V CSK 299/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanej spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach zasądzający od pozwanej na rzecz powódki kwotę 378 101,85 zł z odsetkami ustawowymi. Żądanie powódki wynikało z umowy sprzedaży, w której sprzedający zrzekł się prawa naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie. Sądy niższych instancji uznały ten zapis umowny za nieważny, powołując się na bezwzględnie obowiązujący charakter art. 481 § 1 k.c. oraz art. 2 ust. 2 ustawy o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym. Sąd Najwyższy, uchylając zaskarżony wyrok, stwierdził, że przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań mają w zasadzie charakter względnie obowiązujący, a art. 481 § 1 k.c. nie zawiera zakazu zrzeczenia się przez wierzyciela uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie. Podkreślono, że skorzystanie z uprawnienia do żądania odsetek zależy od woli wierzyciela, a zrzeczenie się tego prawa nie jest sprzeczne z treścią, celem stosunku umownego ani zasadami współżycia społecznego, a wręcz może być korzystne dla wierzyciela. W związku z tym, na podstawie zasady swobody umów (art. 3531 k.c.), zamieszczenie takiego zastrzeżenia w umowie jest dopuszczalne. Sąd Najwyższy uznał, że błędna wykładnia art. 481 § 1 k.c. przez sądy niższych instancji stanowiła podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaDopuszczalność zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do żądania odsetek za opóźnienie w płatności na gruncie art. 481 § 1 k.c. oraz interpretacja zasady swobody umów w tym kontekście.
Dotyczy głównie zobowiązań pieniężnych, gdzie strony mogą swobodnie kształtować umowę w tym zakresie. Nie dotyczy sytuacji, gdzie przepisy szczególne (np. dotyczące transakcji handlowych) wprowadzają bezwzględnie obowiązujące zasady dotyczące odsetek.
Zagadnienia prawne (1)
Czy wierzyciel może zrzec się uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, a przepis art. 481 § 1 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wierzyciel może zrzec się uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie, a przepis art. 481 § 1 k.c. nie zakazuje takiego zrzeczenia i nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym zakresie.
Uzasadnienie
Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań są w zasadzie względnie obowiązujące. Art. 481 § 1 k.c. przyznaje wierzycielowi uprawnienie do żądania odsetek za opóźnienie, ale skorzystanie z tego uprawnienia zależy od jego woli. Zrzeczenie się tego prawa nie jest sprzeczne z treścią, celem umowy ani zasadami współżycia społecznego i jest dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów (art. 3531 k.c.).
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| "P.-M." Ludwik G., Grzegorz S., spółki jawnej | spółka | powódka |
| "J.S.W." SA | spółka | pozwana |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ten przyznaje wierzycielowi uprawnienie do żądania odsetek za opóźnienie, ale nie zakazuje zrzeczenia się tego uprawnienia przez wierzyciela. Nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym zakresie.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów, która dopuszcza zamieszczenie w umowie zastrzeżenia o zrzeczeniu się przez wierzyciela uprawnienia do odsetek za opóźnienie.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego; w tej sprawie błędnie zastosowany przez sąd niższej instancji.
k.c. art. 481 § 3
Kodeks cywilny
Nie pozbawia wierzyciela uprawnienia do żądania naprawienia szkody w razie zwłoki w wykonaniu zobowiązania.
u.t.z.o.g. art. 2 § 2
Ustawa o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym
Nieobowiązujący już przepis, który stanowił o niemożności wyłączenia lub ograniczenia roszczenia o odsetki ustawowe przez czynność prawną.
u.t.z.t.h. art. 9
Ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych
Przepis dotyczący możliwości żądania odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych, który nie może być wyłączony ani ograniczony przez czynność prawną.
k.p.c. art. 39815 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 481 § 1 k.c. nie zakazuje wierzycielowi zrzeczenia się uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie. • Przepis art. 481 § 1 k.c. ma charakter względnie obowiązujący w zakresie możliwości zrzeczenia się odsetek. • Zrzeczenie się odsetek jest dopuszczalne na podstawie zasady swobody umów (art. 3531 k.c.). • Zrzeczenie się odsetek może być korzystne dla wierzyciela.
Odrzucone argumenty
Art. 481 § 1 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie pozwala na zrzeczenie się odsetek. • Zapis umowny o zrzeczeniu się odsetek jest nieważny na podstawie art. 58 § 1 k.c.
Godne uwagi sformułowania
Wierzyciel może zrzec się wynikającego z art. 481 § 1 k.c. uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie. • Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zobowiązań mają w zasadzie charakter względnie obowiązujący. • Ani w art. 481 k.c., ani w żadnym innym przepisie odnoszącym się do unormowania w nim zawartego nie został sformułowany zakaz zrzeczenia się przez wierzyciela uprawnienia do żądania odsetek za opóźnienie. • Skorzystanie z tego uprawnienia zależy wyłącznie od woli wierzyciela. • Takie zrzeczenie może być w określonych stosunkach między stronami korzystne dla wierzyciela, gdyż może zachęcać dłużnika do zawarcia umowy, która jest w interesie wierzyciela.
Skład orzekający
Lech Walentynowicz
przewodniczący
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Marek Sychowicz
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dopuszczalność zrzeczenia się przez wierzyciela prawa do żądania odsetek za opóźnienie w płatności na gruncie art. 481 § 1 k.c. oraz interpretacja zasady swobody umów w tym kontekście."
Ograniczenia: Dotyczy głównie zobowiązań pieniężnych, gdzie strony mogą swobodnie kształtować umowę w tym zakresie. Nie dotyczy sytuacji, gdzie przepisy szczególne (np. dotyczące transakcji handlowych) wprowadzają bezwzględnie obowiązujące zasady dotyczące odsetek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN rozstrzyga istotną kwestię interpretacyjną dotyczącą swobody umów i odsetek za opóźnienie, co jest kluczowe dla praktyki obrotu gospodarczego.
“Czy można zrzec się odsetek za opóźnienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 378 101,85 PLN
skapitalizowane odsetki za opóźnienie: 378 101,85 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.