V CSK 426/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa wywodzi się ze sporu o ochronę służebności przejazdu i przechodu ustanowionej na rzecz właścicieli lokali użytkowych przez działkę należącą do pozwanej spółki. Powodowie domagali się nakazania usunięcia zapór i zakazania czynienia przeszkód w wykonywaniu służebności. Sądy niższych instancji, po uchyleniu przez Sąd Najwyższy wcześniejszego wyroku, ostatecznie nakazały pozwanej otwarcie zapór w czasie uzasadnionym funkcjonowaniem sklepów i punktów usługowych, uznając, że sposób ich kontroli naruszał treść służebności. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego, podkreślając, że zakres służebności powinien być określony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i ukształtowanych zwyczajów, a dojazd samochodem do placówki handlowej jest standardem. Sąd uznał, że zainstalowanie bramek i monitorowanie ruchu jest dopuszczalne, o ile zapewniają one płynne otwarcie, a oczekiwanie na otwarcie przez obsługę stanowi nieuzasadnione utrudnienie. Sąd Najwyższy wyjaśnił również kwestie współuczestnictwa procesowego i legitymacji czynnej powodów oraz wspólnoty lokalowej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu i sposobu wykonywania służebności gruntowych w kontekście współczesnych potrzeb, ochrona praw właścicieli lokali w sporach z właścicielami nieruchomości obciążonych, zasady postępowania po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie w sprawach o ochronę służebności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zainstalowanie zapór i bram na drodze, po której wykonywana jest służebność przejazdu i przechodu, oraz sposób ich kontroli, narusza treść ustanowionej służebności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sposób funkcjonowania zapór i ich kontroli uniemożliwia bezzwłoczne i płynne korzystanie ze służebności, a oczekiwanie na otwarcie przez obsługę stanowi nieuzasadnione utrudnienie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że choć właściciel nieruchomości obciążonej może zainstalować urządzenia zabezpieczające, muszą one funkcjonować w sposób zapewniający płynne otwarcie dla uprawnionych. Oczekiwanie na otwarcie przez obsługę stanowi utrudnienie, a sposób wykonywania służebności powinien uwzględniać potrzeby wynikające ze współczesnych stosunków gospodarczych i społecznych, w tym dostęp dla klientów i dostawców do obiektów handlowo-usługowych.
Czy właściciele lokali użytkowych, będący współużytkownikami wieczystymi nieruchomości władnącej, mają legitymację czynną do dochodzenia ochrony służebności gruntowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, właściciele lokali użytkowych, jako współuprawnieni do służebności gruntowej ustanowionej na rzecz nieruchomości władnącej, mają legitymację czynną do dochodzenia jej ochrony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że służebność gruntowa obciąża nieruchomość, a nie lokal, a prawo do jej ustanowienia i ochrony przysługuje właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu. W przypadku nieruchomości lokalowych, prawo to przysługuje właścicielom lokali w odpowiednich udziałach, stanowiąc ich wspólne prawo, do którego stosuje się przepisy o współwłasności. Powództwo o ochronę służebności jest czynnością zachowawczą, w której każdy ze współuprawnionych może działać samodzielnie we wspólnym interesie.
Czy uchylenie wyroku sądu drugiej instancji przez Sąd Najwyższy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skutkuje nieważnością postępowania w stosunku do stron, które nie wniosły skargi kasacyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie wyroku sądu drugiej instancji przez Sąd Najwyższy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy w całym zakresie objętym uchyleniem, nawet jeśli nie wszystkie strony wniosły skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uchylenie wyroku sądu drugiej instancji jest orzeczeniem imperatywnym, które unicestwia uchylone orzeczenie w sensie prawnym. Sprawa przestaje być prawomocnie osądzona w zakresie objętym uchyleniem, a sąd przekazany do ponownego rozpoznania ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w tym zakresie, niezależnie od tego, czy wszystkie strony wniosły skargę kasacyjną.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. B. | osoba_fizyczna | powód |
| N. B. | osoba_fizyczna | powód |
| B. B. | osoba_fizyczna | powód |
| M. B. | osoba_fizyczna | powód |
| I. B. | osoba_fizyczna | powód |
| S. B. | osoba_fizyczna | powód |
| A. B. | osoba_fizyczna | powód |
| E. B. | osoba_fizyczna | powód |
| M. B. | osoba_fizyczna | powód |
| K. B. | osoba_fizyczna | powód |
| M. B. | osoba_fizyczna | powód |
| A. B. | osoba_fizyczna | powód |
| T. C. | osoba_fizyczna | powód |
| K. C. | osoba_fizyczna | powód |
| S. C. | osoba_fizyczna | powód |
| J. D. | osoba_fizyczna | powód |
| B. G. | osoba_fizyczna | powód |
| J. G. | osoba_fizyczna | powód |
| J. G. | osoba_fizyczna | powód |
| D. H. | osoba_fizyczna | powód |
| G. H. | osoba_fizyczna | powód |
| P. H. | osoba_fizyczna | powód |
| M. H. | osoba_fizyczna | powód |
| M. J. | osoba_fizyczna | powód |
| A. J. | osoba_fizyczna | powód |
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| E. J. | osoba_fizyczna | powód |
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| E. J. | osoba_fizyczna | powód |
| U. J. | osoba_fizyczna | powód |
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | powód |
| B. K. | osoba_fizyczna | powód |
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| K. K. | osoba_fizyczna | powód |
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | powód |
| M. K. P. | osoba_fizyczna | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Z. K. | osoba_fizyczna | powód |
| W. L. | osoba_fizyczna | powód |
| W. Ł. D | osoba_fizyczna | powód |
| I. M. | osoba_fizyczna | powód |
| H. M. | osoba_fizyczna | powód |
| J. M. | osoba_fizyczna | powód |
| B. M. | osoba_fizyczna | powód |
| M. N. | osoba_fizyczna | powód |
| K. N. | osoba_fizyczna | powód |
| J. P. | osoba_fizyczna | powód |
| K. P. | osoba_fizyczna | powód |
| S. P. | osoba_fizyczna | powód |
| T. P. | osoba_fizyczna | powód |
| G. P. | osoba_fizyczna | powód |
| J. P. | osoba_fizyczna | powód |
| J. R. | osoba_fizyczna | powód |
| J. S. | osoba_fizyczna | powód |
| B. S. | osoba_fizyczna | powód |
| K. S. | osoba_fizyczna | powód |
| E. S. | osoba_fizyczna | powód |
| J. S. | osoba_fizyczna | powód |
| B. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| M. Ś. | osoba_fizyczna | powód |
| A. T. | osoba_fizyczna | powód |
| D. T. | osoba_fizyczna | powód |
| T. T. | osoba_fizyczna | powód |
| J. W. | osoba_fizyczna | powód |
| A. W. | osoba_fizyczna | powód |
| Z. W. | osoba_fizyczna | powód |
| R. W. M. | osoba_fizyczna | powód |
| A. W. M. | osoba_fizyczna | powód |
| M. W. W. | osoba_fizyczna | powód |
| Wspólnota Lokalowa [...] „W.” w B. | instytucja | powód |
| B. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| J. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| W. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| S. Z. | osoba_fizyczna | powód |
| B. Sp. z o.o. w W. | spółka | pozwany |
| N. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | uczestnik postępowania |
Przepisy (24)
Główne
k.c. art. 222 § § 2
Kodeks cywilny
Uprawnia do żądania ochrony prawa rzeczowego, w tym służebności, poprzez nakazanie zaniechania naruszeń.
k.c. art. 251
Kodeks cywilny
Dotyczy ochrony służebności gruntowych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 192 § pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zbycie rzeczy lub prawa w toku sprawy nie pozbawia zbywcy legitymacji procesowej.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.
k.c. art. 285 § § 2
Kodeks cywilny
Określa cel ustanowienia służebności gruntowej.
k.c. art. 287
Kodeks cywilny
Określa sposób wykonywania służebności gruntowej.
k.c. art. 288
Kodeks cywilny
Nakłada obowiązek znoszenia przez właściciela nieruchomości obciążonej faktu korzystania z niej w zakresie służebności.
k.c. art. 56
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni czynności prawnych.
k.c. art. 291
Kodeks cywilny
Dotyczy ograniczenia zakresu służebności.
k.c. art. 294
Kodeks cywilny
Dotyczy uwolnienia się od służebności.
k.p.c. art. 363 § § 1 i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy skutków uchylenia wyroku.
k.p.c. art. 366
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy prawomocności orzeczeń.
k.p.c. art. 72 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy współuczestnictwa formalnego.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.
u.w.l. art. 7 § ust. 1
Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali
Dotyczy wspólnoty mieszkaniowej.
u.w.l. art. 11 § ust. 1
Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali
Dotyczy zarządu nieruchomością wspólną.
u.w.l. art. 6
Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali
Dotyczy zdolności prawnej wspólnoty mieszkaniowej.
k.c. art. 209
Kodeks cywilny
Dotyczy czynności zachowawczych w stosunku do rzeczy wspólnej.
k.p.c. art. 379 § pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy nieważności postępowania.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 20
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie Sądu Najwyższego wykładnią prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sposób wykonywania służebności powinien uwzględniać potrzeby użytkowników, w tym klientów i dostawców, zgodnie z zasadami współżycia społecznego i zwyczajami. • Oczekiwanie na otwarcie zapór przez obsługę stanowi nieuzasadnione utrudnienie w korzystaniu ze służebności. • Właściciele lokali użytkowych mają legitymację czynną do ochrony służebności gruntowej. • Uchylenie wyroku przez Sąd Najwyższy otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy w całości.
Odrzucone argumenty
Zainstalowanie zapór i bram oraz sposób ich kontroli nie narusza treści służebności. • Służebność powinna być wykonywana w sposób minimalizujący utrudnienia dla właściciela nieruchomości obciążonej. • Powodów łączyło jedynie współuczestnictwo formalne, co skutkowało prawomocnością wyroku w stosunku do tych, którzy nie wnieśli skargi kasacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Służebność drogowa pozwala, w granicach jej społeczno-gospodarczego przeznaczenia, na wykonywanie jej także w sposób oraz w zakresie, który choć niestosowany w chwili ustanowienia, odpowiada potrzebom wynikłym z późniejszych przeobrażeń stosunków gospodarczych i społecznych, wywołanych postępem. • Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała korzystanie z nieruchomości obciążonej. • Bezpieczeństwo nieruchomości obciążonej może niekiedy wymagać zainstalowania bramek przy wjeździe na szlak służebny i monitorowania ruchu, jednak - aby nie naruszały służebności - muszą one funkcjonować w taki sposób, aby zapewnić wszystkim użytkownikom drogi służebnej możliwość bezzwłocznego, płynnego otwierania bramek odpowiednim urządzeniem lub za pośrednictwem innej osoby. • Dojazd samochodem do placówki handlowej jest standardem nie tylko dla właścicieli i najemców sklepów, czy ich pracowników, ale także dla dostawców towarów i klientów.
Skład orzekający
Teresa Bielska-Sobkowicz
przewodniczący
Roman Trzaskowski
członek
Katarzyna Tyczka-Rote
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu i sposobu wykonywania służebności gruntowych w kontekście współczesnych potrzeb, ochrona praw właścicieli lokali w sporach z właścicielami nieruchomości obciążonych, zasady postępowania po uchyleniu wyroku przez Sąd Najwyższy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, ale jego zasady interpretacyjne mają szersze zastosowanie w sprawach o ochronę służebności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu utrudnień w dostępie do nieruchomości komercyjnych i usługowych, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego precyzuje, jak należy godzić interesy właściciela nieruchomości obciążonej z prawami użytkowników służebności.
“Czy zapory na drodze służebnej to legalne utrudnienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice prawa.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.