V CSK 391/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowództwo o ustalenie wygaśnięcia umowy o współpracy zostało uwzględnione przez Sąd Okręgowy, który uznał za nieważne postanowienie umowy ograniczające możliwość jej wypowiedzenia przed 1 stycznia 2010 r., powołując się na bezwzględnie obowiązujący art. 3651 k.c. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, uznając, że ograniczenie to jest dopuszczalne, gdyż nie wyłącza całkowicie możliwości wypowiedzenia, a jedynie określa najwcześniejszy termin złożenia oświadczenia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną strony powodowej. W uzasadnieniu wskazano, że art. 3651 k.c. ma na celu niedopuszczenie do sytuacji, w której umowa bezterminowa o charakterze ciągłym jest nierozwiązywalna. Jednakże, umowne ograniczenie możliwości wypowiedzenia na pewien czas, w tym określenie najwcześniejszego terminu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, nie narusza tego przepisu, o ile nie stanowi obejścia zakazu umownego uniemożliwiania wypowiadania takich umów. W niniejszej sprawie, roczny okres, przez który umowa nie mogła być wypowiedziana, nie naruszał art. 3651 k.c., co czyniło wypowiedzenie dokonane przez stronę powodową nieskutecznym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność i zakres umownego ograniczenia możliwości wypowiedzenia umów bezterminowych o charakterze ciągłym.
Dotyczy umów bezterminowych o charakterze ciągłym. Ocena dopuszczalności ograniczenia zależy od konkretnych okoliczności i długości okresu ograniczenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy dopuszczalne jest umowne ograniczenie możliwości wypowiedzenia zobowiązania bezterminowego o charakterze ciągłym poprzez określenie najwcześniejszego terminu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest umowne ograniczenie możliwości wypowiedzenia zobowiązania bezterminowego o charakterze ciągłym, w tym określenie najwcześniejszego terminu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, o ile nie wyłącza to całkowicie możliwości wypowiedzenia umowy.
Uzasadnienie
Art. 3651 k.c. ma na celu zapewnienie rozwiązywalności umów bezterminowych, a nie uniemożliwienie stronom okresowego ustabilizowania stosunku umownego. Ograniczenie terminu wypowiedzenia nie narusza tego przepisu, jeśli nie wyłącza możliwości wypowiedzenia.
Jak należy dokonywać wykładni oświadczeń woli stron umowy, w szczególności postanowień dotyczących wypowiedzenia umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie.
Uzasadnienie
Sąd stosuje metodę kombinowaną wykładni, uwzględniając kryteria subiektywne (zamiar stron) i obiektywne (rozumienie przez adresata), a także kontekst umowy i cel, jaki strony chciały osiągnąć.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Przedsiębiorstwo Handlu Artykułami Przemysłowymi i Tytoniowymi "E." F.J. B. A. C. Spółki Jawnej | spółka | powód |
| Grupa "L." Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 3651
Kodeks cywilny
Przepis bezwzględnie obowiązujący, ograniczający autonomię woli stron i zasadę swobody umów, mający na celu zapewnienie rozwiązywalności zobowiązań bezterminowych o charakterze ciągłym poprzez wypowiedzenie. Nieważne są postanowienia umowy, które wyłączają w ogóle możliwość wypowiedzenia. Dopuszczalne jest umowne ograniczenie możliwości wypowiedzenia, np. poprzez określenie najwcześniejszego terminu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu, o ile nie narusza to zasady rozwiązywalności umów.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasady wykładni oświadczeń woli, w tym stosowanie metody kombinowanej (subiektywno-obiektywnej) i badanie zgodnego zamiaru stron oraz celu umowy.
k.c. art. 58 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 3531
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, ograniczona przez właściwości (naturę) stosunku prawnego, ustawy i zasady współżycia społecznego.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne uzasadnienia wyroku.
k.p.c. art. 3987 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Termin na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowne ograniczenie terminu wypowiedzenia umowy bezterminowej o charakterze ciągłym jest dopuszczalne, o ile nie wyłącza całkowicie możliwości wypowiedzenia. • Wykładnia umowy powinna uwzględniać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie.
Odrzucone argumenty
Postanowienie umowy ograniczające możliwość wypowiedzenia zobowiązania bezterminowego o charakterze ciągłym przed określonym terminem jest nieważne na podstawie art. 3651 k.c. • Wypowiedzenie umowy dokonane przed 1 stycznia 2010 r., ze skutkiem na dzień 31 stycznia 2010 r., było skuteczne.
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 3651 k.c. musi być wykładany ściśle, a jego rozumienie nie może wykraczać poza cel, któremu ma on służyć. • Nie można w takiej sytuacji wykluczyć dopuszczalności umownego, okresowego ograniczenia możliwości wypowiedzenia umowy. • Nieważne są tylko takie postanowienia umowy bezterminowej o charakterze ciągłym, które wyłączają w ogóle możliwość wypowiedzenia takiej umowy.
Skład orzekający
Dariusz Dończyk
przewodniczący
Irena Gromska-Szuster
sprawozdawca
Bogumiła Ustjanicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność i zakres umownego ograniczenia możliwości wypowiedzenia umów bezterminowych o charakterze ciągłym."
Ograniczenia: Dotyczy umów bezterminowych o charakterze ciągłym. Ocena dopuszczalności ograniczenia zależy od konkretnych okoliczności i długości okresu ograniczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu wypowiadania umów bezterminowych i interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i prawników zajmujących się prawem umów.
“Czy można zablokować wypowiedzenie umowy na stałe? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice swobody umów.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.