V CSK 234/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka M. I. dochodziła zwrotu 80 946 zł z tytułu składek wpłaconych w związku z umową ubezpieczenia grupowego, powołując się na odstąpienie od umowy z powodu błędu wywołanego przez przedstawiciela ubezpieczyciela. Twierdziła, że nie otrzymała ogólnych warunków ubezpieczenia przed zawarciem umowy, a postanowienia o opłatach likwidacyjnych są klauzulami niedozwolonymi. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając m.in. że powódka nie była stroną umowy, nie wykazała błędu, a także że nie otrzymała dokumentów przed podpisaniem deklaracji. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego. Kluczowym zarzutem było naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie rozpoznania zarzutów dotyczących niedoręczenia wzorców umowy przed zawarciem polisy, co miało istotne znaczenie dla oceny związania powódki jako konsumenta tymi wzorcami. Sąd Najwyższy podkreślił, że brak doręczenia wzorca umowy przed zawarciem polisy, zwłaszcza w przypadku konsumenta, może skutkować tym, że wzorzec nie będzie wiązał strony, a nawet może prowadzić do uznania umowy za niezawartą, jeśli wzorzec zawierał essentialia negotti. Sąd wskazał również na potrzebę ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Apelacyjny w kontekście zarzutów dotyczących błędu, klauzul abuzywnych i odpowiedzialności deliktowej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwestie związane z doręczaniem wzorców umów konsumentom, w szczególności w umowach ubezpieczeniowych, oraz skutki braku takiego doręczenia.
Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie wzorce nie zostały doręczone przed zawarciem umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy brak doręczenia wzorców umowy (ogólnych warunków ubezpieczenia, regulaminu, tabel opłat) przed zawarciem umowy ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym, w sytuacji gdy umowa jest zawierana z konsumentem, skutkuje tym, że wzorce te nie wiążą konsumenta?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak doręczenia wzorca umowy przed zawarciem umowy z konsumentem skutkuje tym, że wzorzec ten nie wiąże konsumenta, chyba że posługiwanie się wzorcem jest zwyczajowo przyjęte w stosunkach danego rodzaju i konsument mógł się z łatwością dowiedzieć o jego treści (co nie dotyczy umów ubezpieczenia z konsumentami).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zgodnie z art. 384 § 1 k.c., wzorzec umowy wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Wyjątek z § 2 nie ma zastosowania do umów z konsumentami. Brak doręczenia może prowadzić do uznania umowy za niezawartą, jeśli wzorzec zawiera essentialia negotti, lub do braku związania konsumenta wzorcem.
Czy błąd co do treści czynności prawnej, wywołany niedbalstwem konsumenta, może stanowić podstawę do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli?
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli błąd został wywołany wyłącznie niedbalstwem konsumenta, a nie przez drugą stronę lub jej przedstawiciela, nie można skutecznie powoływać się na błąd jako podstawę uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że powódka nie wykazała, aby błąd został wywołany przez drugą stronę lub jej przedstawiciela. Sama okoliczność, że powódka nie zapoznała się z treścią deklaracji przed jej podpisaniem, mimo braku przeszkód, wyklucza skuteczne powołanie się na błąd.
Czy postanowienia umowy ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym przewidujące opłatę likwidacyjną, która powoduje utratę znacznej części zgromadzonych środków, stanowią klauzule niedozwolone (abuzywne)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, takie postanowienia mogą stanowić klauzule niedozwolone, rażąco naruszające interesy konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że postanowienie o opłacie likwidacyjnej rażąco narusza interesy konsumenta. Jednakże Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny nie rozpoznał zarzutów apelacji dotyczących tego zagadnienia w związku z wcześniejszym uznaniem, że żądanie powódki nie obejmowało tej opłaty.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. I. | osoba_fizyczna | powódka |
| Towarzystwo Ubezpieczeń […] S.A. we W. | spółka | pozwany |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 384 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy związania wzorcem umowy.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy klauzul niedozwolonych.
Pomocnicze
k.p.c. art. 187 § 1 pkt 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy określenia żądania pozwu.
k.p.c. art. 316 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu granicami żądania.
k.p.c. art. 321 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu granicami żądania.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy granic apelacji.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy uzasadnienia wyroku.
k.c. art. 84 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy błędu jako wady oświadczenia woli.
k.c. art. 65 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 88 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.
k.c. art. 410 § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy nienależnego świadczenia.
k.c. art. 746 § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy wypowiedzenia zlecenia.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Dotyczy stosowania przepisów o zleceniu do innych umów.
k.c. art. 385 § 3 pkt 17
Kodeks cywilny
Wymienia przykładowe klauzule niedozwolone.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności deliktowej.
k.c. art. 422
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny.
k.c. art. 829 § 2
Kodeks cywilny
Dotyczy zawarcia umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek.
k.c. art. 221
Kodeks cywilny
Dotyczy definicji konsumenta.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nierozpoznanie przez Sąd Apelacyjny zarzutów apelacji dotyczących niedoręczenia wzorców umowy przed zawarciem polisy, co narusza art. 378 § 1 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Brak błędu prawnie doniosłego wywołanego przez drugą stronę. • Powódka nie wykazała przesłanek odpowiedzialności deliktowej. • Brak podstaw do uznania świadczenia za nienależne.
Godne uwagi sformułowania
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania • brak doręczenia wzorca umowy przed zawarciem umowy z konsumentem skutkuje tym, że wzorzec ten nie wiąże konsumenta • uchylenie się przez Sąd Apelacyjny od dokonania kontroli apelacyjnej wyroku Sądu pierwszej instancji w zakresie zarzutu naruszenia art. 3851 w zw. z art. 3853 pkt 17 k.c. w następstwie zaakceptowania stanowiska tego Sądu, że żądanie powódki nie obejmowało zapłaty kwoty pobranej przez ubezpieczyciela tytułem opłaty likwidacyjnej naruszało art. 378 § 1 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c.
Skład orzekający
Iwona Koper
przewodniczący, sprawozdawca
Anna Kozłowska
członek
Zbigniew Kwaśniewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwestie związane z doręczaniem wzorców umów konsumentom, w szczególności w umowach ubezpieczeniowych, oraz skutki braku takiego doręczenia."
Ograniczenia: Dotyczy umów zawieranych z konsumentami, gdzie wzorce nie zostały doręczone przed zawarciem umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony konsumentów w umowach ubezpieczeniowych, a konkretnie skutków braku doręczenia wzorców umowy przed jej zawarciem, co jest częstym problemem w praktyce.
“Czy Twoja polisa ubezpieczeniowa jest ważna, jeśli nie dostałeś wszystkich dokumentów przed podpisaniem?”
Dane finansowe
WPS: 80 946 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.