V CSK 566/12

Sąd Najwyższy2013-12-12
SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy
leasingrozwiązanie umowywypowiedzenieroszczeniaodszkodowaniewartość przedmiotusprzedaż poleasingowaart. 709[15] k.c.wzorce umowne

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w sprawie o zapłatę z weksla, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania z powodu błędnej wykładni art. 709[15] k.c. dotyczącego rozliczenia korzyści uzyskanych przez leasingodawcę po rozwiązaniu umowy.

Powódka V. L. P. S.A. dochodziła zapłaty z weksla od M. Fabryka Mebli Sp. z o.o. kwoty 403.695,22 zł po rozwiązaniu umowy leasingu. Sądy niższych instancji częściowo uwzględniły powództwo, opierając się na art. 709[15] k.c. i przyjmując wartość przedmiotu leasingu jako korzyść leasingodawcy. Sąd Najwyższy uchylił wyrok, wskazując na błędną wykładnię przepisów dotyczących rozliczenia rat leasingowych i uzyskanej korzyści, zwłaszcza w kontekście sprzedaży poleasingowej niekompletnego przedmiotu.

Sprawa dotyczyła powództwa o zapłatę z weksla wniesionego przez leasingodawcę (V. L. P. S.A.) przeciwko leasingobiorcy (M. Fabryka Mebli Sp. z o.o.) po przedterminowym rozwiązaniu umowy leasingu operacyjnego. Powód dochodził kwoty 403.695,22 zł, obejmującej m.in. pozostałe raty leasingowe. Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo w części, uznając za uzasadnione jedynie niektóre należności. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, uznając, że do rozliczeń po rozwiązaniu umowy ma zastosowanie art. 709[15] k.c., a uzyskana przez leasingodawcę korzyść (wartość przedmiotu leasingu) powinna pomniejszyć jego należności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uchylił zaskarżony wyrok. Wskazał, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały art. 709[15] k.c. w zakresie określenia wysokości uzyskanej przez leasingodawcę korzyści oraz rodzaju rat leasingowych, które mogą być pomniejszone. Podkreślono, że korzyść powinna być wiązana z realnie uzyskanym dochodem (ceną sprzedaży), a nie potencjalną wartością, zwłaszcza w przypadku sprzedaży niekompletnego przedmiotu po upływie terminu. Sąd Najwyższy przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Sądy niższych instancji zastosowały art. 709[15] k.c. Sąd Najwyższy uznał, że choć art. 709[15] k.c. ma charakter iuris cogentis, to postanowienia umowy mogą doprecyzowywać sposób rozliczeń, ale nie mogą wyłączać obowiązku pomniejszenia należności o uzyskaną korzyść.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że art. 709[15] k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący w zakresie pomniejszenia należności leasingodawcy o uzyskaną korzyść. Postanowienia umowy mogą doprecyzować sposób rozliczenia, ale nie mogą prowadzić do sytuacji, w której leasingodawca nie musiałby uwzględniać tej korzyści, zwłaszcza jeśli sprzedaż przedmiotu nastąpiła po terminie określonym w umowie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

NazwaTypRola
V. L. P. S.A.spółkapowód
M. Fabryka Mebli Spółka z o.o.spółkapozwany

Przepisy (8)

Główne

k.c. art. 709[15]

Kodeks cywilny

Przepis reguluje odpowiedzialność odszkodowawczą leasingobiorcy po rozwiązaniu umowy leasingu operacyjnego, nakładając obowiązek pomniejszenia odszkodowania o uzyskaną przez leasingodawcę korzyść. Ma charakter iuris cogentis w zakresie obowiązku pomniejszenia.

k.p.c. art. 398[15]

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

k.c. art. 384

Kodeks cywilny

Dotyczy stosowania wzorców umownych, w tym w umowach leasingu.

k.c. art. 471

Kodeks cywilny

Reguluje odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Ciężar dowodu.

k.c. art. 47[1]

Kodeks cywilny

Dotyczy wymagalności świadczeń.

k.c. art. 481

Kodeks cywilny

Dotyczy odsetek za opóźnienie.

k.c. art. 65

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 709[15] k.c. przez sądy niższych instancji w zakresie określenia wysokości uzyskanej przez leasingodawcę korzyści. Niewłaściwe ustalenie, które raty leasingowe mogą być pomniejszone o uzyskaną korzyść. Sprzedaż poleasingowa niekompletnego przedmiotu po upływie terminu powinna być inaczej oceniona niż przyjęły sądy niższych instancji.

Godne uwagi sformułowania

art. 709[15] k.c. ma charakter przepisu iuris cogentis w tym zakresie (statuuje bowiem istotną dla leasingobiorcy zasadę pomniejszania jego zadłużenia o wartość korzyści leasingobiorcy). Uzyskana przez b. leasingodawcę korzyść powinna pomniejszać właśnie sumę rat leasingowych, które stały się wymagalne w wyniku rozwiązania umowy leasingu. W sytuacji tzw. sprzedaży poleasingowej uzyskanie korzyści należy wiązać z realnie powstałym, a nie tylko potencjalnie możliwym do uzyskania dochodem z rzeczy, a więc przede wszystkim - z uzyskaną przez leasingodawcę (sprzedawcę) ceną sprzedaży.

Skład orzekający

Teresa Bielska-Sobkowicz

przewodniczący

Mirosław Bączyk

sprawozdawca

Irena Gromska-Szuster

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 709[15] k.c. w kontekście rozliczeń po rozwiązaniu umowy leasingu, zwłaszcza w przypadku sprzedaży poleasingowej i określenia wysokości uzyskanej korzyści."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozwiązania umowy leasingu operacyjnego i sprzedaży poleasingowej. Interpretacja art. 709[15] k.c. może być stosowana do innych umów o podobnym charakterze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia rozliczeń po rozwiązaniu umowy leasingu, z praktycznymi implikacjami dla firm leasingowych i leasingobiorców, a także zawiera szczegółową analizę przepisów Kodeksu cywilnego.

Leasing po rozwiązaniu umowy: Jak prawidłowo rozliczyć korzyści i raty?

Dane finansowe

WPS: 403 695,22 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt V CSK 566/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 grudnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)
‎
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
‎
SSN Irena Gromska-Szuster
w sprawie z powództwa V. L. P. S.A. z siedzibą w W.
‎
przeciwko M. Fabryka Mebli Spółce z o.o. w G.
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 12 grudnia 2013 r.,
‎
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
‎
z dnia 25 maja 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania
oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powód – V. L. P. S.A. wniosła o wydanie nakazu zapłaty z weksla  w postępowaniu nakazowym przez stronę pozwaną M. Fabrykę Mebli Spółkę z o.o. kwoty 403.695,22 zł z odpowiednimi odsetkami. Wypełniony przez powoda  weksel in blanco obejmował należności powoda powstałe w związku z rozwiązaniem umowy leasingu przed terminem. Nakaz taki został wydany, a w zarzutach strony pozwanej od nakazu zapłaty kwestionowano m.in. prawidłowość wyliczonych należności powoda (brak ich rzetelnego wyliczenia i niemożność weryfikacji). Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty w całości, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.
Zasadnicze elementy stanu faktycznego są następujące.
W dniu 28 maja 2009 r. strona  powodowa (leasingodawca) zawarł  ze stroną  pozwaną (leasingobiorcą) umowę leasingu operacyjnego, obejmującego   urządzenie - okleiniarnia „Optimal Homag” o wartości 149.500 zł netto  (34.435,90 euro).
W umowie tej zastrzeżono m.in., że w razie jej rozwiązania przed terminem wysokość  pozostałych  do uiszczenia  rat  pomniejsza się o wartość  netto, tj. bez  podatku od towarów i usług, uzyskaną ze sprzedaży przedmiotu leasingu, o ile sprzedaż ta odbędzie się w terminie 60 dni od daty przejęcia przedmiotu leasingu (§ 20 ust. 1 i 2 ogólnych warunków leasingu” - o.w.u.l.). Przedmiot leasingu został   wydany leasingodawcy w październiku 2007 r. Powołując się na naruszenie przez leasingobiorcę postanowień umowy, strona powodowa złożyła oświadczenie o rozwiązaniu umowy na podstawie § 20 o.w.u.l. (pismo z dnia 23 listopada 2009 r.) i wezwała kontrahenta do zwrotu przedmiotu leasingu. Do leasingobiorcy kierowane były informacje o niezapłaconych fakturach, leasingodawca zlecił innemu  podmiotowi (A. P. Spółka z o.o.) wyegzekwowanie części należności i odzyskanie przedmiotu leasingu. Po przejęciu przedmiotu leasingu leasingodawca powołał rzeczoznawcę, który dokonał wyceny przedmiotu leasingu. Od lutego  2011 r. do listopada 2011 r. maszyna była oferowana na sprzedaż na stronie internetowej powoda. Na podstawie umowy o współpracę z dnia 27 stycznia 2010 r. strona powodowa oddała maszynę na przechowanie oraz m.in. w celu promowania  jej sprzedaży w internecie i innych środkach przekazu (maszynę tę oferowano w tym czasie za kwotę 120.000 zł). W listopadzie 2011 r. przedmiot leasingu został sprzedany przechowawcy (L.; podmiot ten był dostawcą maszyn na stronie internetowej) za kwotę 28.000 zł, ale w maszynie tej brakowało jej istotnej części w postaci komputera.
W ocenie Sądu Okręgowego, powó
dztwo
leasingodawcy okazało się częściowo uzasadnione. W postępowaniu nie podważano skuteczności rozwiązania umowy leasingu przed terminem na podstawie § 20 o.w.u.l. Powstała jednak kwestia,  jakich należności  może dochodzić  leasingodawca od leasingobiorcy na podstawie weksla w związku z wcześniejszym zakończeniem stosunku leasingu operacyjnego i w oparciu o  jaki reżim prawny. Zdaniem Sądu Okręgowego, w grę mógł wchodzić ogólny reżim przewidziany w art. 709
15
k.c., a nie postanowienie § 20 o.w.u.l., ponieważ strona powodowa nie dokonała sprzedaży przedmiotu leasingu przed upływem 60 dni, jak to przewidywano w treści tego paragrafu. Sąd Okręgowy analizował cztery rodzaje należności zgłoszonych wobec leasingobiorcy. Uznał za uzasadnioną należność w wysokości 100.909,21 zł,  należność w wysokości 10.584,48 zł (obejmującą opłaty leasingowe za okres  przed rozwiązaniem umowy leasingu), kwotę 2535,28 zł jako należności z tytułu „odsetek za opóźnienie w zrealizowanych płatnościach”. Sąd nie uwzględnił natomiast kwoty 373,75 zł z tytułu ubezpieczenia przedmiotu leasingu z racji  sformułowania § 21 ust. 1 o.w.u.l, ponieważ chodzi tu o składkę za okres po rozwiązaniu umowy. Za podstawę dokonanych rozliczeń Sąd przyjął wartość  zwróconego  przedmiotu leasingu w kwocie 120.000 zł netto, ponieważ  taka była  oferta sprzedaży tego przedmiotu, a leasingodawca nie wykazał, aby maszyna  miała inną wartość rynkową. W ocenie Sądu Okręgowego, weksel in blanco został  nieprawidłowo wypełniony w odniesieniu do kwoty 114.412,72 zł.
Apelacja strony powodowej została oddalona. Sąd Apelacyjny uznał, że  strona powodowa skutecznie ograniczyła powództwa o kwotę 28.000 zł, przy czym  nie zachodziła potrzeba umarzania w tym zakresie postępowania.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że do określenia należności leasingodawcy po wcześniejszym rozwiązaniu umowy leasingu ma zastosowanie ogólny przepis  art. 709
15
k.c. a nie § 20 o.w.u.l. Podobnie jak Sąd Okręgowy przyjął, że w świetle art. 709
15
k.c. zwrot przedmiotu leasingu oznaczał „uzyskanie korzyści’, przy czym wysokość tej korzyści określała jej cena 120.000 zł (w związku z wystawieniem  w pełni sprawnej technologicznie maszyny do sprzedaży), a nie cena dokonanej  faktycznie sprzedaży w wysokości 28.000 zł (doszło tu bowiem do zbycia  maszyny bez jej istotnej części, tj. komputera). Według Sądu Apelacyjnego, obowiązkiem strony powodowej (leasingodawcy) jako lojalnego kontrahenta było wystawienie przedmiotu leasingu do sprzedaży według  wartości   jej   oszacowania, uwzględniającej ceny rynkowe, ponieważ miało to decydujące znaczenie dla dokonywanego rozliczenia po rozwiązaniu umowy leasingowej. Innymi słowy, decydujące znaczenie miała wartość przedmiotu leasingu w dniu jej przejęcia  przez leasingodawcę.
Sąd Apelacyjny rozważał także to, jakie należności mogą być pomniejszone  o wspomnianą korzyść, wyrażającą się ceną przejętego przedmiotu leasingu (art. 709
15
k.c.) i doszedł do wniosku, że w tym względzie należy brać pod uwagę łącznie raty leasingowe należne za okres po rozwiązaniu umowy leasingu (100.594,48 zł) oraz raty leasingowe jeszcze niezapłacone do dnia rozwiązania tej umowy (10.594,48 zł) oraz odsetki „od nieterminowych płatności w kwocie  2.535,28 zł”. Od uzyskanej korzyści strona powodowa  nie  mogła  jednak  odliczyć  kwoty 373,75 zł, stanowiącej poniesiony przez nią wydatek na ubezpieczenie przedmiotu  leasingu za okres po rozwiązaniu umowy.
W każdym razie suma zgłoszonych przez stronę powodową należności (114,412,72 zł) jest mniejsza niż uzyskana przez nią korzyść w rozumieniu art. 709
15
k.c. (120.000 zł).
W skardze kasacyjnej strony powodowej podnoszono jedynie zarzut  naruszenia art. 709
15
k.c., przez jego błędną wykładnię. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżony został w zakresie dotyczącym oddalenia apelacji odnośnie do kwoty  86.412,72 zł. Skarżący wnosił o uchylenie tego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1.
Z przebiegu dotychczasowego postępowania wynika, że od strony pozwanej na rzecz strony powodowej prawomocnie zasądzono kary umowne przewidziane w § 35 o.w.u.l. w wysokości 58.281,02 zł. Obecnie skarżący kwestionuje oddalenie powództwa w odniesieniu do kwoty 86.412,72 zł, która stanowi różnicę mię
dzy
wysokością należności oddalonej i należnością, o którą strona powodowa  ostatecznie ograniczyła powództwo (114.142,72 zł - 28.000 zł = 86.412,72).
W postępowaniu apelacyjnym powstała kwestia postaci i wysokości  uzyskanej przez leasingobiorcę korzyści w wyniku wcześniejszego zakończenia stosunku leasingu operacyjnego, jakie roszczenia mogą być dochodzone wobec leasingobiorcy po takim zakończeniu (i objęte uzupełnionym wekslem in blanco) i które z nich mogą być odpowiednio pomniejszone o uzyskaną korzyść  leasingodawcy oraz jaki reżim prawny byłby miarodajny w tym zakresie: ogólny przepis art. 709
15
k.c., czy też odpowiednie postanowienia wzorca umownego (§ 20 o.w.u.l.).
2. Jeżeli Sądy meriti przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie należało  zastosować jedynie ogólny reżim rozliczenia, określony w art. 709
15
k.c., to -zdaniem skarżącego - jako podstawę takiego roszczenia należało przyjąć „zarówno art. 709
15
k.c., jak i korespondujący z nim § 20 o.w.u.l.”, ponieważ w umowie leasingu z dnia 28 maja 2009 r. (wzorcu umownym) strony doprecyzowały kodeksowy sposób rozliczania umowy leasingu po jej rozwiązaniu.
Nie można wykluczyć tego, że strony w umowie leasingu operacyjnego (wzorcu umownym, art. 384 k.c.) uregulują bliżej określony sposób uwzględniania korzyści, którą leasingobiorca uzyskuje w związku z wypowiedzeniem umowy  leasingu z przyczyn leżących po stronie leasingobiorcy i wcześniejszym zwrotem  przedmiotu leasingu. W § 20 o.w.u.l. przewidziano w takiej sytuacji uprawnienie leasingodawcy do natychmiastowego przejęcia przedmiotu leasingu oraz żądania zapłaty wszystkich pozostałych rat  leasingowych, przy czym raty te pomniejszano o cenę uzyskaną „ze sprzedaży przedmiotu leasingu, o ile sprzedaż ta odbędzie się w terminie 60 dni od daty przejęcia przedmiotu leasingu”. Skoro ustalono, że sprzedaż nastąpiła po upływie tego okresu, to istniały jednak podstawy do  przyjęcia, że uwzględnienie uzyskanej przez leasingodawcę korzyści (niezależnie od tego, jak ją ujmować i określić co do wysokości) i pomniejszenie o nią należności  leasingodawcy po zakończeniu stosunku leasingu, powinno odbywać się już według reżimu przewidzianego w ogólnym art. 709
15
k.c. W przepisie tym nie uzależnia się bowiem konieczności dokonanego pomniejszenia od okresu, w którym nastąpi sprzedaż (zbycie) przedmiotu leasingu. Nie znaczy to jednak,  wbrew sugestii skarżącego (s. 8 skargi), że późniejsza sprzedaż przedmiotu  leasingu jakoby „skutkuje rozliczeniem korzystniejszym dla leasingobiorcy”, bowiem  chodzi tu nie o zależność natury automatycznej, ale o właściwą interpretację przepisu art. 709
15
in fine k.c. (zob. pkt 5 uzasadnienia). Rzecz jasna, że nietrafna byłaby interpretacja postanowienia § 20 o.w.u.l. w ten sposób, że celem tego postanowienia, przewidującego czas sprzedaży przedmiotu leasingu, było w ogóle zwolnienie leasingodawcy z konieczności pomniejszenia jego należności o cenę uzyskaną ze sprzedaży już po tym okresie. Takie rozwiązanie naruszałoby, oczywiście,
sens regulacji prawnej zawartej w art. 709
15
k.c. Należy bowiem przyjąć, że przepis ten ma jednak charakter przepisu iuris cogentis w tym zakresie (statuuje bowiem istotną dla leasingobiorcy zasadę pomniejszania jego zadłużenia o wartość
korzyści leasingobiorcy). Inne rozwiązanie podważałoby wartość normatywną art. 705
15
k.c.
3. W obecnym postępowaniu leasingodawca dochodził kilku należności w związku z wcześniejszym zakończeniem stosunku leasingu operacyjnego (łącznie 114,412,72 zł). Niewątpliwie przysługuje mu roszczenie o zapłatę równowartości rat leasingowych, które stały się wymagalne do czasu rozwiązania umowy leasingu (w dniu 23 listopada 2009 r.) i nie zostały dotychczas zapłacone przez leasingobiorcę (kwota 10.584,48 zł art. 47
1
k.c.). To samo dotyczy równowartości rat leasingowych za okres po rozwiązaniu umowy leasingu (art. 709
15
k.c.; kwota 100.909,21 zł). Leasingobiorca mógłby też dochodzić odsetek za opóźnienie z zapłatą tych dwóch kategorii należności. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednak jednoznacznie, czy kwota 2.535,28 zł stanowi odsetki za opóźnienie (skapitalizowane) w zapłacie tych kategorii należności, czy także jeszcze innych (np. należności odpowiadającej kosztom ubezpieczenia przedmiotu leasingu; kwota 373,75 zł).
Brak było podstaw do uwzględnienia roszczenia o zapłatę kwoty 373,75 zł, która obejmuje poniesiony przez stronę powodową wydatek na ubezpieczenie przedmiotu leasingu za okres przypadający po rozwiązaniu umowy. Podstawę do dochodzenia zwrotu tej kwoty nie stanowiły postanowienia o.w.u.l. (§§ 21 i 23). Nie  sposób też twierdzić, że chodziło tu o szkodę poniesioną przez stronę powodową na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.), skoro wspomniany wydatek obejmował okres ubezpieczenia maszyny po rozwiązaniu umowy i łączył się z   ubezpieczeniem dobrowolnym. Ponadto nieuwzględnienie omawianego roszczenia nie powiązano z naruszeniem art. 65 k.c. i art. 471 k.c. Brak też przekonywających argumentów co do tego, że wspomniany wydatek powinien jakoby zmniejszać uzyskaną korzyść w wyniku rozwiązania umowy leasingu.
4. Należy podzielić stanowisko skarżącego co do tego, jakie należności leasingodawcy objęte pozwem powinny zostać odpowiednio pomniejszone z uzyskaną przez niego korzyścią po wcześniejszym zakończeniu stosunku leasingu operacyjnego. Chodzi tu jedynie o raty leasingowe, których obowiązek zapłaty powstaje po rozwiązaniu umowy leasingu, ale już nie o te raty, które nie zostały zapłacone do tej daty, mimo że stały się już wymagalne. Wprawdzie w art. 709
15
k.c. wspomina się ogólnie o „niezapłaconych ratach” (co mogłoby sugerować obie kategorie wierzytelności), jednakże w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjmuje się to pierwsze rozwiązanie (tak np. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., I CSK 641/09, OSNC-ZD 2011, nr 2, poz. 35). Uzyskana przez b. leasingodawcę korzyść powinna pomniejszać właśnie sumę rat leasingowych, które stały się wymagalne w wyniku rozwiązania umowy leasingu. Do pomniejszenia powinny być przedstawione także odsetki za opóźnienie z zapłatą tych rat (art. 481 k.c.), ponieważ odsetki dzielą los prawny należności głównej także w omawianym zakresie. Natomiast Sądy meriti bezpodstawnie przyjęły, że pomniejszeniem objęte są także odsetki za opóźnienie z zapłatą rat leasingowych, przewidzianych za okres do rozwiązania umowy leasingu (pkt 3 uzasadnienia).
5. Unormowanie zawarte w art. 709
15
k.c. nawiązuje do regulacji art. 709
5
§ 3 k.c. i art. 709
8
§ 5 k.c. W przepisach k.c. nie określa się bliżej pojęcia „uzyskanej korzyści” przez leasingodawcę po zakończeniu stosunku leasingu. Dotychczasowe wypowiedzi w piśmiennictwie i judykaturze pozwalają na bliższe jurydyczne ujęcie tego pojęcia.
Po pierwsze, przepis art. 709
15
k.c. reguluje kontaktową odpowiedzialność odszkodowawczą leasingobiorcy po rozwiązaniu stosunku leasingu operacyjnego. z przyczyn leżących po stronie leasingodawcy (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z  dnia 13 stycznia 2012 r., I CSK 176/11, nie publ.). Leasingodawca jest uprawniony domagać się tytułem odszkodowania zapłaty rat leasingowych, obejmujących okres od chwili rozwiązania umowy do czasu pierwotnie przewidywanego jej zakończenia, jednakże odszkodowanie to powinno być pomniejszone o korzyść przewidzianą w   art. 709
15
k.c. (nawiązuje się tu niekiedy do ogólnej formuły prawa odszkodowawczego w postaci compensatio lucri cum damno, aczkolwiek nie bez zastrzeżeń, por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., I CSK 641/09, OSNC-ZD 2011, nr 2, poz. 35). W każdym razie element konieczności takiego pomniejszenia świadczy o tym, że uzyskana korzyść ma charakter majątkowy i może być kompensowana z powyższymi ratami leasingowymi.
Po drugie, pod uwagę należy brać nie jakiekolwiek korzyści, ale tylko takie, które leasingodawca uzyskał przed umówionym terminem i wskutek rozwiązania umowy leasingu (art. 709
15
in fine k.c.). Chodzi tu o czasowy i funkcjonalny związek między uzyskaną korzyścią a tymi dwoma zdarzeniami.
Po trzecie, korzyści powinny być uzyskane przez leasingodawcę w okresie od rozwiązania umowy do czasu, na który zawarta była umowa leasingu (korzyść nie musi zatem powstać już w chwili rozwiązania umowy; tak np. trafnie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2010 r., V CSK 4/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 29).
Po czwarte, korzyść może pojawić się w różnej postaci. Może ona polegać (i tak się z reguły dzieje) na odzyskaniu (przejęcia) przedmiotu leasingu przez leasingodawcę przed terminem i ponownym zaangażowaniu tego przedmiotu umowy w nowy (dalszy) stosunek obligacyjny, w tym - stosunek leasingu lub dokonanie tzw. sprzedaży poleasingowej (też na rzecz poprzedniego leasingobiorcy). W grę może wchodzić także inna postać korzyści, np. może ona polegać na zaoszczędzeniu wydatków na utrzymanie rzeczy, tj. wydatków obejmujących koszty obsługi długu zaciągniętego na zakup przedmiotu leasingu (tak uzasadnienie wyroku z dnia 14 lipca 2010 r., V CSK 4/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 29).
Po piąte, postać uzyskanej korzyści może determinować sam sposób określenia wartości (ceny) tej korzyści, ponieważ nie sposób - w ocenie Sądu Najwyższego - o jakieś uniwersalne twierdzenia w tym zakresie. Dlatego trafnie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 r. (I CSK 641/09, OSNC-ZD 2011, nr 2, poz. 35) zwrócono uwagę na to, że jeżeli po rozwiązaniu umowy leasingu (art. 709
15
k.c.) leasingodawca zawarł nową umowę leasingu, to określone w tej umowie raty leasingowe „obejmują spłatę ustalonej w tej umowie wartości rzeczy oddanej do używania nowemu korzystającemu”. Były leasingodawca uzyskuje bowiem korzyść już z chwilą odzyskania przedmiotu leasingu i ponownego zaangażowania go w nowy stosunek leasingowy, a ustalone raty odzwierciedlają wartość przedmiotu leasingu (pomniejszenie sumy rat objętych art. 709
15
k.c. o wartość rzeczy objętej nową umową i o raty należne na podstawie tej umowy, zawierające spłatę tej wartości, prowadziłoby do nieuzasadnionego, podwójnego w istocie odliczenia wartości rzeczy uzyskanej przez finansującego w wyniku wcześniejszego rozwiązania umowy; tamże).
6. W rozpoznawanej sprawie ustalono przynajmniej kilka okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przy określeniu postaci uzyskanej przez stronę  powodową korzyści w rozumieniu art. 709
15
k.c. i samej jej wartości. Otóż dokonano  tzw. sprzedaży poleasingowej, odzyskana rzecz miała określoną wartość w obrocie prawnym, do sprzedaży doszło po 9-ciu miesiącach od jej przejęcia, sprzedano ostatecznie niekompletną maszynę (bez komputera). Sądy meriti przyjęły, że leasingobiorca uzyskał korzyść już w chwili przejęcia przedmiotu leasingu (w  wersji kompletnej - w lutym 2011 r.), a rozmiar (wartość) tej korzyści określała cena przedmiotu leasingu (kompletnego) właśnie w chwili jej przejęcia (120.000 zł).
Tymczasem w sytuacji tzw. sprzedaży poleasingowej uzyskanie korzyści należy wiązać z realnie powstałym, a nie tylko potencjalnie możliwym do uzyskania dochodem z rzeczy, a więc przede wszystkim - z uzyskaną przez leasingodawcę (sprzedawcę) ceną sprzedaży. Źródłem ceny (korzyści) jest tu wprawdzie umowa sprzedaży, jednakże umowa ta stanowi konsekwencję wcześniejszego rozwiązania umowy leasingu i zarazem wykonanie przyjętego przez leasingodawcę (we wzorcu umownym, § 20 o.w.u.l.) kontraktowego obowiązku sprzedaży przedmiotu leasingu po wykonaniu uprawnienia do rozwiązania umowy, przewidzianego w art. 709
15
k.c. Do  oceny Sądu należy określenie skutków niewykonania lub nienależytego wykonania wspomnianego obowiązku przewidzianego w interesie leasingobiorcy (art. 471 k.c. w   zw. z art. 709
15
k.c.) przy założeniu, że chodzi tu o wspomniany reżim odszkodowawczej odpowiedzialności kontraktowej, która ma doprowadzić do właściwego ustalenia zakresu odszkodowania należnego leasingodawcy. To samo dotyczy sytuacji sprzedaży poleasingowej przedmiotu w stanie niekompletnym. Należy też pamiętać, że o korzyści w rozumieniu art. 709
15
k.c. można mówić także w razie sekwencyjnego zbycia, przedmiotu leasingu (np. częściami, różnym podmiotom). Ciężar wykazania uzyskania korzyści w określony sposób i je rozmiaru obciąża zawsze leasingobiorcę (art. 6 k.c.).
W tej sytuacji należy stwierdzić, że w skardze kasacyjnej trafnie podniesiono, od jakich rat leasingowych możliwe jest odliczanie uzyskanej przez leasingodawcę korzyści (pkt 6 skargi i pkt 4 uzasadnienia). Skoro sprzedaż poleasingowa nastąpiła po upływie 9 miesięcy od chwili przejęcia przedmiotu i doszło ostatecznie jednak do sprzedaży   maszyny  niekompletnej   technicznie, to  z pewnością  Sąd  Apelacyjny przedwcześnie  przyjął,  po  niezbyt   klarownym  i  spójnym wywodzie jurydycznym, że uzyskana przez stronę  powodową korzyść stanowiła  cenę  przedmiotu leasingu (jej wartość) już  w  czasie jej  przejęcia. Należało  zatem  zaskarżony wyrok uchylić i przekazać  sprawę Sądowi  Apelacyjnemu  do  ponownego rozpoznania (art. 398
15
k.p.c.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI