V CSK 526/10

Sygn. akt V CSK 526/10 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 9 lutego 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) 
SSN Iwona Koper 
SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa Aleksandry S., Barbary F., Bożeny T., Grzegorza B., 
Heleny J., Jacka N., Jadwigi W., Jana K., Jana R., Jerzego M., Kazimiery C., 
Kazimiery D., Krzysztofa D., Marka M., Leszka O., Łucji J., Marii B., Mariana Ś., 
Mieczysławy P., Piotra P., Piotra S., Urszuli K., Urszuli S., Wandy B. i Danuty R. 
przeciwko "K. I." Spółce z o.o. z siedzibą w P. i Spółdzielni Mieszkaniowej "G." z 
siedzibą w P. 
o stwierdzenie naruszenia interesu prawnego, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2011 r., 
skargi kasacyjnej powodów: Aleksandry S., Barbary F., Bożeny T., Grzegorza B., 
Heleny J., Jacka N., Jadwigi W., Jana K., Jana R., Jerzego M., Kazimiery C., 
Kazimiery D., Krzysztofa D., Leszka O., Łucji J., Marii B., Mariana Ś., Mieczysławy 
P., Piotra P., Urszuli K., Urszuli S. i Wandy B.  
od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 9 października 2009 r.,  
 
 
uchyla zaskarżony wyrok w stosunku do powodów 
Aleksandry S., Barbary F., Bożeny T., Grzegorza B., Heleny J., 
Jacka N., Jadwigi W., Jana K., Jana R., Jerzego M., Kazimiery C., 
Kazimiery D., Krzysztofa D., Leszka O., Łucji J., Marii B., Mariana 

 
2 
Ś., Mieczysławy P., Piotra P., Urszuli K., Urszuli S. i Wandy B., 
z wyjątkiem orzeczenia o oddaleniu zażalenia pozwanej "K. I." 
Spółki z o.o. z siedzibą w P. /pkt 2/ i w tym zakresie przekazuje 
sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz 
orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 
Dwudziestu sześciu najemców lokali mieszkalnych znajdujących się 
w budynku położonym przy ulicy K. 2, 2a, 4 i 4a w W. w pozwie skierowanym 
przeciwko „K. I.” Spółce z o.o. w P. i Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w P. wniosło o 
stwierdzenie naruszenia ich interesu prawnego w procesie zbywania mieszkań 
zakładowych przez Fabrykę Maszyn „F.” S.A. w W. na rzecz Spółdzielni 

 
3 
Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej „G.” we W. (obecnie Spółdzielni 
Mieszkaniowej „G.” w P.). 
 
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. uwzględnił powództwo w 
stosunku do pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w P. i oddalił powództwo w 
stosunku do pozwanej Spółki. Sąd ten ustalił, że powodowie są najemcami 
mieszkań, które były mieszkaniami zakładowymi Przedsiębiorstwa Państwowego 
„F.” w W., przekształconego w wyniku komercjalizacji w Spółkę Akcyjną – Fabryka 
Maszyn „F.” w W. W dniu 2 października 1997 r. Spółka ta nieodpłatnie przekazała 
Spółdzielni Mieszkaniowo-Lokatorskiej „G.” we W. prawo użytkowania wieczystego 
gruntu i własność wzniesionych na nim budynków, w których znajdują się 
mieszkania wynajmowane przez powodów. Niektórzy z powodów zwracali się do 
Spółdzielni o przyjęcie w poczet członków i przydzielenie im zajmowanych 
mieszkań, ale żaden z wniosków nie został rozpoznany pozytywnie. Spółdzielnia 
zaoferowała najemcom mieszkań ich wykup, ale oferta ta nie została przyjęta. 
W dniu 21 grudnia 2001 r. Spółdzielnia zbyła na rzecz „K.” S. A. w P. (której 
następcą prawnym jest pozwana Spółka) prawo użytkowania wieczystego gruntu i 
własność wzniesionych na nim budynków. Sąd Okręgowy uznał, że w stosunku do 
powodów znajduje zastosowanie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. o 
zmianie niektórych ustaw dotyczących nabywania własności nieruchomości (Dz.U. 
Nr 157, poz. 1315; dalej – „ustawa z dnia 4 lipca 2005 r.”) i w procesie 
przekazywania własności budynków, w których znajdują się mieszkania 
wynajmowane przez powodów, naruszony został ich interes prawny polegający na 
pozbawieniu ich  możliwości zostania członkiem pozwanej Spółdzielni i przydziału 
na ich rzecz mieszkań z zaliczeniem na poczet wkładu wpłaconej przez nich lub ich 
poprzedników prawnych kaucji mieszkaniowej. Oddalenie powództwa w stosunku 
do pozwanej Spółki Sąd Okręgowy uzasadnił brakiem legitymacji procesowej tej 
pozwanej, jako kolejnego nabywcy mieszkań zakładowych. 
 
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9 października 2009 r., na skutek apelacji 
pozwanej Spółdzielni zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo w 
stosunku do tej pozwanej, oddalił apelację powodów, którą zaskarżyli oni wyrok 
Sądu pierwszej instancji w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanej 
Spółki, oddalił zażalenie pozwanej Spółki na postanowienie o kosztach procesu 
zawarte w wyroku Sądu pierwszej instancji i orzekł o kosztach postępowania. 

 
4 
Przyczyną zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa w stosunku do 
pozwanej Spółdzielni stało się przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że art. 4 ust. 1 
ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. nie ma zastosowania do przekształceń, o których 
mowa w tym przepisie, jeżeli miały one miejsce przed dniem 7 lutego 2001 r., tj. 
przed dniem wejścia w życie ustawy z 15 grudnia 2000 r. o zasadach zbywania 
mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek 
handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz 
niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa (Dz.U. z 2001 r. Nr 4, 
poz. 24 ze zm.; dalej „ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r.”). Przekazanie własności 
budynków, w których znajdowały się mieszkania powodów, powodujące naruszenie 
ich interesu prawnego, nastąpiło zaś w dniu 2 października 1997 r. Sąd Apelacyjny 
stwierdził ponadto, że powodowie nie wykazali, iż w czasie przekazania 
przysługiwało im prawo pierwszeństwa lub pierwokupu zajmowanych na podstawie 
umów najmu lokali mieszkalnych i uznał za niepotrzebne rozważanie zarzutów 
apelacji pozwanej Spółdzielni dotyczących interesu prawnego, stwierdzenia którego 
powodowie żądali. Oddalając apelację powodów Sąd Apelacyjny powołał się na 
uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 r., III CZP 147/07 (OSNC 2009, 
nr 3, poz.40) i podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji co do braku legitymacji 
procesowej pozwanej Spółki, „będącej przecież osobą trzecią z punktu widzenia 
przysługującego powodom prawa pierwokupu”. 
 
Wyrok Sądu Apelacyjnego w części zmieniającej wyrok Sądu pierwszej 
instancji i oddalającej powództwo w stosunku do pozwanej Spółdzielni 
oraz w części oddalającej ich apelację zaskarżyli skargą kasacyjną powodowie 
Aleksandra S., Barbara F., Bożena T., Grzegorz B., Helena J., Jacek N., Jadwiga 
W., Jan K.,Jan R., Jerzy M., Kazimiera C., Kazimiera D., Krzysztof D., Leszek O., 
Łucja J., Maria B., Marian Ś., Mieczysława P., Piotr P., Urszula K., Urszula S. i 
Wanda B. Podstawą skargi jest naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 4 
ustawy z dnia 7 lipca 2005 r.  przez jego niewłaściwą wykładnię, wyrażającą się w 
przyjęciu, że nie ma on zastosowanie do przekształceń, o których nim mowa, 
mających miejsce przed dniem 7 lutego 2001 r., tj. przed dniem wejścia w życie 
ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r., 2) art. 4 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. w zw. z art. 
189 k.p.c. poprzez ich niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że aktualny 
właściciel nieruchomości obejmującej dawne mieszkania zakładowe nie ma 

 
5 
legitymacji biernej w sprawie o stwierdzenie naruszenia interesu prawnego w 
procesach przekształceniowych, których dotyczy pierwszym z tych przepisów. 
Skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji 
pozwanej Spółdzielni i uwzględnienie powództwa w stosunku do pozwanej Spółki. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
1. Artykuł 4 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. nie określa granic w czasie 
stosowania tego przepisu. Ustawa, w której jest on zamieszczony, nie zawiera też 
przepisu, który granice takie wyznacza. Omawiany przepis, jako odnoszący się 
do procesów przekształceniowych wymienionych w jego ust. 1, które miały miejsce 
przed wejściem w życie ustawy zawierającej ten przepis, niewątpliwie odnosi się 
do zdarzeń zaszłych przed wejściem w życie tej ustawy (tj. przed dniem 
18 września 2005 r.), co nadaje mu moc wsteczną (art. 3 k.c.). Bezsporną jego 
intencją jest zapewnienie ochrony najemcom mieszkań, które były swego czasu 
mieszkaniami zakładowymi. Niewątpliwie intencja taka była też celem wydania 
ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. Wbrew zapatrywaniu Sądu Apelacyjnego nie ma 
jednakże podstawy do ograniczenia mocy obowiązującej art. 4 ustawy z dnia 
4 lipca 2005 r. do zdarzeń (procesów przekształceniowych), które nastąpiły dopiero 
po dniu 7 lutego 2001 r., tj. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 
2000 r. Pogląd taki wynika już z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 
2009 r., IV CSK 282/09 (LEX nr 577856), a wprost wyraził go Sąd Najwyższy 
w wyroku z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK 19/10 (LEX nr 6003309).  
 
Artykuł 4 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. dotyczy byłych mieszkań 
zakładowych, tj. mieszkań i lokali mieszkalnych w budynkach, które przed wejściem 
w życie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce 
gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) były 
w zarządzie przedsiębiorstw państwowych i stanowiły własność Skarbu Państwa, 
zaś po wejściu w życie tego przepisu stały się własnością przedsiębiorstw 
państwowych, a następnie w wyniku przekształceń własnościowych przeszły 
na własność innych podmiotów i przestały być mieszkaniami zakładowymi 
lecz nadal (i w dniu 18 września 2005 r.) zajmowane były przez osobę fizyczną 
na podstawie umowy najmu lub decyzji administracyjnej o przydziale.  
 
Przyczyną oddalenia powództwa przez Sąd Apelacyjny w stosunku 
do pozwanej Spółdzielni nie mogła zatem być okoliczność naruszenia interesu 

 
6 
prawnego powodów nieodpłatnym przekazaniem przez Spółkę Akcyjną – Fabryka 
Maszyn „F.” w W. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowo-Lokatorskiej „G.” we W. w 
dniu 2 października 1997 r. własności budynków, w których znajdują się mieszkania 
wynajmowane przez powodów, dlatego że zdarzenie to miało miejsce przed dniem 
7 lutego 2001 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. 
Zasadny jest więc pierwszy z zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Oznacza 
to wadliwość rozstrzygnięcia sprawy zaskarżonym wyrokiem w części oddalającej 
powództwo w stosunku do pozwanej Spółdzielni. 
 
Należy dodać, że okoliczność, iż powodowie nie wykazali, że w czasie (dnia 
2 października 1997 r.), gdy nastąpiło przekazanie własności budynków, 
przysługiwało im prawo pierwszeństwa lub pierwokupu zajmowanych na podstawie 
umów najmu lokali mieszkalnych w tych budynkach, miałaby znaczenie, gdyby 
powodowie oparli powództwo na zarzucie naruszenia ich prawa do nabycia 
zajmowanych przez nich mieszkań i żądali ustalenia naruszenia tego prawa (art. 4 
ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r.). Treścią żądania pozwu jest jednakże 
ustalenie naruszenia interesu prawnego powodów polegającego na nabyciu 
zajmowanych przez nich mieszkań (art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r.). 
Rozpoznanie apelacji pozwanej Spółdzielni wymagało zatem rozważenia zarzutów 
apelacji pozwanej Spółdzielni kwestionujących istnienie interesu prawnego 
powodów, stwierdzenia naruszenia którego oni żądali. 
 
Ponieważ 
podstawą 
oddalenia 
powództwa 
zaskarżonym 
wyrokiem 
w stosunku do pozwanej Spółdzielni nie było stwierdzenie braku legitymacji 
procesowej tej pozwanej ani kwestia tej legitymacji nie została objęta podstawą 
rozpoznawanej skargi kasacyjnej, kwestia ta uchyla się spod oceny Sądu 
Najwyższego (art. 39813 § 1 k.p.c.). 
 
2. Odmówienie przez Sąd Apelacyjny przyznania pozwanej Spółce 
legitymacji biernej w rozpoznawanej sprawie  jest wynikiem niezrozumienia uchwały 
Sądu Najwyższego, na którą powołał się ten Sąd i błędnego poglądu, że pozwana 
Spółka jest w stosunku do powodów osobą trzecią z punktu widzenia 
przysługiwania im prawa pierwokupu mieszkania przewidzianego w art. 4 ust. 1 
ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. 
 
Istotą uregulowania zawartego w art. 4 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r. jest 
przyznanie osobom, których naruszone zostało prawo do nabycia zajmowanego 

 
7 
mieszkania lub naruszony został interes prawny w procesach przekształceniowych 
wymienionych w ust 1 tego artykułu, prawa pierwokupu tego mieszkania. Jest 
oczywiste, że prawo to może zostać zrealizowane jedynie w razie gdy mieszkanie 
będzie sprzedawane osobie trzeciej (art. 596 k.c.). O sprzedaży takiej może być 
mowa tylko w razie dokonania jej przez aktualnego właściciela mieszkania. 
W sprawie o stwierdzenie naruszenia prawa do nabycia zajmowanego mieszkania 
lub 
o 
stwierdzenie 
naruszenia 
interesu 
prawnego 
w 
procesach 
przekształceniowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2005 r., 
niewątpliwie legitymację bierną ma więc aktualny właściciel mieszkania; to on 
bowiem w razie uwzględnienia powództwa będzie osobą zobowiązaną z tytułu 
prawa pierwokupu. 
 
Zasadny jest więc i drugi z zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej, 
co skutecznie podważa rozstrzygnięcie sprawy zaskarżonym wyrokiem w stosunku 
do pozwanej Spółki.  
 
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 zd. 
pierwsze i art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w sentencji.