V CSK 492/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSpór w sprawie dotyczył zasadności żądania przez pozwanego naprawienia szkody w postaci utraconych wynagrodzeń i prowizji, wynikającej z wypowiedzenia przez powoda umowy powierniczego przelewu wierzytelności. Sąd Najwyższy, oddalając skargę kasacyjną pozwanego, potwierdził stanowisko sądów niższych instancji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było zinterpretowanie art. 746 § 1 k.c. w kontekście umowy zlecenia, w której strony zastrzegły termin wypowiedzenia. Sąd Najwyższy uznał, że zastrzeżenie terminu wypowiedzenia, zgodnie z dyspozytywnym charakterem przepisu, wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą za wypowiedzenie umowy bez ważnej przyczyny, chyba że strony postanowiły inaczej. Podkreślono, że celem art. 746 § 1 k.c. jest ochrona zleceniobiorcy, jednak autonomia woli stron pozwala na modyfikację tych zasad. Sąd Najwyższy rozstrzygnął również kwestię zakresu wynagrodzenia należnego zleceniobiorcy po wypowiedzeniu umowy, wskazując, że obejmuje ono jedynie czynności definitywnie dokonane do daty wygaśnięcia stosunku prawnego. Argumenty pozwanego dotyczące naruszenia przepisów procesowych oraz art. 5 k.c. zostały uznane za bezzasadne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 746 § 1 k.c. w kontekście umów zlecenia z zastrzeżonym terminem wypowiedzenia, wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej, zakres wynagrodzenia zleceniobiorcy.
Dotyczy umów zlecenia, w których strony zastrzegły termin wypowiedzenia. Interpretacja art. 5 k.c. jako uprawnienia sądu, a nie obowiązku.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zastrzeżenie terminu wypowiedzenia umowy zlecenia wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą za wypowiedzenie bez ważnej przyczyny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zastrzeżenie terminu wypowiedzenia umowy zlecenia, zgodnie z dyspozytywnym charakterem art. 746 § 1 k.c., wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą za wypowiedzenie bez ważnej przyczyny, chyba że strony postanowiły inaczej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że autonomia woli stron pozwala na modyfikację zasad odpowiedzialności odszkodowawczej w umowie zlecenia. Zastrzeżenie terminu wypowiedzenia oznacza, że strony doszły do porozumienia co do sposobu zakończenia umowy, a wypowiedzenie po upływie tego terminu nie narusza ich interesu, co wyłącza potrzebę stosowania dodatkowego roszczenia odszkodowawczego.
Jaki jest zakres wynagrodzenia należnego zleceniobiorcy w przypadku wypowiedzenia umowy zlecenia z zachowaniem terminu wypowiedzenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wynagrodzenie należne na podstawie art. 746 § 1 k.c. obejmuje czynności, które zostały definitywnie dokonane do chwili wygaśnięcia stosunku prawnego, czyli do upływu zastrzeżonego terminu wypowiedzenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podzielił pogląd, że wynagrodzenie zleceniobiorcy obejmuje jedynie czynności zakończone do daty wygaśnięcia stosunku prawnego. Czynności dokonane po upływie terminu wypowiedzenia nie mieszczą się w ramach podstawy wypłaty wynagrodzenia.
Czy sąd ma obowiązek z urzędu badać zastosowanie art. 5 k.c. w sytuacji, gdy strony nie podniosły tego zarzutu w sposób wystarczający?
Odpowiedź sądu
Nie, nie można wymagać od sądu, aby z własnej inicjatywy wypowiadał się o możliwościach zastosowania art. 5 k.c., jeśli strona nie przedstawiła wystarczających argumentów lub nie uprawdopodobniła podstaw do jego zastosowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że stosowanie art. 5 k.c. może być uprawnieniem sądu, a nie obowiązkiem, zwłaszcza gdy stan faktyczny nie uzasadnia jego zastosowania lub strona nie wykazała podstaw do jego powołania. W tej sprawie sądy uznały, że nie było podstaw do zastosowania art. 5 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe M. Spółka z o.o. w S. | spółka | powód |
| S. S.A. w S. | spółka | pozwany |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 746 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ma charakter dyspozytywny, co pozwala stronom na umowne ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej w razie wypowiedzenia umowy zlecenia bez ważnej przyczyny, w szczególności poprzez zastrzeżenie terminu wypowiedzenia.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 746 § § 3
Kodeks cywilny
Przepis ma charakter iuris cogentis, zakazując zrzeczenia się z góry uprawnienia do wypowiedzenia z ważnych przyczyn.
k.c. art. 353
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która pozwala stronom na kształtowanie treści umowy w granicach zgodnych z naturą stosunku prawnego, przepisami ustawy i zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 473
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 639
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wypowiedzenia umowy o dzieło.
k.c. art. 644
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący wypowiedzenia umowy o dzieło.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący zasad współżycia społecznego.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek sądu drugiej instancji rozpoznania sprawy w granicach apelacji.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji w przypadku uznania apelacji za bezzasadną.
k.p.c. art. 386 § § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 217
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący postępowania dowodowego.
k.p.c. art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący dopuszczalności dowodu.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastrzeżenie terminu wypowiedzenia umowy zlecenia wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą za wypowiedzenie bez ważnej przyczyny. • Wynagrodzenie zleceniobiorcy przysługuje jedynie za czynności definitywnie dokonane do daty wygaśnięcia stosunku prawnego. • Brak podstaw do zastosowania art. 5 k.c. z urzędu. • Sąd drugiej instancji nie miał obowiązku odnosić się do każdego zarzutu apelacji oddzielnie.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 746 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na przyjęciu, że odszkodowanie nie przysługuje przyjmującemu zlecenie w razie wypowiedzenia umowy bez ważnej przyczyny, jeżeli strony przewidziały możliwość rozwiązania umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia. • Naruszenie art. 65 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące błędną wykładnią oświadczeń woli stron. • Naruszenie art. 746 § 1 zdanie 2 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wynagrodzenie przysługuje przyjmującemu zlecenie wyłącznie od kwot spłaconych przez dłużnika do dnia rozwiązania umowy. • Naruszenie art. 639 i 644 k.c. przez ich niezastosowanie w drodze analogii. • Naruszenie art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie. • Naruszenie art. 378 § 1 i 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 217 i 227 k.p.c. przez nieuwzględnienie zarzutu naruszenia prawa procesowego.
Godne uwagi sformułowania
wszystkie przepisy o zleceniu - z wyjątkiem art. 746 § 3 i art. 751 k.c. - mają charakter dyspozytywny • charakter iuris cogentis ma natomiast art. 746 § 3 k.c. • podstawowym celem normy wyrażonej w art. 746 § 1 zd. drugie k.c. jest ochrona interesu zleceniobiorcy • autonomia woli stron, które przewidziały w umowie termin wypowiedzenia • brak dalszych zastrzeżeń umownych oznacza, że strony doszły w tym zakresie do porozumienia • wynagrodzenie należne na podstawie art. 746 § 1 k.c. obejmuje czynności, które zostały zakończone („definitywnie”) do chwili wygaśnięcia stosunku zobowiązaniowego
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący-sprawozdawca
Marian Kocon
członek
Roman Trzaskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 746 § 1 k.c. w kontekście umów zlecenia z zastrzeżonym terminem wypowiedzenia, wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej, zakres wynagrodzenia zleceniobiorcy."
Ograniczenia: Dotyczy umów zlecenia, w których strony zastrzegły termin wypowiedzenia. Interpretacja art. 5 k.c. jako uprawnienia sądu, a nie obowiązku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących umów zlecenia, które ma szerokie zastosowanie praktyczne dla przedsiębiorców i osób fizycznych.
“Termin wypowiedzenia umowy zlecenia: czy chroni przed odszkodowaniem?”
Dane finansowe
WPS: 57 048 PLN
zwrot kosztów postępowania kasacyjnego: 2700 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.