V CSK 433/12

Sygn. akt V CSK 433/12 POSTANOWIENIE Dnia 6 września 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku W. K. i M. K. przy uczestnictwie O. D. Sp. z o.o. w P. o wpis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 września 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 15 marca 2012 r., uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 2 Małżonkowie W. i M. K. złożyli do Sądu Rejonowego w B. skargę na czynność referendarza sądowego, który w dniu 11 września 2009 r. wpisał w dziale IV księgi wieczystej Kw. Nr […] hipotekę umowną kaucyjną w kwocie 14.250.000 zł na rzecz Z. Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej w W. Uczestnik postępowania O. D. spółka z o.o. złożyła do Sądu Rejonowego w B.u skargę na czynność referendarza sądowego, który w dniu 11 września 2009 r. wpisał w dziale II księgi wieczystej Kw. Nr […] prawo własności na rzecz małżonków M. i W. K. Księga wieczysta Kw. Nr […] prowadzona przez Sąd Rejonowy w B. została założona dla nieruchomości obejmującej gospodarstwa rolne z zabudowaniami, stanowiącej działki gruntu nr 434, 469, 859/1, 859/3 i 895, położonej w P., o powierzchni 7,7 ha. Jako właściciel była wpisana B. R. W dziale III tej księgi wpisano m.in. roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej sprzedaży zgodnie z umową przedwstępną sprzedaży na rzecz W. i M. - małżonków K., co do działki nr 469 o powierzchni 3,8 ha, na podstawie umowy notarialnej z dnia 19 lipca 2007 r. Wpisem z dnia 12 czerwca 2008 r. z księgi Nr […] odłączono działkę nr 469 położoną w P. o powierzchni 3,8 ha i założono dla niej księgę wieczystą Nr […]. Jako właściciel została wpisana w dziale II O. D. spółka z o.o. z siedzibą w P., na podstawie umowy sprzedaży zawartej dnia 20 maja 2008 r. w formie aktu notarialnego. W dziale III wpisano m.in. roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej sprzedaży zgodnie z umową przedwstępną sprzedaży na rzecz W. i M. K. co do działki nr 469 o powierzchni 3,8 ha, na podstawie umowy w formie aktu notarialnego z dnia 19 lipca 2007 r. W dziale IV dnia 6 sierpnia 2008 r. wpisano hipotekę umowną kaucyjną do kwoty 14.250.000 zł na rzecz P.-Z. Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej na podstawie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki z dnia 20 maja 2008 r. Dnia 6 lipca 2009 r. małżonkowie W. i M. K. wnieśli o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej składającej się z działki 469 położonej we wsi P. i wpisanie ich jako właścicieli na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r. nakazującego O. D. Sp. z o.o. złożenie oświadczenia woli o 3 przeniesieniu na rzecz powodów W. i M. K.za kwotę 210.000 złotych własność nieruchomości położonej we wsi P. obejmującej niezabudowaną działkę rolną Nr 469 o powierzchni 3,8 ha, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą Nr […]. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku. Wpisem z dnia 19 sierpnia 2009 r. odłączono działkę Nr 469 położoną w O. o powierzchni 3,8 ha i założono dla niej księgę Nr […], a jako właścicieli wpisano małżonków W. i M. K. we wspólności ustawowej małżeńskiej. Dział III nowo założonej księgi był wolny od wpisów. W dziale IV wpisano hipotekę umowną kaucyjną do kwoty 14.250.000 zł na rzecz P.-Z. Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej na podstawie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki z dnia 20 maja 2008 r. W ocenie Sądu Rejonowego, wpis dokonany z urzędu w dniu 19 sierpnia 2009 r. w księdze wieczystej Kw. Nr […] założonej dla nieruchomości położonej w O., obejmującej działkę gruntu Nr 469 obszaru 3,8 ha został dokonany prawidłowo. Z treści wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r. nie wynika, aby wnioskodawcy mieli nabyć działkę Nr 469 położoną w P. bez obciążeń. Po zapoznaniu się z aktami tej sprawy Sąd Rejonowy ustalił, że skarżący małżonkowie K. nie domagali się w trakcie całego postępowania ustalenia, że nabywają nieruchomość bez obciążeń, mimo że hipoteka została wpisana w dniu 6 sierpnia 2008 r., a więc niewątpliwie w trakcie trwania postępowania. Zdaniem Sądu Rejonowego, nietrafny jest zarzut naruszenia art. 18 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 707; dalej: "u.k.w.h.") przez jego niezastosowanie i niewykreślenie z urzędu wpisu hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 14.250.000 zł na rzecz P.-Z. Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej przez Sąd z urzędu. Zgodnie bowiem z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.), w razie założenia nowej księgi wieczystej dla nieruchomości bądź przeniesienia części obciążonej nieruchomości do innej księgi wieczystej, sąd z urzędu przenosi do współobciążenia wszystkie prawa, roszczenia, 4 inne ciężary lub ograniczenia ciążące na nieruchomości. Nie sposób jest poza tym zaakceptować stanowisko skarżących, że obciążenie hipoteką kaucyjną nabytego przez nich prawa własności było sprzeczne z treścią ich ujawnionego roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości. Wnioskodawcy wnieśli apelację od postanowienia Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy w O. postanowieniem z dnia 15 marca 2012 r. oddalił apelację. Podkreślił, że skarżący wystąpili z pozwem o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w dniu 25 lipca 2008 r., nie zawarto w tym pozwie zastrzeżenia, że przeniesienie własności nieruchomości ma nastąpić bez obciążeń i wyrok sądu nakazujący złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu prawa własności na skarżących również takiego zastrzeżenia nie zawiera. Zaskarżone orzeczenie nie pozostaje w sprzeczności z treścią art. 18 u.k.w.h. Roszczenie skarżących o zawarcie umowy przyrzeczonej zostało ujawnione w dniu 22 października 2007 r., a wpis prawa własności na rzecz W. K.i M. K. został dokonany w dniu 19 sierpnia 2009 r. Według art. 18 u.k.w.h., równocześnie z wpisem prawa własności należało wykreślić z urzędu wpisy praw nabytych po 22 października 2007 r., jeśli wpisy te są sprzeczne z wpisem prawa własności albo w inny sposób naruszają prawo. Wobec treści wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r., który nie zastrzegł przeniesienia prawa własności bez obciążeń, nie można zgodzić się ze skarżącymi, że obciążenie hipoteką kaucyjną nabytego przez nich prawa było sprzeczne z treścią ujawnionego roszczenia. Wnioskodawcy wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 18 u.k.w.h. w związku z art. 378 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 u.k.w.h., równocześnie z wpisem prawa, do którego odnosi się ujawnione w księdze wieczystej roszczenie, wykreśla się z urzędu wpisy praw nabytych po ujawnieniu roszczenia, jeżeli wpisy te są sprzeczne z wpisem prawa, którego roszczenie dotyczyło, albo jeżeli w inny sposób naruszają to prawo. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 lutego 2006 r., II CSK 146/05 (niepubl.) wyjaśnił, że przepis ten wyraźnie stanowi, iż wykreśla się z urzędu tylko te wpisy 5 praw nabytych po ujawnieniu roszczenia, które są sprzeczne z wpisem prawa, którego to roszczenie dotyczyło, albo jeżeli w inny sposób naruszają to prawo. O sprzeczności wpisanego wcześniej roszczenia (w tamtej sprawie: o ustanowienie odrębnej własności lokalu) z ujawnionym później prawem (hipoteką kaucyjną łączną i hipoteką zwykłą łączną) można by ewentualnie mówić, gdyby treść tego roszczenia zawierała wyraźne zastrzeżenie, że chodzi o roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu bez żadnych obciążeń. W okolicznościach niniejszej sprawy w księdze wieczystej było ujawnione roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości zgodnie z umową przedwstępną sprzedaży. Wnioskodawcy zostali wpisani w księdze wieczystej jako właściciele na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r. nakazującego O. D. Sp. z o.o. złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu na ich rzecz własność nieruchomości za kwotę 210.000 złotych. Sądy orzekające w niniejszej sprawie (Rejonowy i Okręgowy) zgodnie uznały, że art. 18 u.k.w.h. nie znajduje zastosowania, gdyż Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2009 r. nie zastrzegł przeniesienia prawa własności bez obciążeń. Pominęły jednak okoliczność, że z umowy przedwstępnej zawartej dnia 19 lipca 2007 r. (znajdującej się w aktach niniejszej sprawy i w aktach księgi wieczystej) wynika, iż przeniesienie własności nieruchomości nastąpi bez wszelkich obciążeń. Stosownie zaś do art. 6268 § 2 k.p.c., sąd, rozpoznając wniosek o wpis, bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Sąd Najwyższy podkreślił w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2012 r., V CSK 39/12 (niepubl.), że badanie, o którym mowa w art. 6268 § 2 k.p.c., ma na celu ustalenie, czy wskutek stwierdzonych orzeczeniem sądu lub w przedstawionym dokumencie czynności prawnej lub zdarzenia prawnego stan prawny nieruchomości uzasadnia dokonanie żądanego wpisu. Inaczej mówiąc, chodzi o ustalenie czy orzeczenie sądu lub treść innego dokumentu jest wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości. W postanowieniach z dnia 23 listopada 2011 r., IV CSK 123/11 (niepubl.) i z dnia 18 maja 2012 r., IV CSK 462/11 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił zaś, że sąd wieczystoksięgowy nie tylko może, ale musi dokonać wykładni umowy stanowiącej podstawę żądania dokonania wpisu (wykreślenia) w księdze wieczystej. Jest to uzasadnione potrzebą oceny 6 skuteczności materialnoprawnej tej umowy, a więc zgodnego zamiaru stron i celu umowy. W konkluzji niniejszych rozważań należy zatem przyjąć, że art. 18 u.k.w.h. ma zastosowanie do wpisu hipoteki w wypadku, gdy wcześniejszy wpis roszczenia o przeniesienie własności nieruchomości został dokonany na podstawie umowy przedwstępnej, w której zastrzeżono, iż przeniesienie własności nieruchomości nastąpi bez wszelkich obciążeń. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. jw