał zarzut potrącenia za bezzasadny z braku podstawy prawnej roszczenia wzajemnego. Sąd Najwyższy potwierdził, że dotychczasowi dysponenci nieruchomości posiadali tytuły prawne do władania nią i pobierania pożytków, a roszczenie Parafii z tytułu utraconych korzyści nie miało podstawy prawnej w odniesieniu do okresu sprzed przywrócenia własności. Ponadto, roszczenie powódki (Gminy L.) za okres po 13 listopada 2000 r. uległo przedawnieniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. L. | organ_państwowy | powódka |
| Parafia […] w K. | instytucja | pozwana |
| Gmina K. | organ_państwowy | dopozwana |
Przepisy (19)
Główne
u.s.P.d.K.E.-A.w.R.P. art. 40 § ust. 4
Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Nienaruszalność praw nabytych (rzeczowych i obligacyjnych) przez niepaństwowe osoby trzecie.
u.g.n. art. 90 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Podstawa prawna dla "trwałego zarządcy" do żądania zwrotu równowartości dokonanych nakładów od "właściwego organu" po wygaśnięciu trwałego zarządu.
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa prawna roszczenia o zwrot nakładów z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, gdy inne podstawy nie występują.
k.c. art. 48
Kodeks cywilny
Dotyczy części składowych rzeczy, w kontekście skutków wyroku przywracającego własność.
k.c. art. 191
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków wyroku przywracającego własność, w kontekście rozdzielenia skutków dla gruntu i jego części składowych.
k.c. art. 224
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące roszczeń uzupełniających właściciela przeciwko posiadaczowi, zastosowane w kontekście przedawnienia.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące roszczeń uzupełniających właściciela przeciwko posiadaczowi, zastosowane w kontekście przedawnienia.
k.c. art. 226
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące roszczeń uzupełniających właściciela przeciwko posiadaczowi, pominięte przez sąd niższej instancji, ale rozważane w skardze kasacyjnej.
k.c. art. 229
Kodeks cywilny
Dotyczy rocznego przedawnienia roszczeń uzupełniających.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Dotyczy zarzutu potrącenia.
k.c. art. 481
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek za opóźnienie, w kontekście wymagalności roszczenia.
u.g.n. art. 199 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przekształcenie zarządu w trwały zarząd z dniem wejścia w życie ustawy.
dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich art. 2 § ust. 4
Dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich
Podstawa nabycia własności nieruchomości przez Parafię jako następcy prawnego niemieckiego Kościoła Ewangelickiego.
u.g.g.i.w.n. art. 87
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przekształcenie użytkowania w zarząd z mocy prawa.
p.w.u.o.s.t.i.u.o.p.s. art. 5 § ust. 1
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dotyczy przekształcenia PGM w zakład budżetowy.
p.w.u.o.s.t.i.u.o.p.s. art. 8 § ust. 1
Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Dotyczy przekształcenia PGM w zakład budżetowy.
u.z.u.g.g.i.w.n. art. 2 § ust. 1
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Dotyczy przekształcenia PGM w zakład budżetowy.
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków procesowych powagi rzeczy osądzonej.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad słuszności w zakresie kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podstawa prawna roszczenia o zwrot nakładów wynika z art. 90 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. • Parafia nie nabyła nieruchomości w sposób pierwotny i wolny od obciążeń. • Gmina L. jest podmiotem uprawnionym do żądania zwrotu nakładów. • Zarzut potrącenia zgłoszony przez Parafię jest bezzasadny.
Odrzucone argumenty
Parafia nabyła nieruchomość w sposób pierwotny, bez obciążeń. • Przywrócenie własności nieruchomości wyłącza możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nakładów. • Zastosowanie art. 405 k.c. jako podstawy roszczenia jest błędne. • Zarzut potrącenia dotyczący zwrotu utraconych korzyści jest zasadny. • Skutki wyroku przywracającego własność odnosiły się niepodzielnie do nieruchomości gruntowej i jej części składowych. • Naruszenie art. 224-229 k.c. przez ich pominięcie.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób uznać, iżby możliwe było wykonywanie takiego zarządu na nieruchomości kościelnej osoby prawnej, t.j. innej niż skarbowa lub samorządowa • Dostosowując ten przepis do nietypowych uwarunkowań rozpoznawanej sprawy wypada uznać, że „właściwym organem” jest podmiot, który w następstwie wygaśnięcia trwałego zarządu „przejmuje” nieruchomość, stając się beneficjentem nakładów, zobowiązanym z mocy ustawy do ich „zwrotnego rozliczenia”.
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący-sprawozdawca
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Antoni Górski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozliczenia nakładów na nieruchomości, które przeszły przez różne formy własności i zarządu, w tym nieruchomości kościelne, państwowe i samorządowe, a także interpretacja przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście wygaśnięcia trwałego zarządu."
Ograniczenia: Specyficzny stan faktyczny związany z historią nieruchomości i przepisami dotyczącymi mienia kościelnego oraz państwowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej historii nieruchomości, która przechodziła przez różne ręce (Kościół, Państwo, Gmina) i wiąże się z roszczeniami o zwrot nakładów, co jest interesujące z perspektywy prawa nieruchomości i historii.
“Nieruchomość z przeszłością: Kto zapłaci za nakłady na ziemię Kościoła?”
Dane finansowe
WPS: 1 396 592 PLN
nakłady inwestycyjne: 1 396 592 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.