V CSK 377/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. przeciwko P. K. o zapłatę 1 200 213 złotych z tytułu zadłużenia podatkowego zabezpieczonego hipotekami przymusowymi na nieruchomości pozwanego. Pozwany nabył nieruchomość obciążoną hipotekami od L. K., który wcześniej nabył ją od Fabryki [...]. W postępowaniu upadłościowym Fabryki uznano wierzytelności powoda. Po bezskutecznej egzekucji wobec upadłej Fabryki, powód wezwał pozwanego jako dłużnika hipotecznego do zapłaty. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, opierając się m.in. na art. 77 u.k.w.h. i nieuznaniu niekonstytucyjności art. 70 § 6 ordynacji podatkowej. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając powództwo, uznając, że przedawnienie zobowiązania podatkowego, zgodnie z art. 70 § 8 ordynacji podatkowej (który miał analogiczne brzmienie do uznanego za niekonstytucyjny art. 70 § 6), spowodowało wygaśnięcie zobowiązania i tym samym wygaśnięcie hipoteki. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Skarbu Państwa, zajął się kwestią stosowania art. 70 § 8 ordynacji podatkowej w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (SK 40/12), który uznał art. 70 § 6 OP za niezgodny z Konstytucją. Sąd Najwyższy uznał, że mimo formalnej odrębności przepisów, norma prawna wyrażona w art. 70 § 8 OP jest tożsama z normą uznaną za niekonstytucyjną, a jej stosowanie byłoby sprzeczne z celem wyroku Trybunału. W związku z tym, Sąd Najwyższy przyjął, że zobowiązanie podatkowe przedawniło się z końcem 2003 r. (lub najpóźniej 19 stycznia 2011 r. przy zastosowaniu art. 70 § 3 OP), co zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 ordynacji podatkowej spowodowało wygaśnięcie zobowiązania, a w konsekwencji, na mocy art. 94 u.k.w.h., wygaśnięcie hipoteki. Skarga kasacyjna została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, w szczególności w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i specyfiki prawa podatkowego w zakresie skutków przedawnienia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, mający analogiczne brzmienie do uznanego za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 OP, może być stosowany przez sądy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może nie zastosować przepisu, który ma oczywistą niezgodność z Konstytucją, potwierdzoną wcześniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym przepisu o tożsamym brzmieniu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że norma prawna wyrażona w art. 70 § 8 OP jest tożsama z normą uznaną za niekonstytucyjną w wyroku SK 40/12, a jej stosowanie byłoby sprzeczne z celem wyroku Trybunału. Mimo formalnej kompetencji Trybunału, w wyjątkowych sytuacjach sąd może odmówić zastosowania przepisu, gdy jego niezgodność z Konstytucją jest oczywista i poparta wcześniejszym orzeczeniem Trybunału.
Czy przedawnienie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką powoduje wygaśnięcie zobowiązania i hipoteki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z prawem podatkowym, przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie, a w konsekwencji wygaśnięcie zabezpieczającej je hipoteki.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że prawo podatkowe traktuje przedawnienie jako przyczynę wygaśnięcia zobowiązania, a nie tylko jako możliwość podniesienia zarzutu. Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia prowadzi do wygaśnięcia hipoteki jako prawa akcesoryjnego.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12, uznający art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej za niezgodny z Konstytucją, ma zastosowanie do art. 70 § 8 tej ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma znaczenie dla oceny konstytucyjności art. 70 § 8 OP, ponieważ oba przepisy wyrażają tę samą normę prawną.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że niezgodność z Konstytucją dotyczy normy prawnej, a nie tylko jednostki redakcyjnej. Choć formalnie Trybunał badał art. 70 § 6, jego uzasadnienie sugerowało, że dotyczy to również art. 70 § 8 OP, który stanowi jego kontynuator.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. | organ_państwowy | powód |
| P. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Fabryka [...] | spółka | dłużnik pierwotny |
| L. K. | osoba_fizyczna | sprzedawca nieruchomości |
Przepisy (19)
Główne
OP art. 70 § § 8
Ordynacja podatkowa
Przepis ten, mający analogiczne brzmienie do art. 70 § 6 OP uznanego za niekonstytucyjny, nie może być stosowany, gdyż wyraża tę samą normę prawną, która została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny.
Pomocnicze
OP art. 70 § § 6
Ordynacja podatkowa
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12.
OP art. 70 § § 1
Ordynacja podatkowa
Określa termin przedawnienia zobowiązania podatkowego (5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności).
OP art. 70 § § 3
Ordynacja podatkowa
Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości dłużnika i biegnie na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego.
OP art. 59 § § 1 pkt 9
Ordynacja podatkowa
Przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie.
u.k.w.h. art. 94
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wygaśnięcie zobowiązania zabezpieczonego hipoteką powoduje wygaśnięcie hipoteki.
u.k.w.h. art. 77
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wspomniany przez Sąd Okręgowy, ale nie mający kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego.
u.k.w.h. art. 3
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Wspomniany w skardze kasacyjnej, dotyczący roszczenia wynikającego z hipoteki.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w postępowaniu kasacyjnym.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w postępowaniu kasacyjnym.
k.c. art. 118 § § 1
Kodeks cywilny
Wspomniany w kontekście przedawnienia przez Sąd Apelacyjny.
k.c. art. 117 § § 2
Kodeks cywilny
Przewiduje skutek przedawnienia jako możliwość nie spełnienia roszczenia po terminie, jeśli dłużnik skorzysta z zarzutu.
Konstytucja art. 64 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa, na którą powołał się Trybunał Konstytucyjny w sprawie SK 40/12, uznając art. 70 § 6 OP za niezgodny z konstytucyjnym standardem ochrony własności.
Konstytucja art. 190 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wspomniany w skardze kasacyjnej w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa prawna dla sądu do niestosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją.
Konstytucja art. 188
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności ustaw z Konstytucją.
Konstytucja art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa kompetencje Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności ustaw z Konstytucją.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie, a w konsekwencji wygaśnięcie hipoteki zabezpieczającej to zobowiązanie. • Przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, mimo odmiennej numeracji, wyraża tę samą normę prawną co art. 70 § 6 OP, który został uznany za niezgodny z Konstytucją, co uzasadnia jego niestosowanie przez sąd.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Skarbu Państwa oparta na obowiązywaniu art. 70 § 8 OP i potrzebie jego zastosowania. • Argumentacja Skarbu Państwa dotycząca rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w kontekście hipoteki.
Godne uwagi sformułowania
nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu • nie można podzielić tego argumentu skargi kasacyjnej, w którym wskazano na zasadniczą odmienność pomiędzy wyrokiem Trybunału w sprawie SK 40/12 i okolicznościami obecnie rozpoznawanej sprawy. • nie można twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 OP) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. • niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. • przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje jego wygaśnięcie. • wygaśnięcie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką spowodowało wygaśnięcie hipoteki (art. 94 u.k.w.h.), a zatem zwolnienie pozwanego z odpowiedzialności przedmiotem obciążonym hipoteką.
Skład orzekający
Wojciech Katner
przewodniczący-sprawozdawca
Iwona Koper
członek
Krzysztof Pietrzykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, w szczególności w kontekście wyroków Trybunału Konstytucyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i specyfiki prawa podatkowego w zakresie skutków przedawnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych i ich zabezpieczeń hipotecznych, z silnym elementem interpretacji konstytucyjnej i relacji między prawem podatkowym a cywilnym.
“Czy hipoteka na nieruchomości chroni przed przedawnieniem długu podatkowego? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 1 200 213 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.