V CSK 41/17

Sygn. akt V CSK 41/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 września 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
‎
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)
‎
SSN Roman Trzaskowski
w sprawie z powództwa M. G.
‎
przeciwko Z.R.
‎
o wydanie rzeczy,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 29 września 2017 r.,
‎
skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w   […]
‎
z dnia 13 lipca 2016 r.,
oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo o wydanie rzeczy ruchomej, nakazując  pozwanej  wydanie  powodowi  maszyny  określonej  w sentencji  wyroku. Ustalił, że powód sprzedał w 2007 r. maszynę nieuczestniczącemu w tym sporze […] Funduszowi Leasingowemu S.A. (dalej „BFL”), a z kolei ten  ostatni zawarł z pozwaną umowę leasingu tej maszyny. W dniu 6 lutego 2008 r.  finansujący BFL złożył oświadczenie powodowemu sprzedawcy o odstąpieniu od umowy sprzedaży maszyny z powodu jej wad, wzywając powoda do zwrotu kwoty  uiszczonej pierwszej raty oraz do zabrania maszyny. W dniu 17 lutego 2008 r. BFL zawarł z pozwaną umowę przelewu na jej rzecz swych uprawnień wynikających z odstąpienia od umowy sprzedaży zawartej z powodem.
Wobec zakwestionowania przez powodowego sprzedawcę zasadności dokonanego przez kupującego (BFL) odstąpienia od umowy sprzedaży toczył się spór sądowy zakończony wyrokiem S.A. w […] z dnia 24 lutego 2015 r., w którym prawomocnie przesądzono o zasadności i skuteczności odstąpienia od umowy sprzedaży przez BFL oraz o zasadności powództwa Z. R. (pozwanej w obecnym  procesie) o zwrot  jej  przez M. G. (powoda  w  obecnym  procesie) zapłaconej części ceny. W wykonaniu wyroku powód zapłacił pozwanej w marcu 2015 r. zasądzoną na jej rzecz kwotę.
W ocenie Sądu I instancji niezasadnym był zarzut przedawnienia  dochodzonego w niniejszym procesie przez powoda roszczenia o wydanie, ponieważ zasadność odstąpienia BFL od umowy sprzedaży przesądził dopiero  wyrok SA z dnia 24  lutego 2015 r. i powód nie mógł wcześniej domagać się zwrotu  maszyny
, a zatem nie przekroczył 3-letniego terminu przedawnienia z art. 118 k.c.
Apelację pozwanej, zarzucającej m.in. błędn
e określenie terminu   wymagalności dochodzonego przez powoda przeciwko niej roszczenia o wydanie,  oddalił Sąd Apelacyjny zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem.
Sąd odwoławczy przyjął, że sporna maszyna cały czas znajdowała się w  posiadaniu pozwanej, a roszczenie powoda - na podstawie przedstawionych  i niespornych okoliczności faktycznych - było trafne na podstawie art. 222 § 1 k.c., ponieważ pozwana nie posiadała tytułu prawnego skutecznego wobec powoda do posiadania tej maszyny.
W ocenie Sądu II instancji, roszczenie windykacyjne powoda nie uległo  przedawnieniu, ponieważ do chwili sądowego rozstrzygnięcia w 2015 r. sporu o  skuteczność odstąpienia kupującego, tj. BTL, od umowy sprzedaży z powodowym sprzedawcą, roszczenia o zwrot wzajemnych świadczeń nie stały się  wymagalne, a więc termin przedawnienia roszczenia z oczywistych względów nie mógł rozpocząć biegu.
Ponadto, w ocenie Sądu Apelacyjnego, wystąpienie przez powoda z roszczeniem przeciwko BFL o zapłatę reszty ceny było elementem ustalania własności rzeczy, a więc czynnością możliwą do zakwalifikowania w ramach art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Nadto, wyrażanie przez pozwaną woli zwrotu powodowi maszyny było uznaniem niewłaściwym ze skutkami z art. 123 § 1 pkt 2 k.c.
Pozwana zaskarżyła w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, opierając skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych. W ramach pierwszej podstawy  kasacyjnej zarzucono naruszenie, przez niewłaściwe zastosowanie, art. 120 § 1 k.c., art. 123 § 1 pkt 1 i art. 123 § 1 pkt 2 k.c.
Zarzuty naruszenia art. 378 § 1 i art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. uzasadniono brakiem należytego uzasadnienia i określenia wymagalności roszczenia windykacyjnego dochodzonego przez powoda, a także brakiem odniesienia się do zarzutów apelacji naruszenia art. 120 k.c.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, podnosząc  argumenty mające przesądzać o bezzasadności zgłoszonych zarzutów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny odniósł się do oceny wymagalności expressis verbis roszczenia o zwrot wzajemnych świadczeń (s. 5 in fine), pomijając w istocie dokonanie oceny wymagalności roszczenia windykacyjnego, będącego przedmiotem niniejszego  procesu, a więc roszczenia różniącego się, zarówno przedmiotowo, jak i kręgiem
podmiotów których dotyczy, od roszczenia o zwrot wzajemnych świadczeń pomiędzy stronami umowy sprzedaży, od której BFL skutecznie odstąpił wobec powoda.
Motywy Sądu Apelacyjnego w kwestii oceny zgłoszonego w apelacji  zarzutu naruszenia art. 120  k.c., wskutek braku określenia dnia wymagalności roszczenia windykacyjnego będącego przedmiotem niniejszego sporu, nie zostały w ogóle przedstawione. Nie stanowi o ich przedstawieniu odwołanie się w uzasadnieniu  zaskarżonego wyroku do „oczywistych względów” zważywszy, że  skuteczne odstąpienie przez kupującego od umowy sprzedaży wywołuje skutki prawne ex tunc.
Skoro więc motywy mające przesądzać o określeniu dnia wymagalności dochodzonego  w tym  procesie  roszczenia  wydobywczego nie są  znane, bo nie zostały przedstawione w uzasadnieniu, to nie tylko osłabia to zaskarżone  orzeczenie, ale przede wszystkim ogranicza możliwość jego kontroli kasacyjnej.
Jednakże należy podkreślić, że z mocy art. 398
14
k.p.c. Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Prawidłowa jest ocena prawna Sądu Apelacyjnego co do zaistnienia  przesłanek materialnoprawnych (art. 222 § 1 k.c.) uzasadniających uwzględnienie roszczenia windykacyjnego powoda skierowanego przeciwko pozwanej.
Natomiast Sąd odwoławczy milcząco zaaprobował wadliwe przyjęcie przez Sąd   I instancji 3-letniego terminu przedawnienia roszczenia windykacyjnego, dochodzonego w konfiguracji podmiotowej stron tego sporu. Ponadto błędnie  uzależnił - jak się wydaje - powstanie i wymagalność tego roszczenia windykacyjnego (i to z powołaniem się na istnienie „oczywistych względów”) od wymagalności roszczenia o zwrot wzajemnych świadczeń stron umowy sprzedaży z tytułu odstąpienia nieuczestniczącego w tym procesie kupującego (BFL) od łączącej go z powodem umowy sprzedaży.
Należy tymczasem zważyć, że roszczenie windykacyjne powoda,   dochodzone w tym procesie od pozwanej, nie jest roszczeniem związanym  z prowadzeniem działalności gospodarczej, ponieważ strony niniejszego sporu nie
łączył żaden stosunek prawny, który miałby być źródłem kwalifikacji w taki sposób roszczenia   powoda, a w konsekwencji pozwalać na określenie terminu  przedawnienia dochodzonego roszczenia jako terminu 3-letniego.
Wobec powyższego oznacza to, że z mocy art. 118 k.c. termin  przedawnienia roszczenia powoda o wydanie rzeczy ruchomej, dochodzonego  od pozwanej, jest 10-letnim terminem przedawnienia. Termin ten nie upłynął zatem do chwili wszczęcia niniejszego procesu, licząc nawet od otrzymania przez powoda  w dniu 6 lutego 2008 r. od swego kontrahenta z umowy sprzedaży (BFL) oświadczenia o odstąpieniu od tej umowy i to niezależnie od trafności oceny  prawnej zdarzeń mających przesądzać o przerwaniu biegu terminu przedawnienia  roszczenia windykacyjnego.
Sąd Apelacyjny uznał bowiem nietrafnie wystąpienie przez powoda z roszczeniem  przeciwko kupującemu (BFL) o zapłatę reszty ceny jako czynność  kwalifikującą się w ramach art. 123 § 1 pkt  1 k.c., podczas gdy czynność taka nie wywołała skutku przerwania terminu przedawnienia roszczenia windykacyjnego, będącego przedmiotem tego sporu, ponieważ nie cechuje jej ani tożsamość  podmiotowa, ani przedmiotowa każdego z obu tych odmiennych roszczeń.
W tej sytuacji, skoro Sąd Apelacyjny, oddalając apelację pozwanej, utrzymał  w mocy wyrok Sądu I instancji uwzględniający roszczenie powoda o wydanie   rzeczy przez pozwaną, to wyrok ten odpowiada prawu, zważywszy, że powód zwrócił pozwanej już w marcu 2015 r. kwotę 389.424 zł, zasądzoną na jej rzecz wyrokiem Sądu Apelacyjnego   z dnia 24 lutego 2015 r., a pozwana  nadal pozostaje w posiadaniu maszyny będącej przedmiotem własności powoda.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 398
14
k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c.
jw
kc