V CSK 257/06

Sygn. akt V CSK 257/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Maria Grzelka (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa „W.” Sp. z o.o przeciwko „E.” Sp. z o.o o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2006 r., skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt [...], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Powodowe W. domagało się od pozwanej Spółki w likwidacji kwoty 152.187,17 złotych tytułem zapłaty zaległości za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków w okresie od lipca do listopada 2004 r. Zaległość powstała w wyniku uiszczania przez pozwaną w wymienionym okresie opłat za wodę według stawki obniżonej, o tzw. upust cenowy, podczas, gdy strona powodowa żądała zapłaty według stawki nie obniżonej. Nakazem zapłaty z dnia 13 stycznia 2005 r. wydanym w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy w O. uwzględnił powództwo w całości. W postępowaniu wywołanym wniesieniem przez pozwaną zarzutów W. stwierdziło, że w toku sporu pozwana zapłaciła część dochodzonej należności, tj. kwotę 58.522,28 złotych. W związku z tym powód ograniczył żądanie do kwoty 93.664,89 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od kwot szczegółowo wymienionych w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2005 r. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w O. uchylił nakaz zapłaty, zasądził od pozwanej Spółki na rzecz powodowego W. kwotę 93.664,89 zł z odsetkami ustawowymi szczegółowo określonymi, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach. Sąd Okręgowy ustalił, że strona pozwana na podstawie umowy cesji przejęła obowiązek Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - Osiedla w B., który miał umowę o dostarczanie wody z W. - Spółką z o.o. jako dostawcą i począwszy od dnia 1 kwietnia 2001 r. - z mocy aneksu z dnia 20 marca 2001 r. – korzystał ze stałego upustu cenowego w wysokości 25% w stosunku do 200.000 m3 wody w ciągu roku. Pismem z dnia 29 września 2003 r. powód wypowiedział pozwanej Spółce w/w umowę w części dotyczącej upustu cenowego, ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2004 r. i od tego dnia wystawiał i przesyłał pozwanej faktury VAT na kwoty obliczone według wskazań wodomierza bez stosowania 25% upustu cenowego. Pozwana regulowała faktury w części wynikającej z pomniejszenia wyliczonych należności o 25%. Pismem z dnia 16 listopada 2004 r. uznała wobec powoda swoje zadłużenie na kwotę 146.486,21 złotych dokonując potwierdzenia salda, a po otrzymaniu odpisu pozwu w niniejszej sprawie częściowo zapłaciła należności objęte wystawionymi przez powoda fakturami VAT, w związku z czym powód cofnął powództwo w zakresie uiszczonej przez pozwaną 3 kwoty 58.522,28 złotych. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że zgodnie z § 12 ust. 2 umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków każda ze stron mogła umowę rozwiązać z zachowaniem 3 - miesięcznego okresu wypowiedzenia. Zdaniem Sądu, w drodze rozumowania a maiori ad minus należało przyjąć, że prawo wypowiedzenia przysługiwało również do poszczególnych części umowy w związku z czym powodowe Przedsiębiorstwo było uprawnione do wypowiedzenia przedmiotowej umowy w części dotyczącej upustu cenowego i to tym bardziej, że z § 9 ust. 2 umowy wynikało, iż powód nie musiał w ogóle korzystać z wypowiedzenia lecz w celu wprowadzenia nowej opłaty mógł tylko zawiadomić usługobiorcę na 30 dni naprzód o zmianie wysokości opłaty. W wyniku apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił wyrok Sądu Okręgowego w części zasądzającej i powództwo oddalił oraz orzekł reformatoryjnie o kosztach procesu za postępowanie pierwszoinstancyjne a ponadto orzekł o kosztach za drugą instancję. Przyjmując za własny stan faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji Sąd Apelacyjny odmiennie ocenił skuteczność oświadczenia woli powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r. wypowiadającym korzystanie przez pozwaną z upustu cenowego. Sąd Apelacyjny uznał, że postanowienie § 12 ust. 2 umowy wiążącej strony dotyczyło wypowiedzenia całej umowy tj. ze skutkiem w postaci jej nieobowiązywania w ogóle, nie zaś jak to błędnie przyjął Sąd Okręgowy – możliwość jednostronnego wprowadzenia do treści umowy postanowienia, odnośnie do którego druga strona nie wyraziła zgody. Co do § 9 umowy, to dotyczył on zmiany stawki opłat za wodę, której wysokość uwarunkowana była stosowna uchwałą organu gminnego, a nie upustu cenowego do tej stawki i nie mógł być podstawą obowiązywania stawki taryfowej bez upustu. Wobec tego, że nie było zamiarem powoda rozwiązanie umowy z pozwaną a jednocześnie jego pismo z dnia 29 września 2003 r. nie mogło być uznane za skuteczne w zakresie zmiany umownego warunku co do upustu cenowego ani do zmiany umowy nie doszło przez czynność faktyczną płacenia żądanych wyższych należności, należało – zdaniem Sądu Apelacyjnego – stwierdzić, że w okresie objętym sporem strony związane były umową o treści przewidującej korzystanie przez pozwaną z przedmiotowego upustu. 4 W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego art. 60 i 65 k.c. przez błędne przyjęcie, że nie doszło do akceptacji żądania powoda niestosowania upustu cenowego, § 9 ust. 2 w zw. z § 12 ust. umowy o dostarczanie wody oraz art. 20 i 24 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001 r., Nr 72, poz. 747) przez uznanie, że skarżąca nie była uprawniona do jednostronnej zmiany umowy w drodze wypowiedzenia w sytuacji, gdy strony nie zastrzegły formy pisemnej pod rygorem nieważności dla zmiany postanowień umownych a uchwała Gminy przewidywała taryfę bez upustu cenowego i taryfa ta uzasadniała na podstawie § 9 ust. 2 wypowiedzenie upustu. Wskazując na powyższe powód w skardze kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istotą sporu była kwestia, czy począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r. powód był uprawniony do opłaty za dostarczaną wodę według stawki taryfowej nie obniżonej o 25% upustu, przewidzianego w aneksie nr 2 z dnia 27 marca 2001 r. Powód twierdził, że warunki w/w aneksu zostały przez niego skutecznie wypowiedziane pismem z dnia 29 września 2003 r., a ponadto pozwana w sposób dorozumiany wyraziła na powyższe zgodę przez regulowanie do października 2004 r. należności bez upustu, przez potwierdzenie salda na dzień 31 października 2004 r. oraz zapłatę w toku procesu części dochodzonej należności w kwocie 58.522,28 złotych. Ocena zasadności powództwa wymagała rozważenia § 12 umowy z dnia 11 lutego 1997 r. o dostarczenie wody oraz treści aneksów do w/w umowy, a ponadto wskazywanego przez stronę powodową zachowania się pozwanej mającego zaświadczać o jej zgodzie. Inne kwestie, takie jak motywacja przyświecająca powodowi przy składaniu oświadczenia w piśmie z dnia 29 września 2003 r. oraz ewentualność skorzystania przez powoda z trybu, o którym mowa w § 9 ust. 2 umowy nie miały w rozpoznawanej sprawie istotnego znaczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001 r., Nr 72, poz. 747 ze 5 zm.) ceny i stawki opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynikają z taryf zatwierdzonych w drodze uchwały przez radę gminy i wprowadzanych do aktu prawa miejscowego jakim jest regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków (art. 19, 20, 24 ustawy). W stosunku do konkretnych odbiorców ceny te i stawki obowiązują na podstawie pisemnej umowy (art. 6), przy czym z art. 29 ustawy wynika, że zasadniczo nie ma przeszkód do ich umownego obniżenia. Skoro w sprawie niniejszej nie była sporna cena i stawka taryfowa, ani przedmiotem oświadczenia powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r. nie była tego rodzaju cena ani stawka, to bezprzedmiotowe było odwoływanie się do § 9 ust. 2 umowy jako podstawy żądań powoda i bez znaczenia były przyczyny z powodu których powód uznał za stosowne nierespektowanie dotychczasowego udzielania pozwanej upustu. Żadna z tych okoliczności nie mogła wpłynąć na ocenę kwestii czy pismo powoda z dnia 29 września 2003 r. doprowadziło do żądanej przez powoda zmiany umowy. Z przedstawionych względów nie zasługiwały na rozważenie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz art. 60 i 65 k.c. w części dotyczącej § 9 ust. 2 umowy. Zarzut naruszenia art. 60 i 65 k.c. w zakresie odnoszącym się do § 12 ust. 2 umowy był bezzasadny. Nie może być wątpliwości, że – jak trafnie stwierdził to Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – wypowiedzenie, o którym mowa w w/w postanowieniu umowy dotyczy uprawnienia do jednostronnego rozwiązania umowy ze skutkiem w postaci unicestwienia w całości łączącego strony stosunku prawnego, (vide: § 12 ust. 3 umowy), nie zaś do unicestwienia tylko jednego z warunków umowy i to mającego jednocześnie pociągać za sobą wprowadzenie w to miejsce innego warunku. Dla osiągnięcia tego ostatniego skutku niezbędne byłoby uzgodnienie w umowie, tzw. wypowiedzenia zmieniającego, które wymagałoby nie tylko oświadczenia woli co do odstąpienia wypowiadającego od dotychczasowego warunku i propozycji nowego warunku, ale także oznaczenia okresu, w ciągu którego adresat wypowiedzenia miałby się wypowiedzieć czy nowe warunki przyjmuje oraz określenia skutków bezczynności lub odmowy adresata odnośnie do obowiązywania umowy względnie jej brzmienia. 6 Tego rodzaju postanowień umowa stron nie zawiera, ani w swoim tekście podstawowym, ani w aneksach. Można dodać, że doszukiwanie się w treści § 12 ust. 2 umowy uprawnienia do jednostronnej zmiany w drodze wypowiedzenia postanowienia o upuście cenowym skazane byłoby na przegraną już choćby ze względu na to, iż w momencie umawiania się powoda z poprzedniczką prawną pozwanej nie było w ogóle mowy o stosowaniu jakichkolwiek upustów cenowych. Nie można natomiast odmówić słuszności skardze kasacyjnej w części dotyczącej naruszenia art. 60 i 65 k.c. przez przyjęcie, że w sposób dorozumiany pozwana nie wyraziła zgody na odstąpienie od stosowania upustu. Przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku ustalił, że pozwana w dniu 16 listopada 2004 r. potwierdziła wobec powoda saldo na dzień 31 października 2004 r. wzajemnych należności i zobowiązań, w tym – swoje zobowiązanie odnośnie do kwoty 146.486,21 zł z tytułu zadłużenia dochodzonego następnie przez powoda w niniejszej sprawie, oraz, że w toku procesu pozwana częściowo zaspokoiła powoda co do wymienionego zadłużenia. Nie można wykluczyć, że takim swoim zachowaniem pozwana wyraziła wolę podporządkowania się żądaniu powoda, a zarazem potwierdziła istnienie po stronie powoda wierzytelności obejmującej zadłużenie powstałe wskutek nie płacenia przez nią określonych należności w wysokości przez powoda żądanej (por. uchwałę SN z dnia 26 kwietnia 1995 r. III CZP 39/95 – OSNC 1995 nr 9, poz. 120, wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2001 r. II CKN 103/99 – nie publ. LEX nr 52371, wyrok SN z dnia 26 listopada 2004 r. I CK 279/04 – nie publ., wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r. V CK 381/05 – nie publ.). W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny uwzględnił jedynie okoliczność, że pozwana na bieżąco nie płaciła wyższych należności. W tym zakresie stanowisko Sądu było trafne. Powód nie tylko nie wykazał, żeby było inaczej lecz ewentualne realizowanie przez pozwaną faktur w wysokości żądanej przez powoda (jak by to wynikało z pisma powoda na k – 124, prawdopodobnie zawierającego jednak tzw. błąd maszynowy w wyrazie „regulowanie”, który powinien brzmieć „nie negowanie”) czyniłoby niezrozumiałym występowanie powoda z powództwem w niniejszej sprawie. 7 Nie zajął natomiast Sąd Apelacyjny stanowiska wobec faktu potwierdzenia przez pozwaną salda oraz zapłacenia przez pozwaną kwoty 58.522,28 zł, odnośnie do której pozwana nie wypowiedziała się w dotychczasowym postępowaniu natomiast powód twierdził, że uiszczona została na poczet zaległości dochodzonej w pozwie (choć budzi to wątpliwości w świetle późniejszego oświadczenia pełnomocnika powoda na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. k – 135). Stanowisko Sądu Apelacyjnego powinno przesądzać, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozwana w wyniku czynności konkludentnych wyraziła zgodę na żądaną przez powoda zmianę umowy. Rozważania Sądu w tym przedmiocie powinny uwzględniać art. 77 i art. 74 k.c. Samo milczenie pozwanej nie mogło zostać uznane za przyjęcie propozycji powoda. Przepis art. 386 k.c. przewidujący taki skutek w stosunkach pomiędzy podmiotami gospodarczymi pozostającymi ze sobą w stałych stosunkach nie mógłby w rozpoznawanej sprawie znaleźć zastosowania ponieważ obowiązywał do dnia 24 września 2003 r. tj. do wejścia w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie kodeksu cywilnego... (-) Dz.U. nr 49, poz. 408). W tej sytuacji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.