V CSK 393/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania przez wykonawcę robót budowlanych (powoda) kary umownej w wysokości 300 000 zł od zamawiającego (pozwanego) z powodu odstąpienia od umowy z winy pozwanego. Powód odstąpił od umowy, ponieważ pozwany nie przedstawił wymaganej gwarancji zapłaty za roboty budowlane, zgodnie z art. 649³ k.c. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając zastrzeżoną karę umowną za rażąco wygórowaną (art. 484 § 2 k.c.) i zarzucając powodowi nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), mimo że wykonane prace stanowiły jedynie ok. 5% wynagrodzenia. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, uwzględniając apelację powoda i zasądzając dochodzoną kwotę, nie podzielając stanowiska o nadużyciu prawa i uznając, że kara umowna w wysokości 300 000 zł (stanowiąca 5% wynagrodzenia netto) nie była rażąco wygórowana. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną pozwanego, oddalił ją. Sąd Najwyższy potwierdził, że odstąpienie od umowy o roboty budowlane z powodu nieuzyskania gwarancji zapłaty następuje z winy inwestora (art. 649⁴ § 1 k.c.), co uzasadnia dochodzenie kary umownej. Sąd Najwyższy uznał, że pozwany zwlekał z uzyskaniem gwarancji, a jego działania nie usprawiedliwiały braku jej przedstawienia. Sąd Najwyższy odrzucił również zarzut nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), wskazując, że strony same zastrzegły karę umowną, a prawo do odstąpienia wynikało z ustawy. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do miarkowania kary umownej, uznając, że 300 000 zł nie było rażąco wygórowane w kontekście całego wynagrodzenia i zastrzeżonej kary.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących gwarancji zapłaty w umowach o roboty budowlane (art. 649³ i 649⁴ k.c.), zasady miarkowania kar umownych (art. 484 § 2 k.c.) oraz stosowania klauzuli nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w kontekście umów budowlanych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku gwarancji zapłaty i odstąpienia od umowy, a także oceny kary umownej w kontekście konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy odstąpienie od umowy o roboty budowlane przez wykonawcę z powodu nieprzedstawienia przez inwestora gwarancji zapłaty (art. 649³ k.c.) następuje z winy inwestora w rozumieniu postanowień umowy o roboty budowlane, uprawniając do żądania kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, odstąpienie od umowy o roboty budowlane z powodu nieprzedstawienia przez inwestora żądanej gwarancji zapłaty następuje z winy inwestora, co uzasadnia dochodzenie kary umownej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 649⁴ § 1 k.c. stanowi samodzielną podstawę prawną odstąpienia od umowy przez wykonawcę z winy inwestora w przypadku nieudzielenia gwarancji zapłaty. Nawet jeśli interpretacja przepisu budzi wątpliwości, w tej konkretnej sprawie ustalenia faktyczne wskazywały na zwłokę pozwanego w podjęciu działań zmierzających do uzyskania gwarancji, co potwierdza jego winę.
Czy żądanie przez wykonawcę kary umownej w wysokości 300 000 zł z tytułu odstąpienia od umowy o roboty budowlane z winy inwestora stanowi nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie kary umownej nie stanowi nadużycia prawa, zwłaszcza gdy strony same zastrzegły taką karę, a prawo do odstąpienia wynika z ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że pozwany nie wykazał, aby działania powoda polegające na żądaniu kary umownej naruszały zasady współżycia społecznego. Strony same zastrzegły karę umowną, a prawo do odstąpienia wynikało z ustawy. Motywy żądania gwarancji zapłaty przez powoda nie były nieetyczne, a argument o potencjalnym podwójnym wzbogaceniu nie znalazł potwierdzenia w okolicznościach sprawy.
Czy kara umowna w wysokości 300 000 zł, stanowiąca 5% całkowitego wynagrodzenia netto za roboty budowlane, jest rażąco wygórowana w rozumieniu art. 484 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kara umowna w tej wysokości nie jest rażąco wygórowana.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kara umowna w wysokości 300 000 zł, stanowiąca 1/6 całkowitej zastrzeżonej kary i 5% wynagrodzenia netto, nie może być uznana za rażąco wygórowaną. Miarkowanie kary jest wyjątkiem, a sąd powinien brać pod uwagę funkcje kary umownej oraz interesy stron.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Y. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | spółka | powód |
| D. Ś. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 649³ § § 1
Kodeks cywilny
Wykonawca robót budowlanych ma prawo domagać się od inwestora gwarancji zapłaty za roboty budowlane.
k.c. art. 649⁴ § § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli wykonawca nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym terminie, uprawniony jest do odstąpienia od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia.
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Strony mogą zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).
k.c. art. 484 § § 1
Kodeks cywilny
W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w uzgodnionej wysokości, niezależnie od poniesionej szkody.
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; tak samo, jeżeli kara umowna jest rażąco wygórowana.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z celem społeczno-gospodarczym ustawy.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie narusza prawo lub uzasadnia przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
k.c. art. 649³ § § 1
Kodeks cywilny
Wykonawca ma prawo żądać gwarancji zapłaty w postaci gwarancji bankowej, ubezpieczeniowej, akredytywy lub poręczenia bankowego.
k.c. art. 649³ § § 2
Kodeks cywilny
Inwestor jest zobowiązany do zapewnienia udzielenia gwarancji zapłaty.
k.c. art. 649⁴ § § 2
Kodeks cywilny
Nieudzielenie gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora.
k.c. art. 649⁴ § § 3
Kodeks cywilny
W przypadku odstąpienia od umowy z przyczyn dotyczących inwestora, wykonawcy przysługuje wynagrodzenie za wykonane roboty, z prawem inwestora do odliczenia tego, co wykonawca oszczędził.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że ponosi odpowiedzialność za okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.
k.c. art. 472
Kodeks cywilny
Jeżeli z przepisów szczególnych albo z umowy wynika, że za szkodę odpowiada się na zasadzie ryzyka, to samo naruszenie obowiązku świadczy o odpowiedzialności dłużnika.
k.p.c. art. 777 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Tytułami wykonawczymi są orzeczenia prawomocne sądów...
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odstąpienie od umowy o roboty budowlane z powodu nieprzedstawienia przez inwestora gwarancji zapłaty następuje z winy inwestora. • Dochodzona kara umowna w wysokości 300 000 zł nie jest rażąco wygórowana. • Żądanie kary umownej nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego. • Prawo do odstąpienia od umowy z powodu braku gwarancji zapłaty wynika z ustawy.
Odrzucone argumenty
Kara umowna była rażąco wygórowana (art. 484 § 2 k.c.). • Żądanie kary umownej stanowiło nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). • Odstąpienie od umowy nie nastąpiło z winy pozwanego. • Powód nienależycie wykonywał swoje zobowiązanie (wady i niska jakość robót).
Godne uwagi sformułowania
nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub z celem społeczno-gospodarczym ustawy • kara umowna należy się wierzycielowi w uzgodnionej wysokości, niezależnie od poniesionej szkody • jeżeli kara umowna jest rażąco wygórowana • nieudzielenie żądanej gwarancji stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora
Skład orzekający
Marian Kocon
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
członek
Agnieszka Piotrowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących gwarancji zapłaty w umowach o roboty budowlane (art. 649³ i 649⁴ k.c.), zasady miarkowania kar umownych (art. 484 § 2 k.c.) oraz stosowania klauzuli nadużycia prawa (art. 5 k.c.) w kontekście umów budowlanych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku gwarancji zapłaty i odstąpienia od umowy, a także oceny kary umownej w kontekście konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego w branży budowlanej – gwarancji zapłaty i konsekwencji jej braku, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wykonawców i inwestorów.
“Brak gwarancji zapłaty w budowlance? Wykonawca może odstąpić od umowy i żądać kary umownej – potwierdza Sąd Najwyższy.”
Dane finansowe
WPS: 300 000 PLN
kara umowna: 300 000 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.