V CSK 25/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa B. G. o zapłatę 59.000 zł od spółki „K.” Sp. z o.o. z tytułu udzielonych pożyczek. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka udzieliła spółce pożyczek w łącznej wysokości 81.500 zł, z czego zwrócono 20.500 zł, a pozostałe 59.000 zł nie zostało zwrócone. Sąd Rejonowy zasądził dochodzoną kwotę. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację pozwanej spółki, zmienił wyrok i oddalił powództwo, uznając umowy pożyczki za nieważne na podstawie art. 17 § 1 i 2 k.h. z powodu braku akceptacji wspólników. Sąd Okręgowy nie zgodził się również z powódką, że w przypadku nieważności umów można zasądzić kwotę na podstawie art. 405 k.c. (przepisy o nienależnym świadczeniu), twierdząc, że byłoby to orzeczenie ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie był zasadny, gdyż złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przesunęło w czasie obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było jednak naruszenie art. 321 § 1 k.p.c. przez Sąd Okręgowy. Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd drugiej instancji zbyt kategorycznie przyjął, iż uwzględnienie roszczenia na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu stanowiłoby orzeczenie ponad żądanie. Wskazał, że żądanie zwrotu pożyczki i żądanie zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści może stanowić ten sam przedmiot żądania, a wskazanie przez powódkę nowej podstawy prawnej (art. 405 k.c.) w odpowiedzi na apelację, przy podtrzymaniu pierwotnego żądania kwotowego i w kontekście ustaleń faktycznych, nie naruszało zakazu orzekania ponad żądanie. W związku z tym sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście zmiany podstawy prawnej roszczenia po stwierdzeniu nieważności umowy oraz kwestie proceduralne związane z opłatami sądowymi i zwolnieniem od kosztów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zmiany podstawy prawnej roszczenia w toku postępowania apelacyjnego i interpretacji przepisów proceduralnych dotyczących opłat.
Zagadnienia prawne (2)
Czy uwzględnienie powództwa o zwrot nienależnego świadczenia (art. 405 k.c.) po stwierdzeniu nieważności umowy pożyczki, przy pierwotnym żądaniu zwrotu pożyczki, stanowi naruszenie zakazu orzekania ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uwzględnienie powództwa na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu nie stanowi naruszenia art. 321 § 1 k.p.c., jeśli żądanie zwrotu pożyczki i żądanie zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści może stanowić ten sam przedmiot żądania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy zbyt kategorycznie zinterpretował art. 321 § 1 k.p.c. Wskazał, że wskazanie przez powódkę nowej podstawy prawnej (art. 405 k.c.) w odpowiedzi na apelację, przy podtrzymaniu pierwotnego żądania kwotowego i w kontekście ustaleń faktycznych, nie narusza zakazu orzekania ponad żądanie. Elementy stanu faktycznego uzasadniające żądanie wykonania nieważnej umowy mogą pokrywać się z elementami stanu faktycznego uzasadniającego bezpodstawne wzbogacenie.
Czy odrzucenie apelacji strony pozwanej było uzasadnione z powodu nieuiszczenia opłaty podstawowej, mimo częściowego zwolnienia od kosztów sądowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie było podstaw do odrzucenia apelacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę III CZP 154/06, zgodnie z którą w razie częściowego zwolnienia od kosztów, polegającego na zwolnieniu od opłaty od pisma, pobiera się od tego pisma opłatę podstawową. Jednakże złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje, że obowiązek uiszczenia należnej opłaty zostaje odsunięty w czasie do chwili uwzględnienia wniosku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. G. | osoba_fizyczna | powódka |
| "K." Spółka z o.o. w K. | spółka | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Instytucja nienależytego świadczenia może być instrumentem prawnym służącym do usunięcia konsekwencji prawnych nieważnej i wykonanej już umowy. Elementy stanu faktycznego uzasadniające żądanie wykonania nieważnej umowy mogą pokrywać się z elementami stanu faktycznego uzasadniającego bezpodstawne wzbogacenie.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Granice wyrokowania obejmują przedmiot i rozmiar zgłoszonego żądania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 187 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Pozew powinien zawierać dokładnie określone żądanie oraz przytoczenie okoliczności uzasadniających to żądanie.
k.p.c. art. 130 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kwestii związanych z opłatami sądowymi i wnioskami o zwolnienie od kosztów.
k.h. art. 17 § § 1 i 2
Kodeks handlowy
Dotyczy nieważności umów spółki.
k.h. art. 15
Kodeks handlowy
Dotyczy wymogów formalnych umów spółki.
Dz.U. nr 167, poz. 1398 ze zm. art. 14 § ust. 2
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Określa opłatę podstawową od pisma.
Dz.U. nr 167, poz. 1398 ze zm. art. 101 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych.
k.c. art. 720
Kodeks cywilny
Dotyczy umowy pożyczki.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 321 § 1 k.p.c. poprzez błędną interpretację zakazu orzekania ponad żądanie w kontekście zmiany podstawy prawnej roszczenia. • Możliwość dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia (art. 405 k.c.) po stwierdzeniu nieważności umowy pożyczki, gdy żądanie zwrotu pożyczki i żądanie zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści stanowi ten sam przedmiot żądania. • Złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych odsuwa w czasie obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej, co nie stanowi podstawy do odrzucenia apelacji.
Odrzucone argumenty
Apelacja strony pozwanej powinna zostać odrzucona z powodu nieuiszczenia opłaty podstawowej. • Zasądzenie kwoty na podstawie art. 405 k.c. stanowiłoby orzeczenie ponad żądanie w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c., gdyż powódka nie powołała wystarczająco nowej podstawy faktycznej. • Umowy pożyczki zawarte między stronami są bezwzględnie nieważne.
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. • Żądanie zwrotu pożyczki i żądanie zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści może zatem stanowić ten sam przedmiot żądania w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c. • Stanowisko Sądu Okręgowego należy uznać za zbyt kategoryczne i nieuzasadnione w rozpoznawanej sprawie.
Skład orzekający
Kazimierz Zawada
przewodniczący
Mirosław Bączyk
sprawozdawca
Hubert Wrzeszcz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 321 § 1 k.p.c. w kontekście zmiany podstawy prawnej roszczenia po stwierdzeniu nieważności umowy oraz kwestie proceduralne związane z opłatami sądowymi i zwolnieniem od kosztów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zmiany podstawy prawnej roszczenia w toku postępowania apelacyjnego i interpretacji przepisów proceduralnych dotyczących opłat.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego – możliwości zmiany podstawy prawnej roszczenia po stwierdzeniu nieważności umowy i interpretacji zakazu orzekania ponad żądanie, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej.
“Czy można dochodzić zwrotu pieniędzy na innej podstawie prawnej po unieważnieniu umowy? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 59 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.